Кіріспе
Мули Тибет автономиялық округі (ᠰmi li rang skyong rdzong; И: ꃆꆹꀒꋤꊨꏦꏱꅉꑤ mup li op zzup zyt jie jux dde xiep) – Қытайдың Сычуань провинциясының оңтүстік-батысындағы Ляншань И автономиялық префектурасында орналасқан. Ол Юньнань провинциясымен оңтүстік-батыста шектеседі. Бұл шалғай, таулы және орманды аймақ, онда жолдар өте аз. Ең биік шыңдарының биіктігі шамамен 6000 метрге жетеді. Ядин табиғи паркіндегі қасиетті Конкалин таулары – Шенрезиг, Джамбеянг және Чанадорже – Даоченг округінің батысында жатыр, және Солтүстік Мули округінің Чабулаңнан қиын жолмен, тік жолмен ғана саяхаттауға болады.
Тарих
1580 жылға дейін Мули Накси патшалығының отары болып, Тибет буддизмінің Кагью мектебінің ықпалында болды. 1640 жылдан кейін ол Тибет буддизмінің Гелюк мектебінің бекінісіне айналды және Гелюк пен Какю мектептері, сондай-ақ тибеттіктер мен моңғолдар арасындағы билік күресіне белсенді қатысты. 1950 жылға дейін Мули жартылай тәуелсіз теократиялық патшалық болды, оны мұрагерлік лама патшалары басқарды. Ескі Мули, Кулу және Ваерджедегі Гелюк буддизміне қатысты үш монастырь осы патшалықтың орталығы болды. Бұл лама-мазарлар 1950 жылдары Қытайдың жаңа коммунистік үкіметі тарапынан жойылды және Мәдени революция кезінде қиратылды. Округ орталығынан солтүстікке қарай орналасқан ескі Мулидегі монастырда бір кезде 700-ден астам монах тұрған. Ол алғашқы Цин династиясы тұсында салынды, құрылысы 12 жылға созылды және Шуньцзи императорының билігінің 17-ші жылында, шамамен 1600 жылы аяқталды. Монастырь Тибеттегі маңызды ламатериялардың үлгісімен салынды және онда 10 метрден аса биіктігі бар Майтреяның әсем алтын мүсіні болған деседі. 1987 жылдан бері Мули монастыры ішінара қалпына келтірілді және қазір онда сексенге жуық жас монах тұрады. Ол Литанг өзені аңғарының батыс шетінде, 3000 метр биіктікте орналасқан Wachang деп аталатын қазіргі заманғы шағын қаланың жанында орналасқан. Басқа монастырлар – Кулу (қазір Кангу деп аталады), ішінара қайта салынған, және Ваердже (қазір Ваержай) – әлі де қираған күйде. Ботаник және зерттеуші Джозеф Рок 1920-1930 жылдары Мулиге сапар шекті. Ол сол кездегі лама патшасы Чоте Чабамен достық қарым-қатынас орнатты және монастырды Гонгга тауы мен Ядингтің сол кездегі зерттелмеген аймақтарын зерттеу және өсімдіктер жинау үшін база ретінде пайдаланды. Джозеф Рок National Geographic журналында Мулидің ерекше лама билеушісімен болған кездесулері туралы әртүрлі әңгімелер жазды. Осы әңгімелер жазушы Джеймс Хилтонға және оның "Жоғалған көкжиек" романына, Гималайдағы шалғайдағы монастырь туралы, шабыт берген деседі.
Wa’erzhai) which is still in ruins. Muli was visited by the botanist and explorer Joseph Rock in the 1920s and 1930s. He befriended the then lama king, Chote Chaba, and used the monastery as a base for exploring and plant collecting in the then unvisited regions of Mount Gongga and Yading. Joseph Rock wrote colourful accounts of his encounters with the eccentric lama ruler of Muli in National Geographic. These are said to have been the inspiration for the writer James Hilton and his novel Lost Horizon, about a remote monastery in the Himalayas.
География
Мули округінің ауданы – [ауданы көрсетілуі керек]. Округ үш өзеннің солтүстіктен оңтүстікке қарай ағып өтетін шатқалдарымен ерекшеленеді: Шуйлуо өзені, Литанг өзені және Янцзы өзеніне құя бермес бұрын үлкен шатқал жасаған Ялонг өзені.
The county is characterised by the canyons formed by three rivers flowing from north to south: the Shuiluo River, the Litang River, and the Yalong River that carves out a huge canyon before flowing into the Yangtze River.
Демография
Мули округінің халқы 125 000-нан астам. Мулиде Қытайдың көптеген ұлт азаматтары тұрады, олардың көп бөлігі тибет және и ұлттарынан, сондай-ақ пуми және накси халықтарынан құралған. Бұл жерге 11-шы ғасырда Хубилай ханның бағындыру жорықтарынан кейін қоныстанған этникалық моңғолдар да бар.
Мулидегі этникалық топтар, 2000 жылғы санақ
Ұлты Халық саны Пайыздық үлесі Тибет 40,312 32,39% И 34,489 27,71% Хан 27,199 21,85% Миао 8,371 6,73% Моңғол 8,035 6,46% Накси 4,317 3,47% Буй 988 0,79% Чжуан 403 0,32% Лису 124 0,1% Хуэй 91 0,07% Бай 91 0,07% Маньчжу 15 0,01% Басқалар 27 0,02%
Экономика
Мулидегі негізгі ресурстар – өзендерден алынатын су электр энергиясы және дәстүрлі қытай медицинасында қолданылатын түрлі-түрлі өсімдіктер, мысалы, қытайлық қосмекен саңырауқұлағы. Шалап жерде орналасуы және аз халқының болуы көптеген қорғалатын түрлердің, оның ішінде ақ ерін елені мен қысқа құйрықты макаканың мұнда тіршілік етуіне жағдай жасады. Мули алтын өндіретін өзендерімен әйгілі, олар әлі де шағын, өнеркәсіптік емес деңгейде пайдаланылуда. 1999 жылы орман шаруашылығына тыйым салынғанға дейін, оның кең алқапты ормандық жерлерінде де қарқынды ағаш кесу жүргізілген. Қазіргі кезде жергілікті экономиканың көп бөлігі ауыл шаруашылығы мен мал өсіруге негізделген. Орман құрамына гемолока, кипарис, сары кедр, сондай-ақ қарағай және шырша ағаштары кіреді. Мули азалия, рододендрон және жаңғақ өсімдіктерімен де танымал.