Кіріспе

«Шағын Ұл және Басқалар» – Генри Джеймстің 1913 жылы жарық көрген өмірбаяндық кітабы. Бұл кітап Джеймстің өмірінің алғашқы жылдарын, зиялылықпен белсенді отбасын, үзіліс-үзіліс оқыған мектебін және Еуропаға жасаған алғашқы саяхаттарын қамтиды.

Қорытынды және тақырыптар

Бұл мемуар бала кезіндегі көріністер мен дыбыстарды жақсы көретін, бірақ өмірге толық қатысуға тартыншақ болған ерте жастағы бала туралы айтады. Бұл белгі алғашқы тараулардан естіледі, өйткені Джеймс бала кезіндегі шектеулерді де, табыстарды да еске алады: «Оның болашақтағы барлық талабының үлгісі мен өлшемі осы болды: тек бір жерде болу – тіпті кез келген жерде – бір түрлі әсерге немесе қосымшаға ие болу, қарым-қатынас немесе діріл сезіну. Ол көп нәрседен айырылуы керек еді, тіпті көп-көп нәрседен – барлық адамдардың ойлауы іс-қимылдың орнын басатындай; бірақ ол барлық жерде таңғалу, ойша шатасу және таңырқау сияқты көзге түспейтін әрекеттерден ең көп ләззат алуы керек еді: менің ойымша, ол одан көп пайда көрді». Джеймс өмірдің «көзге түсетін», белсенді жақтарында өзін кемсіз сезінген. Оның үлкен ағасы Уильям әрқашан қабілетімен жоғарырақ болғандай көрінетін; сыныптастары математика мен ғылымдағы үмітсіздігін мазақ еткен; тіпті кеште де биге қосылуға ұялды. Бірақ ол әлі де отбасының және айналасындағылардың ұсынып тұрған барлығын бақылап, қиялдайтын. Оның бір туысына «көрініс жасама» деген кезде, ол оқиға айту арқылы немесе пьеса ойлап сцена жасауға болатынын түсінді. Ол жиі театрға барып, оның сиқырына мәңгілікке берілді. Оның отбасы Америка сапарында Уильям Теккереймен және Чарльз Диккенспен кездесті, тіпті Джеймс Теккерейдің әпкесі Элис киген кринолин көйлегін сынағанын есіне алды: «Кринолин? Мен күдіктенгенім бар еді! Кемпір, сондай азғын!» Шындығында, оның сыртқы тартыншақтығына қарамастан, Джеймс суретші ретінде Наполеон сияқты даңққа жеткісі келетін армандарды көтерген. «Кішкентай бала және басқалар» кітабының соңында ол көп жылдар өткен соң, бала кезінде көрген Лувр галереялары арқылы қорқынышты шабуылдаушыны жеңіп, оны қуатынын армандағанын айтады. Осы кішкентай бала, қаншалықты тартыншақ және күмәнді көрінсе де, өз қорқыныштарын жеңіп, керемет повесть жазу қабілетін дамытатын еді.

Санаткерлік бағалау

Романшының ең күрделі прозасында жазылған, бір сыншы айтқандай, "кейінгі кеш Джеймс" – "Шағын бала және басқалар" көбінесе жағымды пікірлерге бөленді. Сыншылар Джеймстің балалық шақтағы тартыншақтығы мен өзін кемсіз сезінуі туралы ашық айтқанын бағалайды. Джеймс отбасылық өмірінің және шаршаңқы, кейде дұрыс емес білімі туралы көптеген әңгімелерді қуанышпен және әдемі әдеппен баяндайды. Бұл өткенге қатысты ойлардан ең анық көрінетіні – жас Джеймсте "Еуропалық сезімнің" қалыптасуы және оның ізінен сын сезімі мен талғамның оянуы болуы мүмкін. Кітап Францияда он төрт жастағы Джеймстің тифке шалдығуымен аяқталады. Кез келген тәжірибені әдеби қолдануға әрқашан дайын болған Джеймс бұл оқиғаны өмірбаянындағы үзіліс ретінде пайдаланады, ол "Ұл мен бауырдың жазбалары" атты еңбегінде жалғасады.