Джованни Валентини: Итальяндық барокко композиторының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Италиялық композитор, итальяндық барокко композиторы Джованни Валентини (шамамен 1582 – 29/30 сәуір 1649) – итальяндық барокко композиторы, ақын және клавишалы аспаптардағы виртуоз. Замандастары Клаудио Монтеверди мен Генрих Шюцтың артында қалып, Валентини бүгінде көбінесе ұмытылған, әйтсе де, ол өзінің заманындағы ең беделді музыкалық қызметтердің бірін атқарды. Ол асимметриялық өлшемдерді жаңаша қолданғаны және Иоганн Каспар Керлдің алғашқы ұстазы болғаны үшін танымал.

Өмір

Валентинидің өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол шамамен 1582/3 жылы, мүмкін Венецияда дүниеге келген, және онда Джованни Габриелиден музыка сабақтарын алған. Габриели шәкірттерінен күтілетін мадригалдардың әдеттегі Opus 1 шығармасы – мысалы, Могенс Педерсеннің Opus 1 (1608), Иоганн Граббе (1609) және Генрих Шютцтің (1611) сияқты – табылмаған. Бірақ 1640 жылдары Венецияда жұмыс істеген Антимо Либерати (1617–1692) 1680 жылдардағы хатында оны «Джованни Валентини Венециано, della famosa Schola de' Gabrielli» деп жазады. Шамамен 1604/5 жылы Валентини Сигизмунд III Вазаның Польша сарайының органшысы болып тағайындалды. Оның алғашқы жарияланған туындылары 1609 және 1611 жылдарға датыланады, ол әлі де Польшада болған кезде. 1614 жылы Валентини Фердинанд II-ге (сол кездегі Штирияның эрцгерцогы) қызметке тұрып, Грацқа көшті. Грац сарайының музыкалық капелласы энармониялық аспаптарды кеңінен пайдаланды, бұл Валентини стилінің дамуы үшін маңызды болды. 1617 жылғы деректерде ол энармониялық клависимбалум универсале, seu perfectum-дағы виртуоз орындаушы ретінде мақталады, оның төрт октаваны қамтитын 77 пернелі клавиатурасы болған. 1619 жылы Фердинанд Киелі Рим империясының императоры болып сайланды және сараймен бірге Грац капелласының музыканттарымен Венаға көшті. Валентини бірнеше жыл бойы Венада императорлық сарайдың органшысы болды, содан кейін 1626 жылы Джованни Приулидің орнын басып, сарайдың капельмейстері болды және 1627/8 жылы Венадағы Михаэлеркирхеде хор жетекшісі лауазымын қабылдады. Валентинидің ерекше беделге ие болғаны және Фердинанд II мен Фердинанд III-тің (оған музыка сабақтарын берген) оны жақсы көргені, оның үлкен ақшалай сыйлықтары және Валентинидің жесіріне қаржылық көмек көрсеткенінен көрінеді. Осы тұрғыдан алғанда, Валентини Иоганн Якоб Фробергерге ұқсас, ол да Фердинанд III-тің жақын досы болған. Валентини капельмейстер ретінде де тиімді болған сияқты, сарайлық капелла музыканттарының жалақысын айтарлықтай арттыра алды. Белгісіз себептермен Валентини 1626 жылдан кейін музыкасын жариялауды тоқтатты (оның барлық поэзиясы сол жылдан кейін жарияланды). Ол ең алғашқы веналық опералардың өндірісіне қатысты және шамамен 1640 жылдары жас Иоганн Каспар Керлге музыка сабақтарын берді. Валентини кем дегенде 1631 жылға дейін Михаэлеркирхеде қызмет етті, бірақ 1649 жылы қайтыс болғанға дейін сарайдың капельмейстері болды. Оның орнын Антонио Бертали басты. Өсиетімен ол өзінің туындыларын Фердинандқа қалдырды.

Little is known about Valentini's life. He was born around 1582/3, probably in Venice, and almost certainly studied music under Giovanni Gabrieli there. Although the typical graduation Opus 1 of madrigals to be expected from a Gabrieli pupil – such as Opus 1 of Mogens Pedersøn (1608), Johann Grabbe (1609) and Heinrich Schütz (1611) – is not extant, Antimo Liberati (1617–1692) who worked in Venice in the 1640s records him in a letter of the 1680s as "Giovanni Valentini Veneziano, della famosa Schola de' Gabrielli." In approximately 1604/5 Valentini was appointed as organist of the Polish court chapel under Sigismund III Vasa; his first published works are dated 1609 and 1611, when he was still in Poland. In 1614 Valentini was employed by Ferdinand II (who was then the Archduke of Styria) and moved to Graz. The Graz court's music chapel used enharmonic instruments extensively, which was of considerable importance for the development of Valentini's style; a contemporary account of 1617 praises him as a virtuoso performer on the enharmonic clavicymbalum universale, seu perfectum, which had a keyboard of 77 keys spanning four octaves. In 1619 Ferdinand was elected the Holy Roman Emperor and moved to Vienna with the court and the musicians of the Graz chapel. Valentini served as imperial court organist in Vienna for several years, then became court Kapellmeister in 1626, succeeding Giovanni Priuli, and accepted the post of choral director at the Michaelerkirche in Vienna in 1627/8. Valentini seems to have had an exceptional reputation and was favoured by both Ferdinand II and Ferdinand III (whom he tutored in music), as evidenced by several large monetary gifts from the former and financial support for Valentini's widow from the latter. In this respect, Valentini is similar to Johann Jakob Froberger, who also was a close personal friend of Ferdinand III. Valentini also seems to have been effective as Kapellmeister, managing to significantly increase the salaries for the court chapel musicians. For unknown reasons, Valentini effectively stopped publishing his music after 1626 (all of his poetry, however, was published after that year). He was involved in the production of the earliest Viennese operas and famously taught the young Johann Kaspar Kerll music, probably in the 1640s. Valentini held the position at the Michaelerkirche until at least 1631, but remained court Kapellmeister until his death in 1649. He was succeeded by Antonio Bertali. In his will, he bequeathed his works to Ferdinand.

Шығармалары

Валентинидің шығармашылығының көп бөлігі әртүрлі вокалдық музыкадан тұрады: мадригалдар, мессалар, мотеттер және қасиетті концерттер. Ол ораториялар немесе опералар жазуға қызығушылық танытпағандықтан, Валентини кейде консервативті композитор ретінде қарастырылады, әсіресе Монтевердимен салыстырғанда. Дегенмен, бұл біршама қате, өйткені көптеген туындылары айқын жаңалықтар мен күрделі тәжірибелерді көрсетеді. 1621 жылғы «Musiche a doi voci» жинағы ең танымал мысал: ол драмалық диалогтың алғашқы үлгілерін ғана емес, сонымен қатар 5/4 өлшеміндегі (Con guardo altero) және 9/8 және 7/8 (Vanne, o cara amorosa) өлшемдерін тізбектей ұсынады. Ірі ауқымды қасиетті туындылардың ішінде 1621 жылғы «Messa, Magnificat et Jubilate Deo» жеті хорға арналған үш шығарманы қамтиды (бұл бұрын жарық көрген кез келген музыкадан көп бөлімдер) және ол басылған труба партияларының ерте мысалы болып табылады. Валентинидің қалған мессалары жанрдағы басқа композиторлардың туындыларына тән ерекшеліктерді көрсетеді; оларға консервативті концерттік жарастырулар мен полихоральдық пародиялық мессалар кіреді. Мотеттер мен псалмдық әндер сияқты кішкентай туындылары музыкалық жағынан қызықтырақ. Көпшілігі заманауи концерттік стильде, виртуоздық аспаптық жазумен және кейбір шығармаларда хроматизмдерді кеңінен қолданумен жазылған. «In te Domine speravi» мотеті – тенорлық виоланың бір түрі – виола бастарда үшін арнайы жазылған партиясы бар соңғы туындылардың бірі. 1625 жылғы «Sacri concerti» жинағындағы қасиетті концерттер Альпынан солтүстікке қарай жазылған алғашқы қасиетті туындылардың бірі болып табылады. «Secondo libro di madrigali» (1616) – Валентинидің 1621 жылғы «Musiche a doi voci» туындысымен бірге ең маңызды секулярлық туындыларының бірі, өйткені бұл дауыстар мен аспаптарды біріктірген мадригалдардың алғашқы басылған жинағы. Аспаптық аранжировка әртүрлі шығармаларда әртүрлі рөлдер атқарады, жай ғана әшекейлеуден бастап туындының полифониялық текстурасына толық интеграцияға дейін. Соңғы тәсіл «Musiche concertate» (1619) туындысында да кеңінен қолданылған. «Musiche a doi voci» жинағындағы дуэт және диалог үлгісі 1619 жылы жарық көрген Монтевердидің «Settimo libro de madrigali» дуэттерін еске салады. Басқа туындыларына бес немесе алты дауысты клавиширлік канзоналар (әлдеқайда гармониялық жағынан Фробергердің төрт дауысты канзоналары мен каприччиоларынан батыл, бірақ контрапункт жағынан аз күрделі; дауыстардың санына байланысты олардың заманы үшін сирек кездесетін) және Валентини мотеттері сияқты гармониялық тәжірибелер жасайтын аспаптық туындылар (сонаталар, канзоналар) жатады. 1621 жылы жинақталған камералық музыканың «Musica di camera» жинағы пассамеццо, романска және руггиеро сияқты остинато үлгілеріне негізделген туындыларды қамтиды.

Valentini's oeuvre consists for the most part of different kinds of vocal music: madrigals, masses, motets and sacred concertos. Because he was apparently not interested in writing oratorios or operas, Valentini is sometimes regarded as a conservative composer, especially when compared to Monteverdi. This is, however, somewhat erroneous, as numerous works exhibit considerable innovations and elaborate experimentation. The 1621 collection Musiche a doi voci is probably the most famous example: it not only contains some of the earliest examples of the dramatic dialogue, but also features entire passages in 5/4 time (Con guardo altero) and consecutive bars of 9/8 and 7/8 (Vanne, o cara amorosa). Of the large scale sacred pieces, the Messa, Magnificat et Jubilate Deo of 1621 contains three works scored for seven choirs (which is more parts than any music published before) and is an early example of printed trumpet parts. The rest of Valentini's masses exhibit features common to other composers' works in the genre; they include some conservative concertato settings and polychoral parody masses. Small scale works such as motets and psalm settings are more interesting musically. Most are written using a modern concertato style, with virtuosic instrumental writing and, in some pieces, extensive use of chromaticisms. The motet In te Domine speravi was one of the last ever compositions with a part written specifically for viola bastarda, a type of a tenor viol. The sacred concertos from the 1625 Sacri concerti collection are among the first sacred works written north of the Alps to employ stile recitativo extensively. The Secondo libro di madrigali (1616) is (along with the 1621 Musiche a doi voci) among the most important of Valentini's secular works as it is the first published collection of madrigals which combined voices and instruments. The instrumental arrangement plays diverse roles in different pieces, from mere embellishments to full integration into the polyphonic texture of the piece. The latter approach is also used heavily in Musiche concertate (1619). The duet and dialogue pattern writing seen in Musiche a doi voci is reminiscent of the duets from Monteverdi's Settimo libro de madrigali, published in 1619. Other works include keyboard canzonas in five or six voices (perhaps more adventurous harmonically than Froberger's four voice canzonas and capriccios, but contrapuntally less complex; a rarity for their time because of the number of voices) and instrumental pieces (sonatas, canzonas) that feature harmonic experiments in the vein of Valentini's motets. The 1621 chamber music collection, Musica di camera, includes pieces built on ostinato patterns such as the passamezzo, romanesca and ruggiero.

Жазбалар

О Dulcis Amor Jesu (1999). La Capella Ducale, Musica Fiata, Роланд Уилсон жетекшілігімен; Sony Classical SMK 87855 (Валентини мен Джованни Приулидің вокалдық музыкасы)
Джованни Валентини – Motetti e Madrigali a due Soprani (2001). Илария Герольди, Марина Морелли (сопрано), Ensemble La Moderna Prattica, Стефано Моларди жетекшілігімен; Christophorus 77238 (екі сопраноға арналған мотеттер мен мадригалдар)
Иоганн Каспар Керл – Scaramuza (2004). Леон Бербен (орган); AEOLUS AE 10441 (Керлдің органдық шығармалары және Валентинидің 6 канзонасы)
Oddities and Trifles: Джованни Валентинидің ерекше аспаптық музыкасы (2015). ACRONYM; Olde Focus Recordings FCR904 (17 канзона мен соната)