Кіріспе

Психологиялық соғыс бөлімі (PWD/SHAEF немесе SHAEF/PWD) – Екінші дүниежүзілік соғыста құрылған ағылшын-американдық бірлестік. Оның міндеті – D күні мен одан кейін неміс әскерлеріне және Солтүстік-Батыс Еуропадағы жақында азат етілген елдерге қарсы (көбінесе) ақ тактикалық психологиялық соғыс жүргізу болды. Бөлімнің басшысы АҚШ бригадир генералы Роберт А. МакКлюр болды (бұрын ол АҚШ генералы Дуайт Д. Эйзенхауэрдің штабындағы Психологиялық соғыс бөлімшесіне (PWB/AFHQ) «Шамылда» операциясы үшін басшылық еткен). Бөлім АҚШ Соғыс ақпарат басқармасының (OWI) және Стратегиялық қызмет басқармасының (OSS) және Ұлыбританияның Саяси соғыс атқарушы комитетінің (PWE) қызметкерлерінен құрылды. Бөлім неміс сарбаздарының рухын құлатпақ үшін радио және листовкалар арқылы үгіт-насихат жүргізді; әуеде таратылатын үгіт-насихат листовкаларының көп бөлігі Ұлыбританияда басылып, АҚШ 8-ші әуе күштерінің арнайы листовкалар эскадрильясы оларды Англияның оңтүстік-шығысындағы Чеддингтон базасынан таратты. Тактикалық жауынгерлік үгіт-насихат топтары да армиялық топтарға қосылып, майдан даласында жылдам баспа машиналарын қолданып, листовкалар шығарып, оларды артиллериямен қарсы жаққа таратты және қарсыластың әскерлерін қарсылық танысқандарды бағындыру үшін дыбыс күшейткіштер арқылы үгіт жүргізді. PWD SHAEF радиостанциясының дауысын басқарды және Люксембург радиосын өзіне қаратып алды. «Қара үгіт-насихат» Саяси соғыс атқарушы комитетінің Сефтон Делмерінің бақылауында болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстағы психологиялық соғыс тарихы

1941 жылдың 11 шілдесінде Вашингтонда Рузвельт басшылығымен Ақпаратты үйлестіру кеңсесі (COI) құрылды, алғашқы директоры полковник Уильям Дж. Донован болды. Бұл кеңсе кейін Стратегиялық қызметтер кеңсесі (OSS), Шетелдік бөлім және Соғыс ақпарат кеңсесі (OWI) болып бөлінді. Бұл екі кеңсе – орталықтандырылған агенттіктің басшылығымен тыңшылық, үгіт-насихат, диверсия және осыған байланысты қызметтерді ілгерілету үшін ұйымдастырылған күш-жігерді құруға жасалған алғашқы әрекет болды. Британдық тараптан психологиялық соғыс жүргізудегі ең үйлесімді күш-жігер Саяси барлау департаменті (PID) болды. 1942 жылдың күзінде COI, OSS және OWI-ге бөлінгеннен кейін, PID Ұлыбритания мен Американың психологиялық соғыс агенттіктерінің күшін біріктіру мақсатында Бірлескен психологиялық соғыс директивасын қабылдауға келісті. Бұл бірлескен директива ПВД тоқтаған 1945 жылдың шілдесіне дейін ең маңызды саясат болып қала берді. 1942 жылдың қарашасында Психологиялық соғыс бөлімі (AFHQ) сол кездегі генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрдің бұйрығымен құрылды. Бұл бөлім – одақтас әскери-азаматтық англо-американдық психологиялық соғыс құрылымы болды және Одақтас күштері Францияның Солтүстік Африкасына қонғаннан кейін Одақтас күштерінің Бас штабына қарасты болды. Бөлімнің құрылымы мен ұйымдастыруы бойынша көптеген сынақтар мен қателіктерден кейін, 1944 жылдың ақпанында ол Жоғары штабтың одақтас экспедициялық күштерінің (PWD/SHAEF) Психологиялық соғыс бөліміне айналды, бұл құрылым бірізді және ірілеу болды.

Үгіт-насихат парақшасының беткі жағы

Операция барысында түрлі түрдегі жапсырмалар қолданылды. Ең көп таралғандары бір нақты хабарды таратуға арналған жеке жапсырмалар болды. Дегенмен, әуедегі газеттер ең тиімді үгіт құралы деп есептелді. PID апта сайын “COURRIER DE L’AIR” (“әуе хатшысы”) газетін шығарды, одан кейін американдық баламасы – “L’AMERIQUE EN GUERRE” (“Соғыстағы Америка”) газеті жарық көрді. Олардың әрқайсысы төрт жапсырмадан тұратын топтамадан құралды, мақсаты – оккупацияланған Францияның азаматтарын одақтастардың жетістіктері туралы хабардар ету болды. Кейіннен басқа оккупацияланған елдердің халқы үшін де осындай газеттер шығарылды, соның ішінде Германияда таратылған “STERNENBANNER” (“Жұлдыздар мен жолақтар”). Үгіт үш санатқа бөлінді. “Ақ” үгітте көзі көрсетілген, мысалы “L’AMERIQUE EN GUERRE” газетіндегідей. “Қара” үгіт көздерін жасырып, аудиторияны қате жолға салуға бағытталды. Ал “сұр” үгітте хабарды кім қолдайтыны көрсетілмеді, осы сипатқа “NACHRICHTEN FÜR DIE TRUPPE” (“әскерге арналған жаңалықтар”) атты күнделікті газет жатты, ол Атлантикалық қабырғасындағы неміс гарнизондары үшін шығарылды. PWD “қауіпсіз өту қағаздарын” да жасады. Бұл қағаздар Эйзенхауэрдің қолымен куәландырылып, неміс әскерлеріне қалай қарсылық көрсетпей тапсыруға болатыны туралы нұсқаулар берілді. Көбінесе жапсырманың екінші жағында шұғыл жаңалықтар немесе тактикалық хабарламалар жазылған. Жалпы алғанда, жапсырмалар екі негізгі аудиторияға жеткізілуі тиіс болды. Достас оккупацияланған елдердің халқына бағытталған жаңалықтар “COURIER DE L’AIR” және “L’AMERIQUE EN GUERRE” сияқты газеттерде жарияланды. Сонымен қатар, Нормандияға шабуыл сияқты қиын жағдайларға қалай ден қою керектігі туралы азаматтарды хабардар ету үшін жапсырмалар таратылды. Сондай-ақ, жауларға, оның ішінде неміс әскерлері мен азаматтарына, содан кейін Германиядағы шетелдік жұмысшылар мен соғыс тұтқындарына арналған жапсырмалар да жасалды. SHAEF әр түнде төрт тілде газет таратып, Германиядағы көшірілген адамдарға Жоғарғы Бас қолбасшының нұсқауларын жеткізді. PWD/SHAEF мәлімдемесіне сәйкес, жапсырмалар пікірталасқа арналмаған, олар объективті және фактілерге негізделген болуы керек еді. Жапсырмалардың мәтіні OWI және PID қызметкерлері PWD өкілдерімен, Жоспарлар және директивалар бөлімінің мүшелерімен, Жапсырмалар бөлімінің мүшелерімен және PWD G 2 және G 3 байланыс офицерлерімен консультациялар өткізіп жазылды. Жапсырмалар әскери жағдайдың үнемі өзгеруін, мақсатты аудиторияның көңіл-күйін, өндіріс кестесін және таратуды ескере отырып жазылды. Бірақ жапсырмалардың басты мақсаты – әскери жағдай туралы “нақты жаңалықты” және “Жоғарғы Бас қолбасшының тілектерін” жеткізу болды. Арнайы жапсырма эскадрильясы жапсырмаларды тарату үшін пайдаланылды. 1944 және 1945 жылдар аралығында Сегізінші әуе армиясы ағылшын-американдық әскерлерінің аймақтарындағы барлық жапсырмалардың 80 пайызын таратыпты. 10 пайызы Корольдік әуе күштері, 5 пайызы тактикалық әуе күштерінің шабуылдық ұшақтары, ал 5 пайызы артиллерия (далалық қарулар мен гаубицалар) арқылы таратылды. Сегізінші әуе армиясының 422-ші бомбалау эскадрильясы бастапқыда 30 000 фут биіктікте ұшып келе жатқан Boeing B 17 Flying Fortress ұшағының үлкен қораптарынан жапсырмаларды таратты. Олар желдің жылдамдығы 60 миль/сағат екенін ескерді (мысалы, Париж маңына түсу үшін Брюссельде жапсырмаларды тастады). Бұл миссияға арналған қораптар Әуе көлігі басқармасынан алынған багаж тасымалдағыштар болып табылды. Бұл әдіспен бір ретте таратылатын жапсырмалардың ең аз саны шамамен 350 000 болды. Бұл тарату әдісі кең ауқымды болғанымен, жапсырмалардың қайда түсетінін дәл анықтауға мүмкіндік бермеді.

Жарияланымдар бомбалары

1944 жылғы 4 ақпанда алғашқы "жапырақша бомбасы" сынақтан өтті. Бомбалар механикалық уақыт қысқыштарымен жабдықталған М 17 картон контейнерлерінен жасалған. Әр контейнерде шамамен 80 000 жапырақша болды және олар 10 000 фут биіктіктен таратылды. Бұл тарату әдісі бұрынғы әдістерге қарағанда айтарлықтай жақсы деп танылды және одан әрі кеңінен қолданылды. АҚШ Стратегиялық Әуе Күштерінің келесі директивалары Бедфордшир, Англиядағы қоймадан айына 1000 бомба өндіруді және Германия үстінен жүргізілетін әр миссиямен бірге ұшақтарға жапырақшалар жүктеуді талап етті.

Жазбашалар қабығы

Жапырақшалар оралып, артиллерия, әсіресе гаубицалар арқылы ұшыруға арналған снарядтардың ішіне салынатын болды. 105 мм снаряд 500 жапырақшаны, ал 155 мм снаряд 1500 жапырақшаны тасыды.

Түсірілім

Кейіннен «Элинг» студиясында үлкен жетістікке жеткен режиссер Александр Маккендрик, осы бөлімде фильмде жұмыс істеген алғашқы тәжірибесін алды. Джон Хьюстон мен Эрик Амблер, британдық өкіл ретінде, ПВД үшін жаңа басқыншылардың билігіндегі азаматтық Италия туралы фильм жасады. «Giorni di gloria» (1945) итальяндық-швейцарлық деректі фильмі (Джузеппе Де Сантис, Лучино Висконти, Марчелло Паглиеро және монтажшы Марио Серандрейдің бірлескен режиссерлігімен түсірілген) де ПВД кинобөлімінің көмегімен жасалды.