Кіріспе

Ганадерма люцидум, көбінесе рейши, лакталған қосқыш немесе линг чи деп аталады, – Еуропа мен Қытайдың кейбір аймақтарында шектеулі таралымы бар қызыл түсті Ганадерма түрі. Ол шіріген қатты ағаштарда өседі. АҚШ-та Калифорния және Юта штаттарында жабайы популяциялары табылған, бірақ олар адам әрекеті нәтижесінде әкелінген және табиғи ортаға бейімделген болуы мүмкін. Бұрын ол Boletus lucidus Curtis (1781) деп, кейін Polyporus lucidus (Curtis) Fr. (1821) деп аталған. Қосымша түрлерді тануға және 1902 жылы Мюррилл Норт анықтаған 17 жаңа Солтүстік Америкалық түрлер сияқты жаңа Ганадерма түрлерін ашуға қарамастан, Ганадерма түрлерінің таксономиясы әлі де шатасқан күйде. Ганадерма люцидум атауы Ганадерма түрлерінің көпшілігі үшін қолданыла береді, соның ішінде жиі қате анықталатын Ганадерма сичуаньская (= Ганадерма линджи) (Жапонияда рейши саңырауқұлағы, ал Қытайда линджи/линг чи деп те аталады) – дәстүрлі Азия медицинасында қолданылатын ізделіс қызыл Ганадерма түрі. Зерттелген 29 үлгінің ішінде алты ірі клада табылды. G. lucidum деп белгіленген үлгілер алты кладаның бесеуінде кездесті, бұл түрлерді анықтаудағы шатасудың қаншалықты кең екенін көрсетеді. Тағы бір зерттеу ұқсас нәтижелер көрсетті, сондай-ақ Еуропадан алынған Ганадерма резинацеум және Солтүстік Америкадан алынған, қате түрде G. lucidum деп белгіленген үлгілердің туыс таксондар екенін және еуропалық G. lucidum-ға қарағанда бір-бірімен жақын байланыста екенін көрсетті. 2015 жылғы филогенетикалық зерттеу Ганадерма түрлерінің жаһандық әртүрлілігі үш негізгі тектіліктен тұратынын анықтады. Бұл нәтижелер морфологияға, географияға және мекендеу орындарына бағытталған бұрынғы жұмыстармен сәйкес келеді, бірақ еуропалық және Солтүстік Америкалық таксондарды ажырататын дәлелдер де бар.

Этимология

Ғылыми атауы Ganoderma lucidum, Ganoderma туысының атауын қолданады (грек тіліндегі ganos/γάνος сөзінен шыққан, мағынасы – «жарық, жылтырлық», сонымен «шағылысқан» және derma/δέρμα – «тері») латын тіліндегі lucidus сөзінен («жарық, ашық, айқын») алынған lucidum сөзімен біріктірілген.

Сипаттама

Жеміс денесінде әрқашан сабақ болады, ол ақшыл қоңырдан қызыл қоңыр түске дейін және қалпақтың диаметрінен 1,5 есе үлкен. Контексттік тіні (жеміс денесінің ішіндегі стерильді тіні, қалпақ қабығы мен түтіктердің басталуы арасында) қызғылт сарыдан корицаға дейін, қабықты, концентрлі өсу аймақтарын көрсетеді, және шайырлы немесе меланоидты шөгінділер жоқ. Гимнийде миллиметрге 4-5 тесік келеді. Хламидоспоралар табылмады. Базидиоспоралардың ұзындығы 8,2–12,1 мкм (орташа 10,7 мкм), ені 4,8–8,9 мкм (орташа 7,1 мкм), спора пішін индексі 66,2. Бұл түр Қытай, Вьетнам және Үндістанда ең ұзақ уақыттан бері қолданылып келеді. Қазіргі уақытта Жапонияда, Кореяда, Қытайда қарқынды өсіру технологиясымен өсіріледі және Оңтүстік-Шығыс Азия мен Оңтүстік Американың кейбір елдерінде өсіріле бастады. Вьетнамның оңтүстік аймағында G. lucidum-ды Фу Куок аралындағы dầu lim ағаштарында өсіп жатқанын көруге болады.

Фольклорлық

Бұл түр жеуге жарамсыз, кептірілгенде тасқатай қатты болады, бірақ кейбір мәдениеттерде пайдалы қасиеттері бар деп есептеліп, ащы дәмі бар шай жасауға қолданылады. Алайда, мұндай әсерлерді ғылыми тұрғыдан дәлелдейтін сенімді мәліметтер жоқ.

Өнімдер

Ганодерма түрлерінің таксономиясына қатысты шатасулар осы күнгі күнге дейін сақталып келеді, бұл Ганодерма түрлерін қамтитын халықтық медицина өнімдерін, сондай-ақ "өздігінен өсіру" (GYO) жиынтықтарын және Ганодерма түрлерін өсіруге арналған басқа да тіндік үлгілерді таңбалауда жаңылысулар мен қателіктерге алып келді. Өнімдер көбінесе "рейши" және "лингжи/линг чи" сөздерін қолданып, G. lucidum деп белгіленеді (бұл атаулар көбінесе дәстүрлі медицинада қолданылатын G. sichuanense және Ganoderma sinense сияқты Азиялық Ганодерма түрлеріне қатысты айтылады), тек олардың құрамында лакказы бар Ганодерма түрлері болғандықтан. Осы өнімдер мен G. lucidum ретінде сатылатын GYO жиынтықтарында G. lucidum болмауы мүмкін: бір зерттеу ДНК-талдау арқылы "G. lucidum" деп таңбаланған GYO жиынтықтарының 93%-ы мен құрғатылған саңырауқұлақ өнімдерінің жартысында шын мәнінде G. sichuanense бар екенін көрсетті, бұл дұрыс емес таңбалау. Зерттеу сондай-ақ, өндірілген рейши өнімдерінің ешқайсысының және тек бір GYO жиынтығының ғана құрамында G. lucidum бар екенін анықтады. Бұл өнімдерде кездесетін басқа түрлерге Ganoderma applanatum, Ganoderma australe (мүмкін түрлер кешені), Ganoderma gibbosum, Ganoderma sessile және G. sinense кіреді.