Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Санскрит грамматигі
Гаутама Будданың жетекші шәкірті
the Sanskrit grammarian
Leading disciple of Gautama Buddha
Катьяна немесе Махакатьяна (санскрит; пали: Kaccāyana, кейде Kaccāna деп қысқартылады; сондай-ақ Махакачана, немесе Махакачаяна) – Гаутама Будданың шәкірті. Ол Будданың он негізгі шәкіртінің бірі саналады және Будданың айтқан қысқа сөздерін кеңейту мен түсіндіруде ең білгір болған. Тай буддизмінде ол Phra Sangkajai деп те аталады және көбінесе өте семіз кейіпте бейнеленеді.
Kātyāyana or Mahākātyāyana (Sanskrit; Pali: Kaccāyana, sometimes shortened to Kaccāna; also Mahākaccāna, or Mahākaccāyana) was a disciple of Gautama Buddha. He is listed as one of the ten principal disciples and was foremost in expanding on and explaining brief statements of the Buddha. In Thai Buddhism, he is also known as Phra Sangkajai and often portrayed as extremely portly.
Буддамен кездесу
Пали дәстүрінде Катьяна Налака ретінде дүниеге келді, ол Уджайини қаласындағы (қазіргі Уджайин) брахман отбасында туған. Оның әкесі Аванти мемлекетінің билеушісі Кандападжоттың кеңесшісі болған. Оның есімі терісінің алтын түсімен түсіндіріледі (ата-анасы оны Каньканаманава деп атады, яғни "алтын түсті терісі бар жас адам") және готрасының атымен байланысты. Ол классикалық брахмандық білім алды, соның ішінде Ведаларды оқыды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Катьяна сол патшаның кеңесшісі болды. Патшаның өтінішімен Катьяна жеті досымен бірге Буддаға барып, оны Авантиге келуге шақырды. Сегіз дос оның уағыздарын тыңдап, аян алып, Будданың шакирттері болды. Монах болғаннан кейін Катьяна готра есімімен танылды. Нагарджуна өзінің "Муламадхьямакарика" (15.7) еңбегінде "Катьянавада" ("Катьянаға кеңес") деп аталатын мәтінді келтіреді. Бұл мәтін Пали Качканаготта суттасының санскрит тіліндегі баламасы болған секілді.
In the Pāli tradition, Kātyāyana was born as Nalaka , born of a brahmin family in the city of Ujjayini (, modern day Ujjain). His father was a brahmin advisor to King Candapajjota, ruler of the state of Avanti. His name is explained by the golden hue of his skin (his parents called him Kañcanamānava, meaning the 'young man with golden colored skin'), and the name of the gotra. He received a classical brahmin education, which included study of the Vedas. After his father died, Kātyāyana became an advisor to the same king. At the king's request, Kātyāyana left with a group of seven friends to visit the Buddha to invite him to come to Avanti. The eight friends gained enlightenment while listening to him preach, and were ordained by the Buddha. As a monk, Kātyāyana became known by his gotra name. Nāgārjuna cites a text which he calls the Kātyāyanavavāda ("Advice to Kātyāyana") in his Mūlamadhyamakakārikā (15.7). This text appears to have been a Sanskrit parallel of the Pāli Kaccānagotta Sutta.
Сорейя
Дхаммападаның 43-ші аятындағы түсіндірмеде берілген бір атақты оқиға бар. Сорейя есімді адам досымен жол жүріп бара жатып, Катьяянаның киімдерін түзеп жатқанын көреді. Оның алтын түсті терісін көрген Сорейя, Катьяянаның әйелі болса не жарар, немесе әйелінің терісі Катьяяна сияқты болса деген ойға келеді. Осы ойдың салдарынан ол әйелге айналады. Таксила қаласының бай адамына үйленіп, екі ұл туады. Кейін Сорейя Катьяянаға келіп, болған жағдайды түсіндіріп, ойдағы бұрыс ниеті үшін кешірім сұрайды. Катьяяна оның кешірім сұрауын қабыл алып, Сорейя еркек түріне қайта оралады.
There is a famous incident given in Verse 43 of the Dhammapada commentary in which a man named Soreyya was traveling with a friend and happened to see Kātyāyana adjusting his robes. Upon seeing his golden complexion, Soreyya began to fantasize that Kātyāyana should become his wife or that his wife's complexion should be like that of Kātyāyana. Due to the nature of this thought, he transformed into a woman. He married a wealthy man from Taxila and bore him two sons. Soreyya later approached Kātyāyana and explained the situation, apologizing for his misconduct in thought. Kātyāyana accepted his apology, upon which Soreyya regained his male form.
Васакара
Тағы бір әңгімеде Ажатасатту патшасының министрі Васакара туралы айтылады. Қатияяна таудан түсіп келе жатқанын көрген министр оның маймылға ұқсайтынын айтты. Будда министрге Қатияянадан кешірім сұрауын кеңес берді, әйтпесе ол Венувавана орманүндө маймыл болып қайта туылар еді. Бірақ Васакара өзінің маймыл болып қайта туылатынына сенімді болды, сондықтан ол сол аймақты жеміс-жидектермен және басқа да ағаштармен қамтамасыз етті. Өлген соң, ол Будда болжағандай қайта дүниеге келді.
Another story relates the incident of a man named Vassakāra, minister of King Ajātasattu. Upon seeing Kātyāyana descend from a mountain, the minister stated that he looked like a monkey. The Buddha advised the minister that he should ask Kātyāyana for forgiveness, lest he would be reborn as a monkey in the Veṇuvana forest. Vassakāra was certain that he would be reborn as a monkey, though, and as a precaution, he supplied that area with fruit and other trees. After death, he was reborn as the Buddha had predicted.
Өткен өмірлер
Падумуттара Будданың өмірінде Катьяна, өзімен аттас монахтың мақтауын естігеннен кейін ұлылыққа жетуге ниеттенді. Осы өмірінде ол видьядхара болды және Буддаға үш каникара гүлін сыйлады. Лотос пішіндес шатыр салып, оған Падума (пали; "лотос" деген мағынада) деп ат қойды. Отыз кальпа өткен соң Пабхассара есімді патша болды. Сондай-ақ, ол Сумедха Будда заманында да видьядхара болғандығы айтылады. Кашьяпа Будда заманында ол Бенарес қаласындағы үй иесі болды. Будданың дене қалдықтары сақталған кайтияға алтын кірпіш сыйлап, болашақта денесі алтын түсті болады деп уәде берді.
In the lifetime of Padumuttara Buddha, Kātyāyana made the resolve to attain greatness after hearing the praise of another monk that shared his name. In this life, he was a vidyādhara and offered the Buddha three kanikāra flowers. After building a hut in the shape of a lotus and naming it Paduma (Pali; lit. "lotus"), he became a king named Pabhassara after thirty kalpas. It is also mentioned that he was a vidyādhara in the time of Sumedha Buddha. In the time of Kāśyapa Buddha he was a householder of Benares. He offered a golden brick to a caitiya that housed the Buddha's remains, and made a vow that in the future his body would have a golden complexion.
Буддизмнің таралуы
Будданың орнына, жаңадан қабылданған және ағарған Катьяяна патша Кандападжотаны үйрету үшін Авантиге оралды. Патша оның жетістіктеріне өте риза болды. Ол Катьяянаға тұру үшін патшалық бақ сыйлап, оған зор құрмет көрсетті. Мәтінде айтылғандай, Катьяяна Авантиде көптеген жандарды буддизмге өткізді, соның нәтижесінде аймақ монахтардың киімдерімен жарқырады. Ол уақытының көп бөлігін Авантиде, Курарахара тауында өткізді. Дегенмен, ол Будданың уағыздарын тыңдау үшін жиі сапар шегетін, сондықтан оның шәкірттері оған әрдайым бос орын қалдыратын. Буддизм Авантиде дамығанда, Катьяяна Авантидің ерекше жағдайына орай, монастырь тәртібіне түзетулер енгізуді сұрады. "Дивайадана" кітабында Катьяяна Солтүстік-Батыс қаласы Рорукада буддизмді таратумен көрсетілген. Бір күні Бимбисара патшаның суретшілері салған Будданың суреті Рудраяна патшаның қолына тиді. Ол буддалық монахтармен кездесіп, буддалық ілімді үйренуді қалады. Будда Катьяянаны патшаға үйрету үшін жіберді. Катьяяна жақсы қабылданып, екі монахты қабылдап, аймаққа буддизмді енгізді. Рудраянаның харемі де оның уағыздарын тыңдағысы келгенде, Катьяяна Будданың бұл мәселеде тыйым салғандығын айтып, бас тартты. Оның орнына ол оларға бір монахты жіберді. Ал Рудраяна патшайымы ауырып қайтыс болғаннан кейін, оны өлімнен кейінгі өмірде де көруді тіледі және монахқа айналудың оған көмектесетініне сенді. Бірінші буддалық кеңестен кейін Катьяяна Косамби маңындағы орманды жерде тұрды.
Instead of the Buddha himself, the newly ordained and enlightened Kātyāyana returned to Avanti to teach King Candapajjota. The king was highly pleased with his attainments. He provided a royal park for Kātyāyana to live and treated him with great honor. Kātyāyana made numerous converts in Avanti, until the land sparkled with monk's robes, the texts say. He spend most of his time in Avanti, on a mountain called Kuraraghara. Nevertheless, he is said to have travelled to listen to the Buddha's sermons often, to the extent that his fellow disciples regularly left an empty seat for him to sit on. As Buddhism developed in Avanti, Kātyāyana made requests for amendments in monastic discipline to fit in better with the unique nature of the far land of Avanti. In the Divāyadāna, Katyāyāna is also depicted as propagating Buddhism in the Northwestern city of Roruka. After having received a painting of the Buddha produced by King Bimbisāra's artists, a king called Rudrayana wished to meet Buddhist monks and learn about Buddhist doctrine. The Buddha sent Kātyāyana to teach the king. Katyāyāna was received well and managed to introduce Buddhism in the region, with two monks ordaining under him. When Rudrayana's harem was interested to listen to his teachings too, Kātyāyana refused, however, pointing to a prohibition that the Buddha had given in this regard. Katyāyāna had a nun send to them instead. As for Rudrayana, after the queen fell ill and died, he wanted to be with her in the afterlife, and decided that ordination as a monk could take him there. After the First Buddhist Council, Kātyāyana lived in a woodland near Kosambī.
Сөйлеулер
Катьяна Будданың кейде шәкірттері түсінбеген қысқаша сөздері мен өлеңдерін түсіндіріп, кеңейтуімен танылды. Осы себепті ол ең білгір деп жарияланды. Оған қатысты бірнеше ерте дәуірдегі үлгілер сақталған. Пали мәтіндерінде Катьяна Мадхупинддика Сутта, Каччаяна Сутта және Параяна Сутталарды оқығандығы айтылады. Мадхура суттасында Мадхура патшасы Авантипутта, Будданың паринирванасына бір уақыт өткен соң Катьянаға келіп, брахмандардың касталық тегіне байланысты жоғары тұру туралы талаптары жөнінде сұрақ қойды. Катьяна байлықтың кастасына қарамастан, адамға билік беретінін, ал брахмандардың жақсы немесе жаман істерінің салдары басқа кастадағы адамдармен бірдей болатынын атап көрсетті. Сонымен қатар, дәстүр бойынша Катьяна Терагатаның бірнеше өлеңдерінің авторы болып саналады, онда ол медитациямен айналысатындарға кеңес береді.
Kātyāyana build up a reputation for expanding on brief statements and verses of the Buddha, that were sometimes not understood by the disciples. For this he was declared as foremost. Several early discourses are attributed to him. The Pāli texts state Kātyāyana taught the Madhupiṇḍika Sutta, the Kaccāyana Sutta, and the Parāyana Sutta. In the Madhura Sutta, King Avantiputta of Madhurā approached Kātyāyana some time after the Buddha's parinirvana with a question regarding the Brahmin's claims to superiority due to their caste. Kātyāyana pointed out that wealth confers power to people regardless of caste and that Brahmins experience the same results of good or evil conduct in the same way those of other castes do. Tradition also holds that Kātyāyana was the author of some verses of the Theragāthā, where he gives advice to meditators.
Кейінгі мәтіндер
Катьяна Махаяна мәтіндерінде жиі кездеседі. Вималакирти Нидешада ол Будда болуға тиіс Вималакирти бодисаттваны (келешек Будданы) көруден бас тартатын шәкірттердің бірі. "Лотос сутрасының" "Теңеу және Мысал" деп аталатын 3-тарауында Катьяна Будданың өртеніп жатқан үй туралы уағызының мақсатын түсінген және біртұтас жол (экаяна) идеясына қуанған төрт шәкірттің бірі болады. "Пайғамбарлық беру" деп аталатын 6-тарауда Будда көптеген шәкірттеріне, Катьянаны қоса, ағарту туралы пайғамбарлық жасайды. Катьяна Джамбунадабхаса есімді Буддаға айналады деп болжанады.
Kātyāyana figures frequently in Mahāyāna texts. In the Vimalakīrti Nideśa, he is one of the disciples who refuses to visit the lay bodhisattva (Buddha to be) Vimalakīrti. In Chapter 3 of the Lotus Sutra entitled "Simile and Parable", Kātyāyana is one of four disciples to understand the Buddha's intention to his sermon about the burning house, and who rejoice in the idea of the united vehicle (ekayāna). In Chapter 6 entitled "Bestowal of Prophecy", the Buddha bestows prophecies of enlightenment on numerous disciples, including Kātyāyana. It is predicted that Kātyāyana will become a Buddha named Jāmbūnadābhāsa.
Мұралық
Дәстүр бойынша, Катьяяна екі кейінгі пали канондық мәтіннің авторы саналады, яғни Неттипакарана – буддалық ілімге түсіндірме, және Петакопадеса – герменевтикалық әдістеме туралы трактат. Бұл ерте түсіндірмелер, және кейбір дәстүрлерде олар ертедегі сөздер жинағының құрамына кіретін жалғыз түсіндірмелер болып есептелген. Бұлардан өзге, пали грамматикасына арналған Каккаянавякарана еңбегі де дәстүрлі түрде оған жатқызылады. Сарвастивада дәстүрінде Абидхарма мәтіні – Жнянапрастана да оған байланыстырылады. Бірақ Жнянапрастананы бірнеше ғасырдан кейін өмір сүрген Катьяяна деген автор жазған болуы мүмкін. Оған жатқызылған пали мәтіндерін одан тараған мектеп құрастырған болуы да ықтимал. Дәстүр бойынша, оның есімі Авантидегі буддалық қауыммен байланысты, сонымен қатар Пали канонының бастауы да осы жерде деп есептеледі. Санскрит деректерінде Катьяяна буддизмнің ерте Ставира мектебінің негізін қалаушы ретінде көрсетілген. Катьяяна көбінесе кеудесінің алдында тілек ыдысын ұстап тұрған күйде бейнеленеді.
Tradition attributes to Katyāyana the authorship of two late Pāli canonical texts, that is, the Nettipakarana, a commentary on Buddhist doctrine; and the Peṭakopadesa, a treatise on exegetical methodology. These are early commentaries, and they were the only commentaries considered by some traditions to be part of the early collection of discourses. Apart from these, the Kaccāyanavyākaraṇa, a work on Pāli grammar, is also traditionally attributed to him. In the Sārvāstivāda tradition, the Abhidharma text Jñānaprasthāna is attributed to him. The Jñānaprasthāna is more likely to have been composed by an author Kātyāyana who lived several hundred years later. It is possible that the Pāli texts attributed to him were composed by a school that descended from him. Tradition associates his name with a Buddhist community in Avanti, which is also believed to have been the origin of the Pāli Canon. Sanskrit sources state that Kātyāyana was the initiator of the early Sthavira school of Buddhism. Kātyāyana is often depicted holding an alms bowl in front of his chest.