Кіріспе

Гректер Румынияда тарихи азшылық тобы болып табылады. Кейде, фанариоттар дәуірінде болғандай, олардың ықпалы гегемония деңгейіне жеткен; ал басқа уақыттарда (қазіргі заманда да солай) гректер Румыниядағы көптеген этникалық азшылықтардың бірі ғана болды.

Ежелгі және ортағасырлық кезеңдер

Қазіргі Румыния аумағындағы гректердің тарихы б.з.д. 7 ғасырынан бастау алады, осы кезеңде Добруджа аймағында және оның төңірегінде гректердің апойкиялары (колониялары) мен эмпориялары (сауда орындары) құрылды (б.з.д. дәуіріндегі колониялар және Понт гректері туралы қараңыз). Б.з.д. Істростағы Милезия колониясымен басталган бұл үрдіс б.з.д. 5 ғасырында Томис қаласының құрылуымен ең жоғары деңгейіне жетті. Колониялар Дакиялықтардың үнемі араласуына және көрші тайпа басшыларының саясатындағы өзгерістерге бейім болғанымен, олар гүлденді, бірақ б.з.д. 1 ғасырының соңында Буребиста патшаға қысқа мерзімге бағынды. Содан кейін, келесі ғасырлар бойында олар жаңа римдік билеушілерінен жеңілдіктерден айырылып, империяның дағдарысына ұшырады. Орта ғасырларда грек тілінде сөйлейтін Византия империясы Дунайдың солтүстігінде өмір сүрді, ол жоғалуына дейін жерлерге мәдени үстемдік орнатып, ұзақ жылдар бойы қазіргі Добруджа аймағында (византиялықтар үшін Кіші Скифия деп белгілі) саяси үстемдік құрды.

Ерте заманауи кезең

Византия империясы Осман империясының қол астына түскеннен кейін, Молдавия мен Валахияның (Дунай княздіктері) господарлары жиі грек мәдени мекемелерінің, мысалы Афон тауындағы бірнеше монастырьлардың қамқорлығын өз мойнына алды. Бұл әрекеттер Шығыс православие мәдениетінде олардың беделін арттыруға кепілдік берді. Осыған қоса, Византия шенеуніктері мен қара халықтың екі елге қоныс аударуы болды, ол кезде олар Осман империясының салыстырмалы түрде жеңіл бақылауында болған. Олар лауазымдық өсуге мүмкіндік алып, ертеден-ақ билік шеңберіне енді. Бұл князьдердің жаңа элитаға тәуелді болуын ғана емес (көбінесе, әкімшілік шығындарды қаржыландыратын элита), сонымен қатар гректердің таққа өтуіне әкелді. Осы қарқынды өзгерістер дәстүрлі боярлардың наразылығын тудырды. Жерді иеленушілер, қарапайым экономикада саяси дамуға үлкен әсер ете білген, жаңа құрылымдағы маңыздылығын жоғалтып, көшпендерге ащылықпен қарай бастады. Дегенмен, бұл жалғыз көзге түсетін тенденция емес: әлеуметтік сатының жоғарғы бөлігінде (және одан да төменде) көптеген аралас некелер болды, олардың ең танымалдары – өте қуатты Кантакузино әулетінде жасалғандар.

Фанариотикалық кезең

XVIII ғасырдың басында Дунай княздықтарында Фанариоттар билігінің орнауымен грек мәдениеті үстемдікке ие болды. Бір жағынан, бұл елдердің ішкі мекемелеріне немқұрайлылық танытуды білдірді, екінші жағынан, ханзадалардың күш-жігерін Осман билігінен азат етуге бағыттап, империяның ішкі шекараларын жоюға ұмтылған жобалар арқылы Балқан жартыаралындағы жаңа Византия мемлекетін құруға көмектесті (бұл гректердің кеңейтілген ұлттық санасы ретінде қарастырылды). Бұған барлық деңгейдегі діни иерархияда грек этностық дін қызметкерлерінің кең таралғандығы мен ықпалы қосылды, көптеген монастырлар кезекті ханзадалардың рұқсатымен Грекиядағы ұқсас мекемелерге тікелей бағынышты болды. Осылайша, грек ұлтшылдығының пайда болуы екі елді революцияға бастады, себебі сол кездегі саяси биліктің басты орталықтары осы елдерде шоғырланған болатын және олар күтілген қолдаушы – Ресей империясымен шекаралас жатқан. Грек Тәуелсіздік соғысының Валахиядағы кезеңі Тюдор Владимиреску бастаған Османға қарсы көтеріліс пен Филики Этайрея арасындағы қақтығысқа ұласты, ал Молдавия қысқа мерзімге гректердің оккупациясы астында болды. Нәтижесінде тек ашу-ыза күшейді, Османдықтар талаптарды қабылдап, 1822 жылы Фанариот жүйесін тоқтатты.

19 және 20 ғасырлар

Уақыт өте келе, көптеген гректер ерекшелігін жоғалтып, толыққанды интеграцияланды (мысалы, "фанариота" деп аталған ақсүйек отбасылардың көп бөлігі жергілікті мәдениетке қарағанда қабылданған мәдениетке зор үлес қосты). Жаңа көші-қон ағындарымен Румыния шеттетілген гректер үшін маңызды бағыт болмай қалды, және бұл көбінесе төмен әлеуметтік статусы бар адамдармен шектелді – этникалық гректер кәсіпкерлер, делдал саудагерлер және, әсіресе, теңізшілер ретінде көзге түсті (Дунай мен Қара теңізде, соңғысы 1878 жылы Добруджаның қосылуынан кейін, бұл Румынияға грек халқының жаңа толқынын әкелді). Бұл қауымдастықтар көбінесе гүлденіп, ерекше мәдени институттарды сақтап келді; 1940-жылдардың соңында Грецияда азамат соғысы болғанда олар жаңа келгендерді тартты. Коммунистік Румыния бұл жағдайға қарсы тұрып, көптеген ұйымдар мен жеке адамдардың мүлкін тәркіледі, ал жүздеген гректер Дунай-Қаратеңіз каналы сияқты жерлерде түрмеге жабылды.

Қазіргі жағдай

2011 жылы гректердің ең жоғары үлесі тіркелген Румыния қалалары мен коммуналарының арасында Тюльча округіндегі Ивореле (; 43,82%) және Сулина (; 1,69%) бар. 2002 жылғы Румыния халқының санағына сәйкес, грек қауымдастығы 6 472 адамды құрады, олардың көп бөлігі Бухарест және оның айналасындағы аймақта тұрады. Одан кейін Дубруя округтері Тюльча және Констанца, сондай-ақ Дунайға қарап жатқан Брайла және Галац округтері орналасады. Алайда, 1992 жылғы санақ 19 594 грек тіркелді, бұл ассимиляцияға бейімділікті көрсетеді. Грекия Сыртқы істер министрлігінің қарауындағы Шетелдегі гректердің бас хатшылығының мәліметтері бойынша, Румыниядағы грек қауымының саны 14 000 адамды құрайды. 1990 жылы құрылған Румынияның Грек одағы қауымдастықтың саяси және мәдени мүдделерін қорғайды, әсіресе Румыния депутаттар палатасында өкілдерін ұсыну арқылы.