Кіріспе

Совет украиналық мемлекет қайраткері Григорий Федорович Гринько (Григорій Федорович Гринько; 30 қараша 1890 [ескі стиль бойынша 18 қараша 1890] Штепивкада дүниеге келген – 15 наурыз 1938) – Кеңес Одағы үкіметінде жоғары лауазымдарда болған совет украиналық мемлекет қайраткері. 1930 жылдан 1937 жылға дейін Мәскеуде Кеңес Одағының қаржы министрі қызметін атқарды, Николай Брюхановты алмастырды. 1938 жылғы наурызда Ұлы тазалау кезінде атылып өлтірді. 1959 жылы ақталып, құрметі қайта орнатылды.

Алғашқы жылдар

1890 жылы 18 (30) қарашада Сум облысы Штепивка ауылындағы қызметкер отбасында дүниеге келген. 1900 жылы Лебедин бастауыш мектебін, ал 1909 жылы 2-ші Харьков гимназиясын бітірген. 1909-1912 жылдары Мәскеу, ал 1912-1913 жылдары Харьков университеттерінің тарихи-филологиялық факультетінде оқыды, бірақ екеуін де бітірген жоқ. 1913 жылы студенттік көтерілістерге қатысқандығы үшін Харьков университетінен қуылды. 1913 жылдың қазанынан 1914 жылдың тамызына дейін Екатеринослав гранадир полкінің қатарлы әскері болып Мәскеуде қызмет етті, ал 1914 жылдың тамызынан желтоқсанына дейін Оңтүстік-Батыс майданында болды. 1914 жылдың желтоқсанынан 1917 жылдың қарашасына дейін Батыс майданында Екатеринослав гранадир полкінің кіші офицері болды.

Революциялық мансап

Бастапқыда 1917 жылдан бері Украинаның Социалистік-революциялық партиясының сол қанатында болды. Қазан революциясынан кейін Хрынко 1918 жылғы мамырда СР-ден бөлінген украиндық «Боротбист» партиясының жетекшісі болды, ал кейіннен «Боротбист» партиясы Коминтерн таратып жібергеннен кейін Украина Коммунистік партиясына (большевиктер) қосылды. Ол «Боротбист» партиясын Бүкілукраиналық Орталық Атқару Комитетінде және Бүкілукраиналық Революциялық Комитетінде өкілдік етті. 1919 жылдың қыркүйек-желтоқсан айларында Украина Коммунистік партиясының (Боротбист) Мәскеу бюросының мүшесі болды. 1919 жылдың желтоқсанынан 1920 жылдың ақпанына дейін Серпухов, Курск және Харьков қалаларындағы Бүкілукраиналық Революциялық Комитетінің мүшесі болды. 1919 жылдың тамызынан бастап, немесе басқа мәліметтер бойынша 1920 жылдан бастап РКП(б)-ның мүшесі болды. Бұрынғы тәуелсіздік партиясының мүшесі болғандықтан, 1922 жылы «ұлтшылдық бұрмалаушылық» үшін тазартты, бірақ украиндандыру күш-жігері кезінде қайтадан жақсылыққа ие болып, 1925 жылы Украинаның Мемлекеттік жоспарлау комитетінің украин комиссары болды.

Педагогтік мансап

1917 жылдың желтоқсанынан 1919 жылдың қаңтарына дейін Харьков еврей қоғамдық гимназиясында мұғалім болып жұмыс істеді. 1919 жылдың қаңтар-шілде айларында Харьков қаласының халыққа білім беру комитеті төрағасының орынбасары болды. 1919 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін КСРО халық ағарту комиссариаты алқасының мүшесі болды. 1920 жылдың 16 ақпанынан 1922 жылдың 20 қыркүйегіне дейін КСРО халық ағарту комиссариатын басқарды. Грынконың Украина КСР халық ағарту комиссариатын басқарған кезеңі реформалық сипатта болды. Ол Ресейде қолданылып келген білім беру жүйесінің ұйымдық схемасы мен тұжырымдамасын қабылдамай, жеті жылдық жалпы білім беретін мектепті, одан кейін кәсіптік-техникалық білім беруді ұсынды. 1920 жылдың 25 наурызында өткен бірінші Бүкілукраиналық халыққа білім беру мәселелері жөніндегі мәжілісте Грынко ұсынған және негіздеген білім беру моделі қабылданды. Ол Мәскеуге «білім беру жұмысына» шақырылды, бірақ халық ағарту комиссары сепаратизм айыптауларын қабылдамады және өз нанымдарынан бас тартпады. 1920 жылдың 24 ақпанында КСРО Кеңес Халық Комиссарларының алғашқы отырысының бірінде Грынко Тарас Шевченконың есімін қадірлеу мақсатында 11 наурызды «халықтың мерекесі» деп жариялауды және 1 миллион рубль қаражат бөлуді ұсынды. Ол облыстық білім беру басқармаларын ұстауға қажетті қаражатты жеке әзірлеуге, жергілікті номенклатураға олардың жұмысын қаржыландыру бойынша нұсқаулар беруге, сондай-ақ жоғары оқу орындарын қаржыландыру үшін қаражат табуға міндетті болды. Осылайша, 1920 жылдың 15 наурызында ол Халық Комиссариатынан Екатеринослав облыстық білім беру басқармасының қажеттіліктеріне 50 миллион рубль, Харьков облысына 21 миллион рубль, ал Кременчукқа 30 миллион рубль бөлуді сұрады. Украина КСР халық ағарту комиссарының украин мәдениетінің даму перспективаларына қатысты қайшылықты мәлімдемелері, орыс большевиктерін риза қылдауға тырысуы және білім беру саласындағы өз көзқарастарындағы талапшалдығы, 1920 жылы Украинадағы азамат соғысының аяқталу кезеңіндегі күрделі саяси жағдайды көрсетеді. Грынко Украинаның әкімшілік-аумақтық және функционалдық ерекшелігін қорғады, «өзінен туындаған» білім беру реформасын жүзеге асырды, бірақ бұл коммунистік білім беру аясында, яғни большевиктік қоғам моделінде болды.

Бюрократиялық мансап

1922 жылдың желтоқсанынан 1923 жылдың тамызына дейін КСРО Мемлекеттік жоспарлау комитетінің ("Госплан") төрағасы болды. 1923 жылы Хрынконың редакторлығымен "Қызыл жол" журналы жарық көрді. 1923 жылдың 14 тамызынан 1925 жылдың шілдесіне дейін Киев облыстық атқару комитетінің төрағасы, сонымен бірге Киев қалалық кеңесінің төрағасы болды. Өкілеттігінің кезеңінде ол бұрынғы Киев губерниясының бір бөлігінен Киев ауданын құру арқылы әкімшілік және аумақтық реформаларды жүзеге асырды. 1925 жылдың шілдесінен 1926 жылдың желтоқсанына дейін ол тағы да Госплан төрағасы және КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің төрағасының орынбасары болды. 1926 жылдың желтоқсанынан 1929 жылдың желтоқсанына дейін Госплан төрағасының орынбасары болып қызмет етті. 1929 жылдың 16 желтоқсанынан 1930 жылдың қазанына дейін КСРО ауыл шаруашылығы халық комиссарының орынбасары болды. 1930 жылдың 18 қазанынан 1937 жылдың 13 тамызына дейін КСРО қаржы халық комиссары ("Наркомфин") болды.

Тазарту және оңалту

1936-1937 жылдары Грынко белсенді жұмыс істеді, Сталиннің, Молотовтың және Кагановичтің сенімін алуға тырысты. Мемлекеттік бюджеттің кіріс және шығыс бөліктерін теңгеру үшін ол талпынды. 1937 жылдың 9 қаңтарында Сталинге мемлекеттік бюджеттің жоспардан асырылуы туралы, сондай-ақ "КСРО бюджеті және қорғанысы" атты баяндамасын КСРО Орталық Комитетінің отырысына ұсынғаны туралы хабарлады. 1937 жылдың шілдесінде Хрынко Донецк облысындағы колхоздарды материалдық-техникалық жабдықтау туралы қаржылық құжаттарға қол қойды, бұл оның КСРО Халық Комиссары лауазымындағы соңғы қадамы болды. 1937 жылдың 22 шілдесінде Вячеслав Молотов Хрынконы ресми түрде қызметтен босатып, оның орнына Влас Чубарды тағайындады, ол 23 шілдеде Наркомфиннің жұмысын бақылаушы ретінде жұмыс істеді. 1937 жылдың 25 тамызында Чубар Сталин мен Молотовқа бұрынғы басшылықтың Халық Комиссариатының жұмысын толық "құлдырауға" әкелгенін мәлімдеді. 1937 жылдың желтоқсанында КСРО Ұлттық Халық Қоры штабының бастығы Гришин бұрынғы басшылықтың мемлекеттік қызметкерлер мен мәдени-ағарту мекемелері қызметкерлерінің жалақысын арттырумен ғана айналысқанын, ал "халық жауы" Хрынко Қаржы Халық Комиссариатының жаңа схемаларын енгізуге қарсы болғанын атап өтті. 1937 жылдың 17 тамызында Хрынко "Советке қарсы оңшыл троцкишіл блок" ісі бойынша тұтқындалды. Ол Христиан Раковскиймен және тағы он тоғыз "оң оппозиция" мүшесімен бірге "Жиырма біреудің ісінде" украиндандыру кезеңіндегі "қылмысты" әрекеттерін мойындауға мәжбүр болды. Бұрынғы кеңес басшылары, Иосиф Сталиннің нақты немесе болжамды саяси қарсыластары, олар жедел индустрияландыру, мәжбүрлі коллективтендіру және орталық жоспарлау саясатына қарсы шығып, халықаралық тыңшылықпен айналысып, Кеңес Одағын құлатуға және Кеңес басшылығын жоюға тырысқан. Ол 1938 жылдың 15 наурызында өлім жазасына кесіліп, атылды. Ол 47 жаста болды. 1959 жылдың 15 шілдесінде қылмыс жасағандығы дәлелденбегендіктен ақталды.