Румыниядағы гректер тарихы: ежелгі грек отарларынан бастау алып, бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқан этностық азшылықтар туралы мақала. Гректер, Румыния тарихындағы рөлі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гректер Румынияда тарихи азшылық тобы болып табылады. Кейде, фанариоттар дәуірінде болғандай, олардың ықпалы гегемония деңгейіне жеткен; ал басқа уақыттарда (қазіргі заманда да солай) гректер Румыниядағы көптеген этникалық азшылықтардың бірі ғана болды.
Greeks are a historic minority group in Romania. At times, as during the Phanariote era, this presence has amounted to hegemony; at other times (including the present), the Greeks have simply been one among the many ethnic minorities in Romania.
Ежелгі және ортағасырлық кезеңдер
Қазіргі Румыния аумағындағы гректердің тарихы б.з.д. 7 ғасырынан бастау алады, осы кезеңде Добруджа аймағында және оның төңірегінде гректердің апойкиялары (колониялары) мен эмпориялары (сауда орындары) құрылды (б.з.д. дәуіріндегі колониялар және Понт гректері туралы қараңыз). Б.з.д. Істростағы Милезия колониясымен басталган бұл үрдіс б.з.д. 5 ғасырында Томис қаласының құрылуымен ең жоғары деңгейіне жетті. Колониялар Дакиялықтардың үнемі араласуына және көрші тайпа басшыларының саясатындағы өзгерістерге бейім болғанымен, олар гүлденді, бірақ б.з.д. 1 ғасырының соңында Буребиста патшаға қысқа мерзімге бағынды. Содан кейін, келесі ғасырлар бойында олар жаңа римдік билеушілерінен жеңілдіктерден айырылып, империяның дағдарысына ұшырады. Орта ғасырларда грек тілінде сөйлейтін Византия империясы Дунайдың солтүстігінде өмір сүрді, ол жоғалуына дейін жерлерге мәдени үстемдік орнатып, ұзақ жылдар бойы қазіргі Добруджа аймағында (византиялықтар үшін Кіші Скифия деп белгілі) саяси үстемдік құрды.
The Greek presence in what is now Romania dates back as far as the apoikiai (colonies) and emporia (trade stations) founded in and around Dobruja (see Colonies in antiquity and Pontic Greeks), beginning in the 7th century BC. Starting with the Milesian colony at Istros, the process reached its height after Tomis was founded in the 5th century BC. Although forever subject to the Dacian interference and easily disrupted by changes in the politics of neighbour tribal chieftains, the colonies prospered until being briefly submitted in various forms by King Burebista (late 1st century BC). Immediately after, and for the following centuries, they were stripped of their privileges by their new Roman masters, and followed the Empire into its crises. In the Middle Ages, the Greek speaking Byzantine Empire was a living presence north of the Danube, maintaining a cultural hegemony over the lands virtually until its disappearance, and for long periods exercised actual political dominance in the area of modern Dobruja (known to the Byzantines as Scythia Minor).
Ерте заманауи кезең
Византия империясы Осман империясының қол астына түскеннен кейін, Молдавия мен Валахияның (Дунай княздіктері) господарлары жиі грек мәдени мекемелерінің, мысалы Афон тауындағы бірнеше монастырьлардың қамқорлығын өз мойнына алды. Бұл әрекеттер Шығыс православие мәдениетінде олардың беделін арттыруға кепілдік берді. Осыған қоса, Византия шенеуніктері мен қара халықтың екі елге қоныс аударуы болды, ол кезде олар Осман империясының салыстырмалы түрде жеңіл бақылауында болған. Олар лауазымдық өсуге мүмкіндік алып, ертеден-ақ билік шеңберіне енді. Бұл князьдердің жаңа элитаға тәуелді болуын ғана емес (көбінесе, әкімшілік шығындарды қаржыландыратын элита), сонымен қатар гректердің таққа өтуіне әкелді. Осы қарқынды өзгерістер дәстүрлі боярлардың наразылығын тудырды. Жерді иеленушілер, қарапайым экономикада саяси дамуға үлкен әсер ете білген, жаңа құрылымдағы маңыздылығын жоғалтып, көшпендерге ащылықпен қарай бастады. Дегенмен, бұл жалғыз көзге түсетін тенденция емес: әлеуметтік сатының жоғарғы бөлігінде (және одан да төменде) көптеген аралас некелер болды, олардың ең танымалдары – өте қуатты Кантакузино әулетінде жасалғандар.
After the fall of the Byzantine Empire to the Ottoman Empire, the Hospodars of Moldavia and Wallachia (the Danubian Principalities) often took on the patronage of many Greek proper cultural institutions such as several monasteries on Mount Athos, gestures guaranteed to provide prestige within Eastern Orthodox culture. To this was added the exodus of Byzantine officials and commoners to the two countries, which were at the time under a rather relaxed Ottoman tutelage. They took opportunities to advance in office, and from early on included themselves in the inner circle of power. This meant not only the reliance of Princes on a new elite (more often than not, also one to provide it with the funds needed by the administrative effort), but also the gradual ascendancy of Greeks to the thrones themselves. The rapid change brought them much hostility from traditional boyars. Landowners in a rudimentary economy, accustomed to have an important say in political developments, these found themselves stripped of importance in the new structure, and became bitterly hostile to the immigrants. However, this was not the only notable trend: there were numerous cases of intermarriage at the top of the social scale (and not only), the arguably most famous of which being the ones inside the very powerful Cantacuzino family.
Фанариотикалық кезең
XVIII ғасырдың басында Дунай княздықтарында Фанариоттар билігінің орнауымен грек мәдениеті үстемдікке ие болды. Бір жағынан, бұл елдердің ішкі мекемелеріне немқұрайлылық танытуды білдірді, екінші жағынан, ханзадалардың күш-жігерін Осман билігінен азат етуге бағыттап, империяның ішкі шекараларын жоюға ұмтылған жобалар арқылы Балқан жартыаралындағы жаңа Византия мемлекетін құруға көмектесті (бұл гректердің кеңейтілген ұлттық санасы ретінде қарастырылды). Бұған барлық деңгейдегі діни иерархияда грек этностық дін қызметкерлерінің кең таралғандығы мен ықпалы қосылды, көптеген монастырлар кезекті ханзадалардың рұқсатымен Грекиядағы ұқсас мекемелерге тікелей бағынышты болды. Осылайша, грек ұлтшылдығының пайда болуы екі елді революцияға бастады, себебі сол кездегі саяси биліктің басты орталықтары осы елдерде шоғырланған болатын және олар күтілген қолдаушы – Ресей империясымен шекаралас жатқан. Грек Тәуелсіздік соғысының Валахиядағы кезеңі Тюдор Владимиреску бастаған Османға қарсы көтеріліс пен Филики Этайрея арасындағы қақтығысқа ұласты, ал Молдавия қысқа мерзімге гректердің оккупациясы астында болды. Нәтижесінде тек ашу-ыза күшейді, Османдықтар талаптарды қабылдап, 1822 жылы Фанариот жүйесін тоқтатты.
With the early 18th century emergence of Phanariote rule over the Danubian Principalities, Greek culture became a norm. On one hand, this meant a noted neglect for the institutions inside the countries; on the other, the channeling of Princes' energies into emancipation from Ottoman rule, through projects that aimed for the erasing of inner borders of the Empire, moving toward the creation of an all Balkan, neo Byzantine state (seen as the extended identity of Greekdom). To these was added the omnipresence and omnipotence of Greek ethnic clerics at all levels of the religious hierarchy, with many monasteries becoming directly submitted to similar institutions in Greece, after being gradually granted by successive Princes. Thus, the emergence of Greek nationalism opened the two lands to revolution, as the main concentrations of political power available to it at the time, and the ones sharing a border with the expected supporter of the cause Imperial Russia. The Wallachian stage of the Greek War of Independence consumed itself in a conflict between the initially supportive Anti Ottoman Revolt led by Tudor Vladimirescu and the Philikí Etaireía, while Moldavia was under Greek occupation for a limited duration. The outcome only served to stir up animosity, and the Ottomans were receptive to the demands, putting an end to the Phanariote system in 1822.
19 және 20 ғасырлар
Уақыт өте келе, көптеген гректер ерекшелігін жоғалтып, толыққанды интеграцияланды (мысалы, "фанариота" деп аталған ақсүйек отбасылардың көп бөлігі жергілікті мәдениетке қарағанда қабылданған мәдениетке зор үлес қосты). Жаңа көші-қон ағындарымен Румыния шеттетілген гректер үшін маңызды бағыт болмай қалды, және бұл көбінесе төмен әлеуметтік статусы бар адамдармен шектелді – этникалық гректер кәсіпкерлер, делдал саудагерлер және, әсіресе, теңізшілер ретінде көзге түсті (Дунай мен Қара теңізде, соңғысы 1878 жылы Добруджаның қосылуынан кейін, бұл Румынияға грек халқының жаңа толқынын әкелді). Бұл қауымдастықтар көбінесе гүлденіп, ерекше мәдени институттарды сақтап келді; 1940-жылдардың соңында Грецияда азамат соғысы болғанда олар жаңа келгендерді тартты. Коммунистік Румыния бұл жағдайға қарсы тұрып, көптеген ұйымдар мен жеке адамдардың мүлкін тәркіледі, ал жүздеген гректер Дунай-Қаратеңіз каналы сияқты жерлерде түрмеге жабылды.
In time, most Greeks lost their specificity and became fully integrated (for example, a sizable portion of noble families considered "Phanariote" contributed to the adopted culture more than local ones). With new trends of migration, Romania became a less important target for exiled Greeks, and this became limited to people of lower social status—with ethnic Greeks being most visible as entrepreneurs, middlemen traders, and especially sailors (both on the Danube the Black Sea—in the case of the latter, after the integration of Dobruja in 1878, which also gave Romania a new population of Greeks, already on the spot). The communities were largely prosperous and maintained specific cultural institutions; they attracted a new wave of arrivals when Greece was hit by the Civil War, in the late 1940s. This situation was challenged by Communist Romania, with the properties of most organizations and many individuals being confiscated, and hundreds of Greek ethnics being imprisoned on sites such as the Danube Black Sea Canal.
Қазіргі жағдай
2011 жылы гректердің ең жоғары үлесі тіркелген Румыния қалалары мен коммуналарының арасында Тюльча округіндегі Ивореле (; 43,82%) және Сулина (; 1,69%) бар. 2002 жылғы Румыния халқының санағына сәйкес, грек қауымдастығы 6 472 адамды құрады, олардың көп бөлігі Бухарест және оның айналасындағы аймақта тұрады. Одан кейін Дубруя округтері Тюльча және Констанца, сондай-ақ Дунайға қарап жатқан Брайла және Галац округтері орналасады. Алайда, 1992 жылғы санақ 19 594 грек тіркелді, бұл ассимиляцияға бейімділікті көрсетеді. Грекия Сыртқы істер министрлігінің қарауындағы Шетелдегі гректердің бас хатшылығының мәліметтері бойынша, Румыниядағы грек қауымының саны 14 000 адамды құрайды. 1990 жылы құрылған Румынияның Грек одағы қауымдастықтың саяси және мәдени мүдделерін қорғайды, әсіресе Румыния депутаттар палатасында өкілдерін ұсыну арқылы.
Among the towns and communes in Romania with the highest proportions of Greeks as of 2011 are Izvoarele (; 43.82%) and Sulina (; 1.69%), both in Tulcea County. According to the Romanian census of 2002, the Greek community numbered 6,472 persons, most of whom live in Bucharest and its surrounding area. Next in line come the Dobruja counties of Tulcea and Constanța, and the Danube facing ones of Brăila and Galați. The 1992 census however found 19,594 Greeks; this shows the tendency of assimilation. According to the General Secretariat for Greeks Abroad (a dependency of the Greek Ministry of Foreign Affairs) the Greek community in Romania numbers 14,000. The Hellenic Union of Romania, founded in 1990, represents the political and cultural preservation interests of the community, notably by providing its representatives in the Chamber of Deputies of Romania.