Кіріспе

Адон Олам ("Мәңгілік Ием" немесе "Әлемнің Әміршісі") – еврей діни қызметіндегі гимн. Ол 15 ғасырдан бері күнделікті және Шаббат (сенбі) құлшылығының тұрақты бөлігі болып келеді.

Шығу тегі

Оның авторлығы мен шығу тегі белгісіз. Кейде ол еврей поэзиясымен танымал Соломон ибн Габирольге (1021–1058 ж.с.) жатқызылады, бірақ бұған нақты дәлел жоқ, ал тұрақты метрикалық құрылымы оның басқа шығармаларымен үйлеспейді. Джон Рейнер «Сидур Лев Чадаш» кітабына жазған түсіндірмелерінде оның Испанияда XIII немесе XIV ғасырда жазылғанын айтады, сонымен қатар 1340 жылғы «Sefer Abudarham» намаз кітабында кездеспейтінін атап көрсетеді. Ол Хай Гаонға (939–1038 ж.с.) және тіпті Талмуд ғалымы Иоханан бен Заккайға да байланыстырылған. Оның тілі ежелгілікке нұсқағанымен, ол тек 15 ғасырда ғана таңғы құлшылықтың бір бөлігіне айналды.

Практика

Адон Олам – еврей діни рәсімдерінің барлық түрлеріндегі ең танымал әндердің бірі және көптеген қауымда Шаббат (Шабат) және Йом Тов (Мереке) үшін Қосымша қызмет (Мусаф) соңында орындалады. Римдік Махзорда ол сенбілік құлшылықтың соңында орналасып, Йигдал әнімен бірге айтылады. Селигман Баэрдің сөзіне қарағанда, гимн ұйықтамас бұрын оқылған болуы мүмкін, себебі ол: «Мен ұйықтағанда рухымды Оның қолына тапсырамын, және мен оянамын» деген сөздермен аяқталады. Оны әр түнде ұйықтар алдында, сондай-ақ өлім төсегінде оқу дәстүрі бар. Дегенмен, гимннің әсемдігі мен құдіреттілігі оны діни рәсімдерде қолдануға ынталандырған және ол құлшылықтың басында немесе соңында ешқандай шектеусіз орындалған болуы мүмкін. Сефардтардың әдеттеріне сәйкес және Ұлыбританиядағы көптеген синагогтарда, оны қауым сенбі және мерекелік таңғы құлшылықтың соңында орындайды, ал ашкенази яһудилері арасында бұл гимн кейде осы жағдайларда кешкі құлшылықтың (Маарив) соңында Йигдал әнін алмастырады, ал екі гимн де кейде Йом Кипур (Кол Нидре) алдында орындалады. Неміс дәстүрінде ол күнделікті таңғы құлшылықтың басында оқылады. Осы қадірлі байланыс және гимннің бастапқы және соңғы сезімдерінің арқасында, ол сонымен қатар өлгендердің қабірінде (әуенсіз) оқу үшін таңдалды, ал кейбір қауымдарда ол қауымда қайтыс болғандар туралы хабарлау үшін синагогта (ыңғайсыз және әуенсіз) оқылады.

Еврей мәтіндері

Қадиша. Ән туралы мақала biz сайтында.
Текстер piyut.org.il сайтында.

Музыка

Мауро Браунштейннің «Адон Олам» және басқа еврей діни әндерінің ноталарының офтоникалық дерекқоры.