Америкалық гуманитар, із-сураты жоғалған адам

Кіріспе

Фредерик К. Кьюни (14 қараша 1944 жылы туған, 15 сәуір 1995 жылы із-түссіз жоғалған) – американдық гуманитарлық қызметкер. Оның қызметі апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету, босқындардың төтенше жағдайларын басқару, соғыс және азаматтық қақтығыстардың салдарынан қалпына келтіру, сондай-ақ апаттар мен төтенше жағдайларға дайындық, оларды жеңілдету және бейбітшілік құруды қамтыды. Ол, ең алдымен, тәжірибелі маман болған, сонымен қатар жемісті жазушы, педагог және далалық зерттеуші еді. Ол "үлкен американдық – бір түліктің Шиндлері сияқты, Азия, Африка, Латын Америкасы және Еуропадағы миллиондаған адамдардың тізімін ұстаған, олардың өмірін сақтап қалған немесе көмектескен адам" деп сипатталған. Тағы бір құрмет көрсетуде Кьюни "әлемдегі ең білікті апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету сарапшыларының бірі, халықаралық гуманитарлық көмек саласындағы пионер және консерватор емес адам" деп айтылған.

Ерте өмір

Фредерик Чарльз Кьюни Нью-Хейвен қаласында дүниеге келді. Оның отбасы Лейк-Чарльз, Луизианаға, содан кейін Кьюни сегіз жасқа толғанда Даллас, Техасқа көшті, ол Вьетнам соғысының бастапқы кезеңдерінде өсті. Ол әскери ұшқыш болу арманымен өмір сүрді және орта мектепте оқып жүргенде ұшқыш куәлігін алды. Техас A&M университетінің әскери курсанттар бағдарламасына қабылданды, бітірмей кетіп, кейін Кингсвиллдегі Техас өнер және өнеркәсіп колледжіне ауысты. Кингсвиллде оқып жүргенде, Мексикадағы төмен кірісті аудандарды аралап, Оңтүстік Техаста тұратын көшпенді шаруалардың ауыр жағдайын көргеннен кейін гуманитарлық жұмысқа қызығушылық танытты. Кейін ол Хьюстон университетінде қала құрылысын оқып, 1967 жылы саясаттану бакалавры дәрежесін алды. Бітіргеннен кейін, ол президент Джонсонның «Кедейлікке қарсы күрес» бағдарламасы аясында қаржыландырылған жобада, Мексика шекарасындағы Техас штатының Игл-Пасс қаласында жұмыс істеді. Ол онда ұзақ жылдар бойы шешілмей келген инфрақұрылым және денсаулық сақтау мәселелерін шешуге атсалысты. Кьюнидің табысының кілті – бұл халықтың белсенді қатысуына бағытталған тәсілі болды, ол кейіннен оның гуманитарлық көмек жобаларындағы ерекшелігіне айналды. Игл-Пасстан кейін «Фред» (оны танитындардың бәрі осылай атады) Техас штатының Форт-Уорт қаласындағы Картер және Берджесс инженерлік фирмасында жұмыс істеді, онда оған Даллас-Форт-Уорт әуежайының ірі құрылыс жобасы тапсырылды. Бұл тәжірибесінің нәтижесі мекендесе, Кьюни көбінесе инженер деп аталды, бірақ оның инженерлік білімі формальды болған жоқ. Дегенмен, көптеген инженерлік принциптерді түсінуі, нақты проблемаларды анықтап, оларға қарапайым, практикалық шешімдер табу арқылы жоспарлауға деген тәсілі, оның инженер екені туралы пікірге сенуге негіз болды.

Гуманитарлық көмек көрсету

1969 жылы Куни Нигериядан бөлініп шығуға тырысқан Биафра аймағына барған кезде алғашқы халықаралық гуманитарлық дағдарысты бастан өткізді. "Біз алғаш рет аштықпен күресуді және оған қарсы күрестің әртүрлі жолдарын – азық-түлік көмегі немесе нарыққа араласуды – Биафрада үйрендік". Куни Нигерия үкіметінің азық-түлік көмегін соғыс құралы ретінде пайдаланғанын, сондай-ақ гуманитарлық көмекке тиімді көзқарас қажеттігін байқады. Биафрадан кейін Куни Intertect компаниясын құрды, ол негізінен ерікті ұйымдарға (қазіргі үкіметтік емес ұйымдар немесе ҮЕҰ), АҚШ үкіметі мен Біріккен Ұлттар Ұйымына техникалық көмек көрсетуге арналған шағын жеке компания болды. Ол өмірінің соңына дейін тәуелсіз кеңесші ретінде жұмыс істеді. Әлгі жылдардан бастап Куни Джин (Джинкс) Паркермен серіктестік құрды, ол Кунидің Далластағы кеңсесінің негізін қалады, оның жазбалары мен жұмысына үлес қосты және Кунидің алыс жобалары үшін үй базасын қамтамасыз етті. 1970 жылы тарихтағы ең құрылысқылы дауылдардың бірі Шығыс Пәкістанды (қазіргі Бангладеш) қамтыды, нәтижесінде 300 000-ға жуық адам қаза тауып, миллиондаған адам үйсіз қалды. Бірнеше аптадан кейін азаматтық соғыс 10 миллион Шығыс Пәкістандықтың қоныс аударуына себеп болды, бұл апатты күшейтті. Куниді британдық "Оксфам" ҮЕҰ Шығыс Пәкістанда кеңесші ретінде жұмысқа алды. Кейін ол бұл тапсырманы өмірін өзгерткен деп сипаттады, себебі ол алғаш рет халықаралық апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету жүйесінің үлкен, көбінесе тиімсіз машинасына – халықаралық ұйымдарға, үкіметтік мекемелерге және ҮЕҰ-ға толыққанды енді. Осы жылдары Куни гуманитарлық операциялар туралы бірқатар байқаулар жасады. Ол бюрократияның саяси мақсаттарына қаншалықты басымдық беретінін және агенттіктердің өздерінің неге қол жеткізе алатыны туралы көбінесе шындықтан алыс болғанын көрді. Ол сыбайлас жемқор жергілікті билік органдарының көмекті теріс пайдалануын, үйлестірудің болмауын, нашар жобаланған жобаларды, көптеген еріктілердің біліктілігінің жетіспеуін және көмек таратумен байланысты зиянды әлеуметтік және саяси жүйелердің қалыптасуын байқады. Ол көмек көбінесе кешігіп келетінін, өйткені көптеген ірі көмек агенттіктер ауыр және бұрынғы тәжірибелермен шектелген, ал көбінесе "қоқыс көмек" – қажеттіліктен емес, қолжетімді болғандықтан жіберілген азық-түлік немесе материалдарды көрді. Ол бастамалар материалдық көмек импорттаудың орнына зардап шеккен халықтың мүдделері мен қажеттіліктеріне негізделген болуы керек деп есептеді. Осы байқаулар жүйені өзгертуге деген оның ниетін күшейтті. Куни гуманитарлық қоғамдастықтың, соның ішінде АҚШ үкіметінің агенттіктерi, БҰҰ ұйымдары мен ҮЕҰ-ның жағдайын сынаудан тартынбады. Бірақ Intertect, оның кеңес беру компаниясы, сыртқы келісімшарттарға толық тәуелді болғандықтан, оның өмір көрісіне байланысты адамдар көбінесе осы ұйымдардың құрамына кіретін. Кунидің мансабы апат түрлеріне бөлінбесе де, келесі тараулар оның ең маңызды жетістіктерінің мысалдары ретінде төтенше жағдайлардың жалпы санаттарын топтастырады.

In 1969, Cuny experienced his first international humanitarian crisis when he traveled to Biafra, the region attempting to secede from Nigeria. "Biafra was where we first came to grips with dealing with famines, and the different ways of dealing with them—either food aid or market interventions." Cuny observed the Nigerian government using food aid as a weapon of war, as well as the need for a more rational approach to humanitarian assistance. After Biafra, Cuny established Intertect, a small private company dedicated to providing technical assistance, mainly to voluntary agencies (now referred to as Non Governmental Organizations or NGOs), the US Government, and United Nations organizations. He worked as a freelance consultant, a role he played the rest of his life. From his earliest endeavors, Cuny partnered with Jean (Jinx) Parker, who became the bedrock for Cuny's Dallas office, contributing to his writings and operations and providing a home base for Cuny's far flung initiatives. In 1970, one of the most destructive cyclones in history struck East Pakistan (now Bangladesh), killing some 300,000 people and leaving millions more homeless. The disaster was compounded several weeks later when civil war displaced 10 million East Pakistanis. Cuny was hired by the British NGO, Oxfam, to serve as an advisor in East Pakistan. He later described this assignment as life changing because it was there that he was first fully immersed in the vast, often dysfunctional machinery of the international disaster relief system, an array of international organizations, governmental agencies and NGOs. During these early years, Cuny made a series of observations about humanitarian operations. He noticed how often bureaucracies prioritized their political agenda and that agencies routinely were unrealistic about what they could achieve. He encountered corrupt local governments misusing aid, lack of coordination, poorly designed projects, incompetence among many volunteer workers and noticed that debilitating social and political systems often grew up around aid distribution. He saw that aid was almost always too late—in part because many large aid agencies were ponderous and hide bound by past habits—and that it was often "junk aid," food or material sent because it was available, not necessarily what was needed. He assumed initiatives should build on the interests and perceived needs of the affected population instead of assuming that material aid should be imported. These observations contributed to his determination to change the system. Cuny was typically unconstrained in his criticism of the humanitarian community status quo, including US government agencies, UN organizations and NGOs. But since Intertect, his consulting company, was wholly dependent on outside contracts, these entities often included the same people upon whom his livelihood depended. Even though Cuny's career was not segmented by disaster type, the following subsections group general categories of emergencies as examples of some of his most important accomplishments.

Табиғи апаттар

Кьюни ондаған табиғи апаттарға түрлі ролдерде қатысты. Типтік жобаларға апаттан кейін қажеттіліктерді жан-жақты бағалау, төтенше жағдайларда көмек көрсету мүмкіндіктерін талдау, тұрғын үйлерді қайта құрудың пилоттық жобалары және басқа да қалпына келтіру стратегиялары кірді. 1970 жылы Оксфам үшін Шығыс Пәкістандағы жұмысының нәтижесінде, ҮЕҰ 1972 жылы Никарагуадағы Манагуа маңындағы жер сілкінісінен кейін оны қайта шақырды. Оксфам оған жер сілкінісінен аман қалғандарға арналған лагерь жоспарлауды тапсырды. Бұл оның тұңғыш рет ортақ кеңістікке шоғырланған үй-жайлар құратын топтарды пайдаланғаны, бұл қауымдастық өзара әрекеттесуді, қолдауды және қауіпсіздікті ынталандырды, тікелей қатарлардың торларындағы шатырлардың әскери үлгісіне қарсы болды. Кьюнидің жұмысын бағалап, Оксфам 1976 жылы Гватемала жер сілкінісінен кейін қалпына келтіру жұмысына оның көмегін сұрады, сол кезде Батыс Жартышар тарихындағы ең қиратушы жер сілкінісінің бірі. Ең көп зардап шеккен аумақ 30 000 шаршы километрді құрады. Шамамен 258 000 үй қирады, нәтижесінде 1,2 миллион адам үйсіз қалды. Оксфам және оның серіктесі World Neighbors ұйымы Кьюниден тұрғын үйді қайта құру стратегиясын жасауды сұрады. Оның жауабы "Кучубаль" бағдарламасы деп аталатын жаңа тәсіл болды. Ол барлық деңгейде азаматтардың белсенді қатысуын қамтады және "жақсырақ құру" мақсатымен жалпы жұртшылық пен жергілікті құрылысшыларға білім беру компонентін қосты. Кьюни дәстүрлі құрылыс техникаларын құрметтеді, бірақ болашақ жер сілкінісіне байланысты құрылымдық осалдықты азайту үшін оларды өзгертті. Ол сырттан құрылыс материалдарын әкелудің орнына, жергілікті материалдар мен жұмыс күшін пайдалану аймақтық нарық пен жұмыс орындарын нығайтатынын мойындады. Ол өз жұмысына жобалық қаражаттың тиімділігін арттыру үшін шығармашылық стратегияларды үнемі дамытуды енгізді. Кьюни жергілікті материалдарды қолдана отырып, қауіпсіз үйлерді салудың қарапайым, мультфильм сияқты түсіндірмелерін жасап, тарату арқылы жақсартылған құрылыс техникаларын қабылдауды арттырды. Бұл тәжірибелік иллюстрациялар оқымағандарға да түсінікті болды, жиі жергілікті тілдерде мәтінмен толықтырылды және Гаитиде және басқа жерлерде қайта қолданылды. 1986 жылы Сальвадордағы жер сілкінісінен кейін 200 мыңнан астам адам үйсіз қалғанда, АҚШ Халықаралық даму агенттігінің (USAID OFDA) Төтенше жағдайларға жауап беру кеңсесі Кьюниді жұмысқа алды. Ол АҚШ үкіметінің апаттан қалпына келтіруге қатысу тәсілінде бұрын-соңды болмаған, бірегей "жалпы картинаны" көретін тәсілді ойлап тапты. Бұл Сальвадор үкіметінің пайдаланылмаған жерді сатып алып, апаттан аман қалғандарға, бұрын жалға алып тұрғандар мен басып кіргендерге көп отбасылық үйлер салуына бағытталды, мұндай топтарға көбінесе сыртқы көмек ұйымдары көңіл бөлмейтін. Күрделі қаржыландыру және өз күшімен салу тұрғын үй иелігіне әкелді, ал ұжымдық "еңбек ақысы" қауымдық байланыстарды нығайтты. Ол апаттан кейінгі баспанадан тұрақты тұрғын үйге дейін барлық тірі қалғандарды мүдделі тараптар ретінде қарастыра отырып, апатқа дейінгі үй иелігіне қарамастан, қысқа мерзімде толық спектрді қамтыды. Кейіннен USAID OFDA 1988 жылғы Армения жер сілкінісінен кейін Кьюнидің көмегін сұрады. Ол АҚШ-тың апат басшысы Джулия Тафтты таң қалдырды, себебі USAID әкелген пластикалық пленканы уақытша баспана үшін пайдаланудың орнына, малға пайдалануды талап етті, себебі мал адамдардың қалған негізгі мүлкі болды. Адамдарға баспана табудың тиімдірек шешімдері әзірленді. Бұл апаттан аман қалғандардың өмірлік құралдарын қалпына келтіруге Кьюни берген басымдық еді.

Cuny was involved in various capacities in dozens of natural disasters. Typical projects included comprehensive needs assessments after disasters, analysis of emergency relief capabilities, pilot projects of housing reconstruction approaches and other reconstruction strategies. Because of Cuny's work in East Pakistan in 1970 71 for Oxfam, the NGO called upon him again after the earthquake near Managua, Nicaragua in 1972. Oxfam asked him to plan a camp for the earthquake survivors. This was his first use of shelter units forming a cluster around a common space to encourage community interaction, mutual support and security, as opposed to the military model of tents in a grid of straight rows. Appreciating Cuny's work, Oxfam immediately requested Cuny's assistance with reconstruction after the Guatemala earthquake in 1976, one of the most destructive in the history of the Western Hemisphere at the time. The most heavily affected area covered 11,500 square miles (30,000 square kilometers). Approximately 258,000 houses were destroyed, leaving 1.2 million people homeless. Oxfam, and its partner NGO, World Neighbors, asked Cuny to conceptualize a strategy for housing reconstruction. His response was a novel approach called "Programa Kuchuba'l." In it, Cuny incorporated a high degree of citizen participation at all levels and included an educational component for both the general public and local builders, with the goal of 'building back better.' Cuny respected traditional construction techniques but modified them to decrease structural vulnerabilities to future earthquakes. Instead of rushing in construction materials from outside the region, he recognized that using local materials and labor could strengthen regional markets and employment opportunities. He brought to his work a continuous modeling of creative strategies for maximizing the impact of project funds. Cuny's design and distribution of simple cartoon like explanations of how to build safer houses using locally available materials increased the acceptance of the improved construction techniques. These field tested illustrations could be understood by non readers, were frequently complemented with text in the local indigenous languages and used again in Haiti and elsewhere. When the 1986 El Salvador earthquake left over 200,000 people homeless the United States Agency for International Development Office of Foreign Disaster Assistance (USAID OFDA) hired Cuny. He devised a unique 'big picture' approach to recovery, unprecedented in the US Government's approach to disaster recovery. It centered on the El Salvador government purchasing under utilized land and building multi family housing for disaster survivors who had been renters and squatters, a population usually overlooked by external aid organizations. Sophisticated financing and self help construction resulted in home ownership while the collective 'sweat equity' increased community ties. It holistically addressed the spectrum from emergency shelter to permanent housing in a compressed timeframe, treating all survivors as stakeholders, regardless of their pre earthquake home ownership status. USAID OFDA subsequently requested Cuny's help after the 1988 Armenian earthquake. He surprised the US disaster chief, Julia Taft, by insisting that a higher priority for the plastic sheeting USAID had brought to provide temporary shelter for people be used instead for stabling animals, the primary asset people had left. Alternative, more effective, solutions for human shelter were then developed. This was one example of the priority Cuny placed on restoring the livelihoods of disaster survivors.

Апаттық жағдайларға дайындық, алдын алу және оларды азайту

Кюни дүние жүзінде миллиондаған аз қамтылған отбасылардың апаттарға бейім аймақтардағы апаттарға осал үйлерде тұрғанын мойындады. USAID OFDA-ның қолдауымен Кюни және бірнеше Intertect әріптестері апаттарға бейім аймақтардағы аз табысты тұрғындарға төнген қауіптерді бағалады, қолданыстағы осал тұрғын үйлерді күшейту бойынша ұсыныстар жасады, болашақта апаттарға төзімді тұрғын үйлер салуға арналған елдік тәсілдерді әзірледі және жергілікті құрылысшыларға арналған осы тақырыптар бойынша оқу материалдарын дайындады. Бұл жобалар Гаити, Ямайка, Доминикан Республикасы, Кариб теңізіндегі Доминика, Соломон аралдары, Фиджи, Тынық мұхитының оңтүстігіндегі Тувалу және Үндістанда іске асырылды. Сонымен қатар, Кюни Түркияның Анкара қаласында, Перудің Лима қаласында және АҚШ-тың Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласында сейсмикалық аймақтардағы топырақтан жасалған ғимараттарға арналған үш халықаралық конференцияны ұйымдастырудың бастамашысы болды. Бұл конференциялар сейсмикалық инженерлер, зерттеушілер және апаттарға жауап беру бойынша мамандарды біріктірді, олар қауіпсіз топырақтан және күшейтілмеген тас құрылыс салуды насихаттау үшін халықаралық желі құрды. Конференция материалдары жер сілкінісіне бейім аймақтарда осы техникаларды қолданудың ең жақсы тәжірибелерінің жинағына айналды және аз қамтылған тұрғын үйлерге жер сілкінісіне төзімділік қасиеттерін енгізу үшін жергілікті құрылыс тәжірибелеріне ерекше назар аударылды.

Босқындар мен жер аударылған халықтар

1970 жылы Кюни босқындар мен басқа да қоныс аударған адамдар үшін лагерьлерді жобалау және басқару бойынша нұсқаулар әзірлеуді бастады. Оның 1973 жылғы Никарагуа лагері жоспары және оның іске асырылуы туралы баяндамасы қала құрылысы саласындағы оның білімі мен дағдыларын нақты көрсетеді. Ол лагерьді жүйелердің интеграциясы ретінде, яғни оның орналасуы, қозғалысы, басқару, санитария, тұрғын үй, су, жарықтандыру, демалыс, босқындарды ұйымдастыру, азық-түлік тарату, қалдықтарды жою, сақтау және лагерьге қол жеткізу сияқты барлық аспектіні қамтитын тұтас бірлік ретінде қарастырды. Бұл толыққанды көзқарас оның босқындар лагерін жоспарлау бойынша егжей-тегжейлі және жаңаша нұсқаулықтарының негізі болды. 1979 жылы Кюни Таиландтағы Кампучия босқындар лагерін жобалау және басқару мәселесі бойынша кеңес беру үшін шақырылды. Ол лагерьлердің «қауымдық бөлімше» жүйесін енгізе алды, бұл жүйе санитария және әжетхана шешімдерін, сондай-ақ сумен қамтамасыз етуді жобалау концепциясына біріктірді, бұл тұрғындардың денсаулығы мен әлеуметтік игіліктеріне қол жеткізу үшін маңызды болып табылды. Ол босқындар лагерін қалай жобалауға, оларды кішірек етуге және босқындардың қауіпсіздігін қалай қамтамасыз етуге қатысты ойлауды революциялаған бірқатар жазбалар мен нұсқаулықтарды жариялады. Кюнидің лагерьдегі тұрғын аудандарды орналастыру туралы монографияларындағы әлеуметтік байланыс пен қадір-қасиетке берген басымдық әрідеудегі бейүкіметтік ұйымдар мен БҰҰ арасындағы лагерь басқаруының негізгі принциптеріне енгізілді. Кюни сонымен қатар басқа да босқындар мен қоныс аударған адамдар операцияларына қатысты, соның ішінде 1980 жылы Сомалидегі эфиопиялық босқындар; 1982 жылы Ливандағы палестиналық босқындар; 1987 жылы Зимбабведегі мозамбиктік босқындар; 1983 жылдан 1988 жылға дейін Шри-Ланкадағы қоныс аударған адамдар; және 1984 жылдан 1990 жылға дейін Судандағы эфиопиялық босқындар.

Аштық

Гуманитарлық көмекке қатысты Кунидің алғашқы түсініктерінің бірі 1969 жылы Биафрада болды, онда азық-түлік көмегі ауылдық жерлерден қалаларға, ал қалалардан әуежайға адамдарды тарту үшін магнит сияқты әрекет етті. Көмек көрсету ұйымдары өз тиімділігін арттыру үшін әуежайда азық-түлік таратты, бірақ бұл халықты тұрақсыздыққа ұшыратты, олар өмірін сақтау үшін көмек алу үшін өз қауымдастығынан кетуге мәжбүр болды. Осылайша көмек берудің тұрақсыздыққа әкелетін тәжірибесі бүгінге дейін жалғасуда. Куни көптеген азық-түлік дағдарыстары бойынша жұмыс істеді және әрқайсысында жағдайдың ұзақ мерзімді перспективасын көруге тырысты. БҰҰ, үкіметтік және үкіметтік емес ұйымдардың апатты жағдайлардағы агенттіктерінің мандаты мен мүмкіндіктері көбінесе дағдарыстың бірнеше саласында – мысалы, азық-түлік тарату, сумен жабдықтау немесе денсаулық сақтау салаларында ғана жұмыс істеуге шектеледі. 1984-1985 жылдары Эфиопиядағы аштық кезінде Куни көмек агенттіктеріне бірнеше сектор мен сала бойынша бір уақытта жұмыс істеудің маңыздылығын көрсетті. Ол ұзақ жылдарға созылған құрғақшылықтан, соғыстан және аштықтан зардап шеккен Эфиопияның аймақтарынан Суданға қашқан аштық құрбандарын бағалауды жүргізді. Олар Шовак маңындағы лагерьлерге және Эфиопияның (Тигрэй және Эритрея) аштық аймақтарына шектесетін Шығыс Судандағы БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының лагерьлеріне қоныстанды. Осы кезеңде ол көптеген босқындардың үкімет тарапынан қуғын-сүргінге ұшырауына қарамастан, өздерінің жерлерін өңдеу үшін Эфиопияға оралуға ниеттенгенін және мұқтаж екенін мойындады. Күтпеген жайт, Куни АҚШ үкіметі мен БҰҰ өкілдерінің қарсылығына қарамастан, халықтың қалған бөлігінен бұрын ерікті түрде елге оралуға шешім қабылдаған көптеген адамдарға, негізінен ерлерге, азық-түлік пен қолдау көрсетуді ұйымдастырды. 1986 жылы Куни Эфиопиядағы азық-түлік қажеттіліктерін бағалау бойынша агенттіктер аралық миссияны басқарды, онда қосалқы жабдықтау мен азық-түлікпен қамтамасыз етуді қарастырудан өзге, тәуелділік мәселелерін, лайықты өмір сүруді және азық-түлік таратудың баламалы әдістерін зерттеуге бағытталған ұзақ мерзімді тәсілдер де қарастырылды. Бір жылдан кейін бұл Кунидің Солтүстік Суданнан Эфиопияға шекара арқылы үлкен көлемде ақшаны алып, Тигрэй мен Эритреядағы аштық құрбандарының сатып алу қабілетін жақсартуға бағытталған инновациялық жобаға қатысуына әкелді. Үшінші тарап арқылы валюта айырбастаудың қиындықтары және осындай көп ақшаны тасымалдаумен байланысты тәуекелдер USAID үшін жаңалық болды. Өзінің екі басылымдарында – «Аштық және аштыққа қарсы операциялар» және «Аштық, қақтығыс және жауап: Негізгі нұсқаулық» – Куни азық-түлік көмегін монетизациялаудың және төтенше жағдайларда азық-түлікті тарату үшін қалыптасқан коммерциялық арналарды пайдаланудың жаңа механизмдерін ұсынды. Қолданыстағы логистикалық желілер мен нарықтарға сүйену аштық кезінде азық-түлік көмегінің жылдамдығы мен тиімділігін арттырды, сонымен бірге жергілікті экономиканы нығайтты. 1990 жылы Кеңес Одағының ыдырауы басталғанда, халықаралық қауымдастық жаңа республикаларда азық-түлік тапшылығы туындауы мүмкін екеніне және бұл өз кезегінде аштыққа әкелуі мүмкін екеніне алаңдады. 1992 жылы Куни бұрынғы Кеңес Одағының бірнеше аймағына бағалау миссиясын басқарды және АҚШ үкіметі кейіннен ыдыраудан зардап шеккен мемлекеттерге көмек көрсету үшін қолданған саясаттар мен тәсілдерді әзірлеуде маңызды рөл атқарды. ФСУ-ның таралуы аймақтағы дағдарыстың жалғасуына себеп болды. Кейіннен Куни мен Intertect тобы Моңғолияда, сондай-ақ Грузия, Солтүстік Осетия, Ингушетия, Дагестан және Чечняның соғыс кезінде болған аймақтарында бағалау және жоспарлау жұмыстарын жүргізді. Куни азық-түлік таратудың қиын жағдайда екенін, бірақ әлі де жұмыс істеп жатқанын хабарлады және азық-түлікпен қамтамасыз ету бағдарламасын бастауға қарсы кеңес берді. Осы тәжірибе Кунидің Ресеймен алғашқы танысуы болды. Бұл оның соңғы гуманитарлық миссиясына қызығушылығын арттырып, оған қатысуына ықпал етті.

One of Cuny's earliest insights into humanitarian assistance was in Biafra in 1969, when food aid acted as a magnet to pull people from the countryside into the towns and out of the towns to the airport. Aid agencies distributed food at the airport to maximize their own efficiency, but this destabilized the population, requiring them to leave their community to obtain the life saving aid. This destabilizing practice of distributing aid continues to this day. Cuny worked on numerous food crises and in each tried to see the longer term picture. UN, government and NGO disaster agencies typically have mandates and capabilities to operate in only a few domains of a crisis, such as food distribution, water supply or health. During the 1984 85 famine in Ethiopia, Cuny demonstrated to aid agencies the importance of simultaneously working across multiple sectors and domains to address root causes and solve inter sectoral problems. He conducted assessments of famine victims who had fled to Sudan from areas of Ethiopia that were affected by protracted drought, war and famine. They settled in camps around Showak and in the UN Food and Agriculture Organization camps in eastern Sudan bordering the famine areas of Ethiopia (Tigray and Eritrea). During this period, he recognized that many of the refugees wanted and needed to return to Ethiopia to work their land, despite the prospect of government persecution. Controversially, Cuny arranged to provide food and support to many, primarily men, who chose to voluntarily repatriate ahead of the rest of their population in spite of opposition from US government and UN representatives. In 1986, Cuny led an inter agency assessment of food needs inside Ethiopia that included the typical review of backup supplies and food availability. However, he extended the assessment to examine dependency problems, longer term approaches to promoting dignified livelihoods and alternative food distribution methods. A year later, this led to Cuny's involvement in an ongoing innovative venture in which large quantities of cash were taken across the border from North Sudan into Ethiopia to improve the purchasing power of the famine victims in Tigray and Eritrea. The complexities of changing currencies through third parties and the risks associated with carrying so much cash was novel for USAID. In two of his publications, Famine and Counter Famine Operations and Famine, Conflict and Response: A Basic Guide, Cuny articulated innovative mechanisms to monetize food assistance and to use established commercial channels to distribute food during emergency operations. Relying on existing logistical networks and markets increased the speed and cost effectiveness of food assistance during famine, while strengthening the local economy. As the Soviet Union was beginning to collapse in 1990, there were concerns among the international community that the breakup might lead to a possible food shortage in the new republics that might, in turn, lead to a famine. In 1992, Cuny led assessment missions to several parts of the Former Soviet Union (FSU) and was instrumental in developing the policies and approaches that the US Government later employed in assisting the states affected by the breakup. The dissolution of the FSU continued to lead to crisis in the region. Cuny and the Intertect team later provided assessment and planning in Mongolia, and in areas of Georgia, North Ossetia, Ingushetia, Dagestan and Chechnya that were then at war. Cuny reported that food distribution was in a precarious state, but still functioning and he advised against staging a food relief program. This experience in Russia was Cuny's introduction to the region. It contributed to his interest and subsequent involvement in his final humanitarian mission.

Мемлекеттік жетіспеушілік пен қақтығыс

Кюни жұмыс істеген жерлердің көпшілігі бүгінде «назақ мемлекеттер» деп жіктеледі: табиғи апаттар, ашаршылық, азаматтық қақтығыстар және/немесе халықтың қоныс аударуы бір уақытта жиі болатын елдер. Осылайша, Кюнидің талдаулары жүйелік дағдарыстан қалыпқа келген елдерге қатысты бола бастады. 1991 жылы Иракта АҚШ пен Саддам Хусейн үкіметі арасындағы атысты тоқтату келісімінен кейін, Солтүстік Ирактағы күрд халқы орталық үкіметтен бөлінуге мүмкіндік туды деп жаңылысты. Бірақ, ирак армиясы бүліктерді тез басып тастады, нәтижесінде жүздеген мың күрдтер Ирак-Түркия шекарасындағы тауларда пана іздеді. Жағдай тез күрделеніп, қыстың соңындағы осы қиын жағдайда күн сайын көптеген адамдар қаза болды. АҚШ әскері гуманитарлық көмек көрсету үшін шақырылды, бірақ мәселені күрдтердің қажеттіліктерін тауларда қанағаттандыру ретінде анықтады. Кюни АҚШ Мемлекеттік департаменті мен әскерилеріне осы мәселені қалай шешуге кеңес беру үшін шақырылды. Мұндай тұрақсыз ортада үлкен халықты қолдаудың орнына, Кюни Солтүстік Иракта қауіпсіз аймақтар құруды және күрдтерді тастап кеткен елді мекендеріне оралуға көндіруді ұсынды. Бірақ, ең алдымен, Кюни сол кездегі АҚШ-тың Түркиядағы елшісі Мортон Абрамовиц пен Солтүстік Ирактағы АҚШ әскери операцияларының басшысы генерал-майор Джей Гарнерді өз идеясына көндіруі керек болды. Бұл тұжырымдама Саддам Хусейннің әскерлері арасында Солтүстік Ирактағы Захо қаласында әскери коалиция мен гуманитарлық топтың болуын, сондай-ақ ирак армиясына шегіну туралы бірнеше ескертулерді қажет етті. Бұл, негізінен, ирак армиясының қауіпсіз аймақтар құрудың салдарына толыққанды дайындалмауына негізделген тәуекел болды. Тәуекел сәтті аяқталды. Операция мыңдаған адамның өмірін сақтап, күрдтерді көктемгі бидай егісі мен жинауға үйлеріне уақтылы қайтарды, осы дағдарыс кезінде және одан кейін олардың азық-түлік қауіпсіздігін арттырды. АҚШ-тың Түркиядағы елшілігінің бас миссиясының орынбасары Марк Гроссман «Жағдайды жеңілдету» операциясы туралы былай деді: «Біз солтүстікте қауіпсіз аймақ құрғаннан кейін, Фред Кюни болжағандай, 500 мың адам үйлеріне оралды. Бұл таң қалдырды, өйткені Б жоспары Солтүстік Ирактағы бірнеше үлкен лагерьлерде босқындарды орналастыруды көздеген. Көптеген адамдар егер осылай болса, бұл жаңа палестиналықтардың пайда болуына әкеледі деп айтты. Бірақ күрдтер үйлеріне оралды». 1992 жылы Сомалиде ашаршылық күшейген кезде, Кюни АҚШ үкіметіне азық-түлікпен қамтамасыз ету бағдарламасын құруға көмектесу үшін барды. Ол әскери активтерді көмек таратуды қолдау үшін пайдалану идеясын жақтады. Ол әскери қатысуға қатысты ұсыныстар жинағын жасады, Сомалидің саяси тұрақсыз аймақтарынан қауіпсіз қашықтықта болу және, әсіресе, астана Могадишода жұмыс істеуден аулақ болу қажеттігін атап өтті, себебі бұл жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін. «Кюни жоспарына» бұрынғы елші Мортон Абрамовиц қолдау көрсетіп, оны Вашингтонда, соның ішінде Пентагон мен Мемлекеттік департаментте кеңінен таратты. Жоспар назарсыз қалды және Кюни одан әрі жоспарлаудан шеттесті, бірақ әскерилер Могадишо мен басқа қалаларға жіберілді. Кюнидің әскери және саяси апат туралы болжамдары дұрыс болды, ең қиын сәт 1993 жылдың қазан айындағы «Black Hawk Down» оқиғасы болды, онда 18 американдық әскери қызметкері қаза тапты. Курдистандағы гуманитарлық апатты болдырмау үшін әскерилермен сәтті жұмыс істегеннен кейін, Кюни Могадишодағы операцияның тәуекелдерін әскерилерге түсіндіре алмағанын үлкен кәсіби жеңіліс ретінде қабылдады.

Most of the places where Cuny worked would today be classified as 'fragile states:' countries that often experience natural disasters, famine, civil conflict and/or population displacements simultaneously. As such, Cuny's analyses gradually evolved to focus on countries recovering from systemic crises. A notable example occurred just after a ceasefire agreement in Iraq between the US and Saddam Hussein's government in 1991, when the Kurdish population in Northern Iraq misjudged the moment as an opportunity to break away from the central government. However, the Iraqi army quickly suppressed the rebellion, causing hundreds of thousands of Kurds to seek refuge in the mountains on the Iraqi Turkey border. The situation quickly became untenable, with many people dying daily in this inhospitable, late winter environment. The US military was called to provide humanitarian assistance but identified the problem as one of meeting the Kurds' needs high in the mountains. Cuny was brought in to advise the US State Department and the military on how to do this. Rather than trying to support the massive population in such an unsustainable environment, Cuny proposed setting up safe zones in Northern Iraq and convincing the Kurds to return to the communities they had abandoned. But first, Cuny needed to convince two key decision makers of his idea: the then US ambassador to Turkey, Morton Abramowitz, and the head of US military operations in Northern Iraq, Major. General Jay Garner. The concept required establishing a military coalition and humanitarian vanguard presence in Zakho in Northern Iraq in the midst of Saddam Hussein's troops and a series of warnings to the Iraqi military to withdraw. It was basically a bluff that relied on the Iraqi army's failure to foresee the consequences of establishing these safe zones. The bluff worked. The operation was credited with saving thousands of lives, returning the Kurds to their homes in time for spring wheat harvest and planting, thereby increasing their food security during and after this crisis. Ambassador Marc Grossman, Deputy Chief of Mission in the US Embassy in Turkey at the time, recounted his involvement with what was known as 'Operation Provide Comfort,' "Once we had established that safe zone in the north, just as Fred Cuny had predicted, 500,000 people went home. It was astonishing because plan B had been to set up nine or 10 massive refugee camps all along a valley in northern Iraq. Many people said that if that were the outcome, these would be the next Palestinians. Instead the Kurds went home." In response to a developing famine in 1992, Cuny went to Somalia to help the US government set up a food supply program. He became increasingly supportive of the novel idea of using military assets to support aid distribution. He developed a set of recommendations for military involvement, highlighting the need for it to keep a safe distance from Somalia's political hot spots and especially to avoid operating within the capital, Mogadishu, as there would be negative consequences. The 'Cuny Plan' was endorsed by former Ambassador Morton Abramowitz, who gave it wide circulation in Washington, including at the Pentagon and at the State Department. The Plan was ignored and Cuny was left out of further planning, though the military deployed to Mogadishu and other cities. Cuny's predictions of military and political disaster proved prescient, the low point being the 'Black Hawk Down' incident in October 1993, in which 18 American servicemen were killed. Coming on the heels of successful work with the military in averting a humanitarian disaster in Kurdistan, Cuny saw his inability to convince the military of the risks of their operation in Mogadishu as a major professional blow.

Қорғау

Апатты басқарудағы Кьюни мансабы қолданбалы инженериядан адам құқықтарына қарай дамыған сияқты көрінгенімен, шындығында адам құқықтары кез келген төтенше жағдайды түсінудің басты құралы болды. Ол халықаралық гуманитарлық қауымдастықтың бейбіт азаматтарды қудалау мен өлімге ұшыратуға жол бермеудегі кемшіліктеріне көңілі толмады. Бұл қауымдастық көптеген адамдарды баспанамен және тамақпен қамтамасыз еткенімен, оларды қауіпсіз сақтауға көбінесе шамасы келмеді. БҰҰ агенттіктері мен Қызыл Крест ондаған жылдар бойы дипломатиялық қысым арқылы заңдық "қорғау" шараларын іске асырғанмен, Кьюни, әсіресе жауласушы тараптар Женева конвенциялары мен басқа да заңдық ережелерді елемеген кезде, нақты іс-қимылдың жетіспеушілігін сезінді. Кьюни дипломатияны "нақты қорғау" деп атады. Ол және әріптесі Диана Пол сыртқы ұйымдардың нақты қорғауды қалай ынталандыра алатыны туралы көптеген идеяларды ұсынды, мысалы, санитарлық жағдайларға қауіпсіз қол жеткізуді және жеткілікті жарықтандыруды қамтамасыз ету. Маңызды элемент – көмек алушылармен күнделікті байланыс орнатуға және қауіп-қатерлерді анықтауға мүмкіндік беретін стратегиялық жерлерге көмек көрсету. Тағы бір стратегия – қауіп төнген халықтың арасында сыртқы ұйымдардың қызметкерлерін куәгер ретінде және адам құқықтарын бұзуға қарсы тиімді құрал ретінде орналастыру. Олардың кітабының кіріспесінде Марк Фрохардт және авторлар тобы:

"1976 жылы Гватемалада Кьюни табиғи апаттан аман қалған адамдардың өз үкіметінің зорлық-зомбылығынан қорғаны жоқ екенін көрді. Содан бері зорлық-зомбылықтың қаупі оның ойында маңызды орын алды, ол көптеген төтенше жағдайларға жауап бергенде. Көмек алатын адамдарды қауіпке ұшыратуы мүмкін үлкен саяси немесе әскери жағдайлар әрқашан оның стратегияларында көрінетін. Мысалы, Судандағы эфиопиялық босқындар үшін дәретханалар салу немесе Сараево тұрғындарына снайперлердің оғынан тыс жерден су жеткізу. Оның түсінігінің айқындығы және көмекке қатысты инновациялық және практикалық тәсілдері көмек көрсету шараларын кең мағынада түсінілетін қорғау аясына орналастыру қажеттігін растады." Кьюнидің қорғау саласындағы табыстарының бірі Кувейтте болды. Бірінші шығанақ соғысының аяқталуын күтіп, Кьюни Кувейтте орналасқан USAID OFDA тобының мүшесі болды, ол соғыс аяқталғаннан кейін Иракқа баруды жоспарлады. Алайда, топ Кувейт билігінің Кувейттегі палестиналық босқындармен жұмыс істеушілерді, олардың Ирак оккупациялық күштерін қолдаған деген айыптамамен мазақтағанын анықтады. Кувейттің "азат етілуінен" кейін OFDA тобының міндеті – палестиналық халқын Кувейттің қанаушылық шараларынан қорғау болды. Кувейт шейхтері билікке оралғаннан кейін көптеген палестиналықтар өлтірілгені туралы хабарлар тарады, бірақ Кьюни мен OFDA тобының араласуы көптеген палестиналықтардың өмірін сақтап қалды. 1990 жылдардың басында Кьюни венгр босқыны, қаржыгер және қайырымдылық шаралармен айналысушы Джордж Соросты кездестірді. Сорос өзінің ашық қоғам қоры арқылы жинаған мол қаражатын бұрынғы Совет Одағы елдеріне батыс үлгісіндегі демократияны әкелуге жұмсауға құштар болды. Сорос пен Кьюни серб күштерінің қоршауындағы Сараево қаласын қолдау үшін келісті, олар айналасындағы ауылдарда этникалық тазалауды жүргізіп жатты. Қоршау Сараевоның басты ауыз су көзін үзіп тастады. Серб снайперлері жүздеген тұрғынды Милячка өзенінен немесе ашық құдықтардан су алатын кезде өлтірді. Кьюни мен оның командасының ең маңызды жетістіктерінің бірі – қаланың сумен жабдықтау жүйесін қалпына келтіру болды, осылайша Сараево тұрғындарының көпшілігі снайперлердің оғына ұшырамай-ақ, үйлерінде су алуға мүмкіндік алды. Оның күрделі жұмысы Хьюстон қаласында бірнеше су сүзгіш құрылғыларын жасауды қажет етті. Әрбір құрылғы жартылай тиісті көлік құралының мөлшерінде болды және үлкен C-130 көлік ұшағын толық толтырды. Барлық құрылғылар Сараевоға жеткізіліп, жинау үшін қауіпсіз жерлерге орналастырылды. 1994 жылдың жазында сүзгі жүйесі жұмыс істей бастағаннан кейін снайперлердің құрбандары күрт азайды және 250 мың тұрғынға ағынды су берілді. Кьюни сонымен қатар қала тұрғындары газ желілерін пайдалана алуы және үйлерінде тамақ пісіру мен жылытуды қалпына келтіруі үшін, нығайтылған пластикалық құбырлар, фитингтер мен реттегіштерді ұшақпен жеткізуге жағдай жасады. Сербия билігі бұл материалдарды босатып бергеннен кейін, Сараево тұрғындары құбырларды төсеу үшін көшелерде орларды қазып, мыңдаған үйлерді желіге қосты. Ол сонымен қатар босниялық және серб инженерлерінің қалаға газ жеткізудегі үзілісті шешу үшін бірлесіп жұмыс істеуін ұйымдастырған команданы әкелді. Кьюнидің қорғауға берілгендігінің тағы бір мысалы – 1995 жылы Чечняға жасаған миссиясы. Кьюнидің мақсатының бастысы – Чечен астанасы Грозныйдегі 20 мыңнан астам бейбіт тұрғындарды қорғау болды, оның орталық бөлігі Дрезден сияқты қиратылған. Кьюни чечендерге қарсы ресейлік агрессияны тоқтату үшін халықаралық қатысуды қамтамасыз ету үшін Чечняға баруға дайын серіктерді табуға үміттенді. Өкінішке орай, Кьюни 1995 жылдың наурыз айында АҚШ үкіметін осы тактиканы қолдауға көндіре алмады.

"In Guatemala in 1976, Cuny witnessed how people recovering from a natural disaster had no defense from violence at the hands of their own government. Thereafter, the threat of violence figured prominently in his thinking as he responded to myriad emergencies. The larger political or military realities that might endanger those receiving assistance were always reflected in his strategies, be it in locating latrines for Ethiopian refugee women in the Sudan or in providing water for Sarajevo citizens out of the line of sniper fire. His clarity of understanding and his innovative and practical approaches to relief confirmed the need to situate assistance activities within a protection framework, broadly understood." One of Cuny's successes in protection intervention occurred in Kuwait. In anticipation of the end of the first Gulf War, Cuny was a member of an advance USAID OFDA team based in Kuwait that planned to go into Iraq at the war's conclusion. However, the team discovered that the Kuwaiti authorities were targeting Palestinian refugee workers inside Kuwait under the allegation that these workers had expressed support for the occupying Iraqi forces. After the 'liberation' of Kuwait, the OFDA team's assignment was to help provide protection to the Palestinian population from bloody reprisals by Kuwaitis. Although there are reports of many Palestinians being murdered after the Kuwaiti sheikhs returned to power, Cuny and the OFDA team's intervention are credited with saving a great many Palestinian lives. Early in the 1990s, Cuny met George Soros, a Hungarian refugee, financier and philanthropist. Soros was eager to use his considerable resources, channeled through his Open Society Fund, to bring western style democracy to the countries of the former Soviet Union. Soros and Cuny agreed on an approach to support the encircled city of Sarajevo during the siege by Serbian forces who were committing ethnic cleansing in the surrounding countryside. The siege had cut off Sarajevo's main supply of drinking water. Hundreds of residents were killed by Serb snipers while drawing water from the Miljacka River or from outdoor wells. One of Cuny's and his team's most remarkable achievements was to restore the city's water supply system, thus enabling much of Sarajevo's population to obtain water at home without exposing themselves to sniper fire. His complex operation entailed custom building several water filtration components in Houston, Texas. Each component was the size of a semi trailer and filled a massive C 130 transport airplane. All the components were flown into Sarajevo and moved to secure locations for assembly. When the filtration system started working in the summer of 1994, sniper casualties fell precipitously, and 250,000 residents gained access to running water. Cuny also arranged to fly in planeloads of reinforced plastic pipes, fittings and regulators so local residents could tap into the city's functioning gas lines and restore home cooking and heating. Once these supplies were released by Serbian authorities, Sarajevo residents began digging trenches through the streets for the pipe to be laid, linking thousands of homes to the lines. He also brought in a team that orchestrated a collaboration between Bosnian and Serb engineers to resolve a critical disruption of natural gas into the city. A final example of Cuny's commitment to protection involved his mission to Chechnya in 1995. Central to Cuny's objectives was the protection of some 20,000 civilians trapped in Grozny, the Chechen capital, the center of which had been bombed into a Dresden like landscape. Cuny had hoped to find willing partners to go to Chechnya to create an ongoing international presence meant to deter Russian aggression against the civilians. Tragically, Cuny was unsuccessful when he tried to get the US government to endorse this tactic in March 1995.

Институт құрылымы

Cuny апаттар мен төтенше жағдайларды басқарудың тиімді тәсілдерін көрсеткен, дәлелдерге негізделген зерттеулерді бағалады және өрістегі тәжірибелік зерттеулер жүргізуге мүмкіндік алғысы келді. Осы мақсатта ол коммерциялық емес ұйым құрды, бастапқыда Интертект институты деп аталды, кейін Дағдарыстағы қоғамдарды зерттеу орталығы болып өзгерді және қайтыс болғаннан кейін Куни орталығы деп аталды. Куни апаттар мен босқындардың төтенше жағдайларын басқарудың барлық аспектілеріне қатысты әдебиеттердің толыққанды, бірегей кітапханасын жинады. Онда жүздеген кітаптар мен басқа да жарияланымдар, сондай-ақ кітап дүкендерінде және көптеген кітапханаларда табылмайтын көптеген монографиялар, есептер және басқа да жарияланбаған құжаттар бар еді. Қазіргі кезде жинақ Техас A&M университетіндегі Oaktrust Digital Library-де сақталады және Фредерик К. Куни/INTERTECT жинағы деп аталады. Жинақтың үлкен бөлігі USAID OFDA гранты арқылы цифрлық форматқа көшірілді. 1970 жылдардың басында Куни халықаралық қауымдастықтың тиімді гуманитарлық көмек көрсету қабілетіне кедергі келтіретін негізгі мәселенің, яғни көмек операцияларын жақсы ниетпен бірақ тәжірибесіз адамдармен қамтамасыз ету екенін мойындады. Ол бір апатта жасалған қателіктердің келесі апатта да қайталанатынын байқады. Куни апаттарды басқару саласын кәсібилендіру және дамыту қажеттігіне көз жеткізді. Бұл оны Висконсин университетінің Апаттарды басқару орталығын (АБО) құруға және дамытуға итермеледі. 1982 жылы Куни және университет екі дүрзінді сарапшыны АБО-ның күн тәртібі мен оқыту тақырыптарын жоспарлау үшін шақырды. Апаттарды басқару орталығы гуманитарлық қызметкерлерге өрістегі оқытуға қол жеткізуді қамтамасыз ететін алғашқы мекеме болды, бұл алыс жерлерге барып оқудың қымбат бағасынан аулақ болды. 1985 жылы АҚШ Мемлекеттік департаментінің босқындар бағдарламасының қолдауымен Дон Краммның арқасында БҰҰ-ның босқындар жөніндегі жоғарғы комиссары (БҰҰЖК) АБО-ны босқындардың төтенше жағдайларын басқару бойынша өз қызметкерлері мен серіктес ұйымдары үшін алғашқы техникалық оқытуды әзірлеуге шақырды. Куни орталықтың оқу материалдарын әзірлеуге белсенді қатысты және көп апталық оқыту шараларында жиі баяндама жасады. Кунидің ықпалына түскен көптеген адамдар оны алғаш рет оқыту семинарларында кездестірді. Ол – жеке оқиғалармен, техникалық біліммен және нақты нұсқаулармен толық, бір сағаттық лекцияларын құрастырған тартымды оқытушы. Ол көптеген лекцияларынан алынған мәтіндерді «Босқындарға төтенше көмек көрсету операциялары: шолу» атты антологияға біріктірді. БҰҰЖК үшін әзірленген модель (интенсивті семинарларға енгізілген арнайы дайындалған оқу материалдары) кейіннен көптеген басқа БҰҰ агенттіктері мен ҮЕҰ-лар тарапынан қабылданып, АБО арқылы іске асырылды. 1994 жылы Мортон Абрамовиц, Карнеги халықаралық бейбітшілік қорының президенті ретінде, Кунимен бірлесіп, қауіп төнген халықтардың жағдайын бағалау және мағыналы жауап беру үшін қажетті саяси ерік-жігерді жұмылдыру миссиясымен тұрақты ұйым құруды ұсынды. Ұйым Халықаралық дағдарыс тобы (ХДТ) деп аталды және Куни оның шетелдік операциялар директоры болуға тағайындалды. Куни осы лауазымды атқаруға үлкермей қайтыс болды, бірақ ХДТ содан бері екі он жылдан астам уақыт бойы әлемнің көптеген дағдарыстық ошақтарында белсенді қызмет етеді.

Cuny valued evidence based research that demonstrated effective approaches to disaster/emergency management and wanted to be able to pursue field based practical research topics. To that end, he created a non profit entity, first called Intertect Institute, later the Center for the Study of Societies in Crisis and posthumously renamed The Cuny Center. Cuny assembled a comprehensive, unique library of literature on all aspects of disaster/refugee emergency management. In addition to hundreds of books and other publications, it included a large quantity of monographs, reports, and other unpublished documents not found in bookstores or in most libraries. The collection now resides at Texas A&M University, in the Oaktrust Digital Library, and is called The Frederick C. Cuny/INTERTECT Collection. A large portion of the collection has been digitized through a grant from USAID OFDA. As early as the 1970s, Cuny recognized that a fundamental obstacle to the international community's ability to provide successful humanitarian assistance was the practice of staffing relief operations with well intended but inexperienced people. He witnessed that the same mistakes made in one disaster would be repeated in the next. Cuny became convinced that the field of disaster management needed to be professionalized and capacitated. This led him to conceptualize and co found the University of Wisconsin Disaster Management Center (DMC). In 1982, Cuny and the university convened two dozen global experts to map out the DMC's agenda and training topics. The Disaster Management Center was the first institution to offer access to training for humanitarian workers in the field through correspondence courses (instead of through prohibitively expensive travel to remote training sites). In 1985, with the support of Don Krumm at the US State Department's Refugee Programs, the UN High Commissioner for Refugees (UNHCR) invited the DMC to develop the first technical training for their staff and implementing partners in refugee emergency management. Cuny was a key developer of the center's training materials and often presented at multi week training events. Many who were influenced by Cuny first encountered him in training workshops. He was a spellbinding trainer whose hour long lectures were filled with personal anecdotes, technical acumen and clear guidelines. He aggregated the text from many of his lectures in what is basically an anthology, entitled Emergency Relief Operations for Refugees: An Overview. The model that was developed for UNHCR (custom developed training materials integrated into intensive workshops) was later adopted by many other UN agencies and NGOs and implemented through the DMC. In 1994, Morton Abramowitz, as the president of the Carnegie Endowment for International Peace, and Cuny conceptualized the creation of a permanent organization whose mission was to assess the plight of threatened populations then to mobilize the political will necessary to ensure a meaningful response. The organization was named the International Crisis Group (ICG) and Cuny was destined to become its first director of foreign operations. Cuny was killed before he was able to assume this role, but ICG has since been active in many of the global hot spots for over two decades.

Жарияланымдар

Кьюни ықпалды кітаптар, монографиялар, мақалалар мен эсселердің көп авторы болды. 1983 жылы Оксфорд университетінің баспасында алғаш жарық көрген «Апаттар мен даму» кітабы – оның ең танымал еңбегі болды және табиғи апаттардың түрлі жағдайларында ненің қажет екендігі туралы жүйелі түрде ойлауға көмектесіп, көмекшілердің бір буылын шабыттандырды. Бұл кітап, басымдықтарды ескере отырып, жергілікті мүмкіндіктерді пайдалана және ұзақ мерзімде қауіптерге төзімділікті арттыра отырып, ең тиімді бағдарламаларды жоспарлауға көмекшілерге негіз болды. Бұл маңызды еңбек ондаған жылдар өткен соң да құнды және оқылатын анықтамалық ретінде саналады. Кьюнидің мұрасының бір қызығы – оның «каубой» репутациясы, яғни дағдарыс кезінде еркін ойлау, қалыптан тыс шешімдер табу және жағдайға қарай әрекет ету қабілеті. Ал оның сыншылары қабылдаған көптеген ұсынымдардың авторы Кьюни болған. Мысалы, АҚШ Мемлекеттік департаментінің Босқындар істері жөніндегі бюросы үшін жазған «Босқындар төтенше жағдайларын бағалау жөніндегі нұсқаулық» кітабы. Бұл нұсқаулық USAID OFDA-ның «Далалық операциялар нұсқаулығы» жиынтығын қалыптастырды, ол әлі де қолданыста. Бұл өз кезегінде, ҮЕҰ-лар жақында жариялаған «Гуманитарлық харта және гуманитарлық көмек көрсетудің ең төменгі стандарттары» кітабына (Sphere Handbook) әсер етті. Сол сияқты, босқындар лагерін жоспарлау жөніндегі оның алғашқы ұсынымдары БҰҰ-ның Босқындар ісі жөніндегі басқармасының (UNHCR) «Төтенше жағдайлар нұсқаулығына» елеулі үлес қосты. Ол Висконсин университетінің Апаттарды басқару орталығы үшін бірқатар оқу модульдерін жазды, олардың ішінде «Апаттарды басқарудың мақсаты мен ауқымы», «Басқару қағидалары», «Апаттарды және қажеттіліктерді бағалау», «Лагерьді жоспарлау: қағидалар мен мысалдар», «Логистика», «Азаматтық қақтығыстардағы жер аударылған адамдар» және «Адамдардың қозғалысының логистикасы» тақырыптары қамтылған. Кьюни әріптесі Ричард Хиллмен бірге жазған «Аштық, қақтығыс және жауап: негізгі нұсқаулық» кітабы оның көптеген техникалық ұсынымдарын кеңейте түсті. Кьюни босқындардың ешқандай ресми келісімдерсіз үйлеріне қайтуының шындығын мойындады. Ол бұл құбылысты «спонтанды қайту» деп атады және босқындар тарихындағы жиі ұмытылатын жайттардың бірі ретінде оның мысалдарын жазды. Мичиган мемлекеттік университетінің профессоры Барри Стейн де Кьюнимен бірге босқындарды үйлеріне уақтылы қайтаруға ықпал ететін факторлар туралы бірқатар кітаптар мен мақалалар жазды, соның ішінде «Конфликт кезінде босқындарды қайтару: жаңа конвенциялық білім» (Аддис-Абебадағы конференция материалдары), сондай-ақ «Африка мен Азиядағы конфликт кезінде қайту» және «Орталық Америкадағы конфликт кезінде қайту» кітаптары бар.

Cuny was a prolific writer of influential books, monographs, papers and essays. The book, Disasters and Development, first published in 1983 by Oxford University Press, was his signature publication and inspired a generation of aid workers to think more methodically about what was needed in different types of natural disasters. It provided a framework for relief workers to design programs that best addressed priority needs, factoring in local capabilities and reducing vulnerability to hazards in the long term. This seminal book is still considered a landmark reference decades later, as relevant and readable today as ever. One of the ironies of Cuny's legacy is the contrast between his reputation as a 'cowboy,' meant to refer to his free willed, think outside the box, making it up as he went along approach in crises, and the fact that many of the guidelines that his critics adopted were written by Cuny, such as his Assessment Manual for Refugee Emergencies for the Bureau for Refugee Programs, of the U. S. Department of State. This manual informed the USAID OFDA's set of guidelines, still in use as the Field Operations Guide, which in turn helped frame the better known Sphere Handbook: Humanitarian Charter and Minimum Standards in Humanitarian Response produced more recently by NGOs. Similarly, his early guidelines on refugee camp planning significantly influenced UNHCR's Emergency Handbook. He wrote a series of training modules for the University of Wisconsin Disaster Management Center, including Aim and Scope of Disaster Management, Principles of Management, Disaster and Needs Assessment, Camp Planning: Principles and Examples, Logistics, Displaced Persons in Civil Conflict as well as Logistics of People Movement. Famine, Conflict and Response: A Basic Guide, which Cuny authored with his colleague, Richard Hill, elaborated on many of his technical guidelines. Cuny recognized the reality of refugees who return home absent any formal arrangements. He dubbed this a phenomenon of 'spontaneous return' and documented examples of it as one of the neglected realities of refugee histories. Barry Stein, a professor at Michigan State University, also collaborated with Cuny on a series of books and papers about the factors facilitating the appropriate, well timed repatriation of refugees back to their homes, including Refugee Repatriation During Conflict: A New Conventional Wisdom: Papers from the Conference in Addis Ababa, as well as Repatriation During Conflict in Africa and Asia and Repatriation Under Conflict in Central America.

Жоғалу

1994 жылдың соңында Чечнядағы қарулы қақтығыс адам құқықтары қорғаушыларын алаңдатты. Джордж Соростың «Ашық қоғам институты» Куниден Чечнядағы қоршауда қалған халыққа көмек көрсету мүмкіндіктерін анықтау үшін сараптама жүргізуді сұрады. Жаңа жыл қарсаңында Ресей әскерлерінің жасаған шабуылы Чеченстанның астанасы Грозныйды қырғынға айналдырды. Куни бес аптадан кейін жергілікті халыққа көмек көрсету және қақтығысты азайту жолын іздеу үшін келді. Он мыңдаған шешен Грозныйдан қашып кетті. Дегенмен, көптеген (көбінесе қарт ресейліктер) қалып қойды және ресейліктердің бомбалауына ұшырау қаупінде болды. Куни Ресей әскерімен және чечен көтерісшілерімен бірлесіп, тұтқында қалған халықты эвакуациялап, гуманитарлық апатты болдырмауға болатынына сенді. Ол бейбіт тұрғындарды эвакуациялауды атысты тоқтатуға келісім беру үшін мүмкіндік ретінде пайдалануды жоспарлады. 1995 жылдың наурыз айында Куни АҚШ-қа оралды және Ресейдің қатыгездік науқанын жария етті. Ол наурыз айының соңында «Нью-Йорк ревью оф букс» журналында «Чечняны өлтіру» деген мақала жариялады, онда Ресей әскерінің операциясына қатысты сынды айтты. АҚШ үкіметінің жоғары деңгейдегі Куниді қолдаушылары оның Вашингтонда куәлік беруін ұйымдастырды. Оның брифингтері құмарлықпен өткен, ол соғысты тоқтатуға мүмкіндік беретін атысты тоқтату жоспарын түсіндірді. Кунидің мақсаты – АҚШ үкіметіндегі біреудің ресейліктермен келіссөз жүргізуіне көмектесуі, сонда ол майдан даласында қамалып қалған он мыңдаған азаматты эвакуациялауға көмектесе алатын еді. Бірақ ешкім бұл рөлді өз мойнына алуға дайын болған жоқ. Чечнядағы соғыс одан да қауіпті бола бастады. Куни 1995 жылдың 31 наурызында Ингушетиядағы операциялық базасына оралды және 4 сәуірде екі ресейлік дәрігер мен аудармашымен бірге Ресей жедел жәрдем көлігімен Чечняның ең қауіпті айманына сапарлады. 4 сәуірде Куни мен оның үш әріптесі чечендер тарапынан тұтқынға алынды. Оның жүргізушісі босатылды және Кунидің «жақсымын» және жақын арада босатылатыны туралы хабарламасымен Ингушетияға оралды. Бұл Куни туралы соңғы хабар болды. Сәуірдің ортасында олардың жоғалып кеткені туралы хабарланды, «Ашық қоғам институты», АҚШ-тың Мәскеудегі елшілігі, ФБР, ЦРУ, Ресейдің ФСБ (бұрынғы КГБ) және чечен әскері іздеу жұмыстарын ұйымдастырды. Президент Билл Клинтон Ресейдің сол кездегі президенті Борис Ельциннен іздеу жұмыстарына көмектесуді сұрады. Бірнеше ай іздегеннен кейін Кунидің ұлы Крейг Куни және інісі Крис Куни Кунидің жоғалуын түсіндіру үшін қажетті ақпаратқа ие болды деп сезінді. Олар сенімді деп саналатын хабарларды алды, Куни, орыс аудармашысы және екі орыс дәрігері жергілікті чечендік барлау қызметінің басшысы басқаратын Старый Ачкой ауылының жанында өлтірілген. Оны кім өлтірді деген мәселе көп талқыланды және түрлі теориялар айтылды. Бір теория бойынша, Старый Ачкойдағы чечендік барлау қызметінің басшысы Куни мен оның командасын өлтіріп, олар алып келген ақшаны ұрлаған. Екінші теория бойынша, Ресейдің ФСБ-сы Кунидің Ресейдің соғысты қатыгездікпен жүргізуіне қатысты ашық сыны үшін жаза ретінде өлтіруді ұйымдастырған. АҚШ елшілігінің Куниді іздеу жұмыстарын үйлестірген американдық дипломат Уильям Бернс «Куни екі құпия қызметтің арасында қалған болуы мүмкін: шабуыл жасаған чечен және тұзақ құрған ресейлік» деген қорытындыға келді. Үшінші теория бойынша, Чечен президенті Джохар Дудаев оларды өлтіруге бұйрық берген, өйткені Куни Чеченстанның ядролық қаруға ие болу мүмкін деген ақпаратты білген болуы мүмкін. Егер Чечняда осы қарулар болса, олар Бамут ауылының шетіндегі бұрынғы құрылысқа орналасқан болар еді, Кунидің конвойы тұтқындалған және кейіннен Ресей үкіметі Кунидің паспортын тапқан жерге жақын жерде. Фред Кунидің, оның аудармашысының және екі дәрігердің денелері әлі табылмаған.

In late 1994, human rights activists became alarmed by the armed conflict in Chechnya. George Soros's Open Society Institute asked Cuny to undertake an assessment in Chechnya to identify possible avenues of providing assistance to the besieged population. An assault by Russian troops launched on New Year's Eve transformed the Chechen capital of Grozny into a slaughterhouse. Cuny arrived five weeks later to search for a way to reduce the conflict and provide assistance to the local population. Tens of thousands of Chechens had already fled Grozny. However, many (mainly elderly Russians) were left behind and were at grave risk of bombardment by the Russians. Cuny believed he could work with the Russian military and with Chechen rebels to evacuate the trapped population and avert a humanitarian nightmare. He hoped to use the evacuation of civilians as an excuse to broker a cease fire. Cuny returned to the United States in March 1995 and went public with a denouncement of Russia's brutal campaign. He wrote an article that appeared in late March in the New York Review of Books titled Killing Chechnya that was quite critical of the Russian military operation. High level US Government supporters of Cuny arranged for him to testify to officials in Washington. His briefings were passionate as he explained his plan to broker a cease fire that could stop the killing. Cuny's objective in those briefings was to get someone in the US Government administration to intercede with the Russians so that he could help evacuate the tens of thousands civilians trapped in the battlefield. However, no one came forward to take on that role. The war in Chechnya grew even more treacherous. Cuny returned to his base of operations in Ingushetia and on March 31, 1995, he traveled toward the deadliest region of Chechnya in a Russian ambulance with two Russian doctors and an interpreter. On April 4, Cuny and his three colleagues were captured by Chechens. His driver was released, and returned to Ingushetia with a message from Cuny saying that he was "okay" and expected to be released soon. This was the last Cuny was ever heard from. By mid April, an alarm went out over their missing status and searches were organized by the Open Society Institute, the US Embassy in Moscow, the FBI, the CIA, the Russian FSB (the former KGB) and the Chechen military. President Bill Clinton asked Boris Yeltsin, Russia's then president, to assist with the search. After several months of searching for Cuny, his son, Craig Cuny, and his brother, Chris Cuny, felt they had the information they needed to explain Cuny's disappearance. They received reports, believed to be reliable, that Cuny, the Russian interpreter and the two Russian doctors had all been executed near the village of Stary Atchkoi, a village controlled by the local Chechen intelligence chief. Who ordered the execution has been debated extensively, and there are various plausible theories. One is that the Chechen intelligence chief in Stary Atchkoi had Cuny and his team killed in order to take the money they were carrying. A second theory was that the Russian FSB had arranged the killing in retaliation for Cuny's outspoken criticism of Russia's brutal handling of the war. William Burns, the American diplomat who coordinated the U. S. Embassy's search for Cuny, concluded that "Cuny was likely caught in between two intelligence services the Chechen who pulled the trigger and the Russians responsible for setting the trap." A third theory was that the Chechen President, Dzhokhar Dudayev, had ordered their killing because Cuny may have come upon secret information about Chechnya's possible possession of nuclear war heads. If Chechnya had these war heads, they would have been stored at a former ICBM installation on the edge of the village of Bamut, within just a few kilometers of where Cuny's convoy was initially apprehended and where Cuny's passport was later reportedly found by the Russian government. The bodies of Fred Cuny, his interpreter and the two doctors have never been found.

Неке және балалар

Фред Кьюни 1966 жылы Бет Руш Фернандеске үйленді. Сол кезде Беттің бұрынғы некеден үш жасар қызы болған, ал олар 1967 жылы ұлдарына ие болды. Екі жылдан кейін жұбайлар ажырасып, Кьюни ұлы Крейгтің күтіміне ие болды. Кьюни ұлымен бірге Далласқа көшіп, екінші рет үйленбеді.

Мұра, марапаттар мен құрметтер

Кюни жоғалуынан бұрын, Мортон Абрамовиц Карнеги қорының президенті болған кезде, ол Саманта Пауэрге (кейін АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі болды) Кюнидің «практикалық адам екенін. Ол бізге ‘бірдеңе жасау керек’ деп қана айтпайды, сонымен қатар не істеу керектігін және қалай істеу керектігін де түсіндіреді. Мен оған ұқсайтын адамды ешқашан көрген емеспін». «Апаттар» журналында Кюниге арналған некрологта Иан Дэвис (төтенше жағдайларды басқару саласын кәсібилендіруге үлес қосқан маман) былай деп жазды: «Осы салада жұмыс істейтіндердің көптегені біздің ең жақсы идеяларымыздың көбісі – ‘екінші қол Кюни’ екенін жақсы біледі. Оның қатыгездікпен өлтірілуі халықаралық апаттарды басқару және бежендерді жоспарлау саласындағы басшылыққа үлкен олқылық келтірді, оны толтыру оңай болмайды». WGBH және PBS телеканалдары жасаған «Frontline» бағдарламасы 55 минуттық «The Lost American» деректі фильмінде Кюнидің өмірін көрсету үшін бірнеше сұхбаттар жүргізді. Фильм 1997 жылдың 14 қазанында PBS телеарналарында көрсетілді. Актер Харрисон Фордтың баяндауымен фильм көбінесе Кюнидің Чечнядағы соңғы миссиясына және оның жеке өміріне тоқталды. Кейін 1999 жылы Скотт Андерсонның «Әлемді құтқаруға тырысқан адам» атты 374 беттік кітабы жарық көрді. Кітап Кюнидің жетістіктерін толық көрсетуге емес, оның жоғалуына байланысты оқиғасын баяндауға бағытталған. Уильям Шоукросс өзінің «Deliver us From Evil: peacekeepers, warlords and the world of endless conflict» кітабында (әлемдік гуманитарлық көмек туралы зерттеме) Кюнидің жетістіктерін бағалап, «Әлемнің техасшысы» деген ұзақ прологқа арнады. Камбоджа мен Сараеводан Кюниді білген Шоукросс, Кюнидің «нағыз американдық екенін» айтты. Ол тыныш емес, керісінше, сөйлеуге жақын адам болды. Оның өмірі мен еңбегі гуманитарлық қызметтің символы болды. 2015 жылы Кюнидің қызы Кэролайн Кьюни мен Брайан Кэмпбелл Фред Кюнидің естелігіне арналған 22 минуттық «Тәуекел іздеу» деректі фильмін жасады. Видеода Кюнидің соғыс зардап шеккен Сараево қаласындағы шешімдерді іздеуі және оның суды тазарту және жабдықтау жүйесінің шығармашылық екені көрсетілген. 2017 жылдың мамыр айында Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығы Кюнидің ой-пікірлерін еске алуға арналған іс-шара ұйымдастырды, оның тақырыбы «Апаттан дамуға: Тұрақтылықты арттыру» болды. Бұл панельдік талқылаудың видеосы онлайн режимінде қолжетімді. Кюни 1995 жылы МакАртур стипендиясын алды, бірақ ол марапатты ресми түрде алуға үлкермей жоғалып кетті. 2008 жылы Мичиган университеті Адам құқықтары тарихы бойынша Фред Кюни профессоры лауазымын құрды. Лауазымды жариялаған кезде, оны қаржылаған донор Роберт Дония: «Мен кездестірген адамдардың ішінде Фред адам құқықтары мен халықаралық гуманизм құндылықтарын ең жақсы бейнеледі», – деді. Оның кейбір жетістіктері гуманитарлық көмек бойынша аспирантура курстарында көрсетіліп, бір адамның шексіз шығармашылық пен тапқырлық арқасында «қиын мәселені шеше білуіне» мысал келтіреді. «Ол мүмкін емес нәрсені істеді, себебі мүмкін емес нәрсе оны қорқытпады».

Before Cuny's disappearance, when Morton Abramowitz was the president of the Carnegie Endowment, he told Samantha Power (later to become US Ambassador to the United Nations) that Cuny "is a practical man. He doesn't just tell us 'something must be done.' He tells us what should be done and how we should to it. I've never known anybody like him." In an obituary honoring Cuny published in Disasters, Ian Davis (a collaborator in professionalizing the field of emergency management) wrote: "Many of us working in the same field are aware that many of our best ideas are 'second hand Cuny' His cruel murder leaves a yawning gap in the leadership of international disaster management and refugee planning which will not be easily filled." Frontline, produced by WGBH and PBS, conducted a number of on camera interviews to tell Cuny's story in the 55 minute documentary The Lost American. It ran on PBS television stations on October 14, 1997. Narrated by the actor Harrison Ford, the show dwelt largely on Cuny's final mission to Chechnya and on his personal life. Subsequently, a 374 page book, The Man Who Tried to Save the World, by Scott Anderson, was published in 1999. It focused on telling the story of Cuny mainly as it related to his disappearance rather than on documenting the gamut of Cuny's achievements. One of the summations of Cuny's achievements was by the author William Shawcross in his book length review of global humanitarian aid, Deliver us From Evil: peacekeepers, warlords and the world of endless conflict, published in 2000. He dedicated a lengthy prologue to Cuny titled "The World's Texan". Shawcross, who knew Cuny from Cambodia and Sarajevo, reflected that Cuny "was an American original. He was not a quiet American; he was a loquacious one. His life and his work epitomized the story of humanitarian endeavor." In 2015, Cuny's niece, Caroline Cuny, with Bryan Campbell, produced Looking for Trouble, a 22 minute documentary dedicated to the memory of Fred Cuny. The video showcases Cuny's search for solutions in war wrecked Sarajevo and focuses on his creative water filtration and supply system. In May 2017, the Center for Strategic and International Studies hosted an event with a panel of speakers to commemorate Cuny's insights, titling the event Disaster to Development: Building Greater Resilience. A video of this panel discussion is available online. Cuny was named a MacArthur Fellow in 1995 but disappeared before he could officially receive his award. In 2008, The University of Michigan created the Fred Cuny Professorship in the History of Human Rights. At the announcement of the professorship, Robert Donia, the donor who funded it, said: "Of all the people I have encountered, Fred best embodied the values of human rights and international humanitarianism." Some of his achievements are showcased in humanitarian aid graduate courses to exemplify what one individual can accomplish through boundless creativity and ingenuity to "work the problem." "He performed the impossible simply because the impossible did not intimidate him."