Солтүстік-Батыс территориялардың түпкі тұрғындары: Yellowknives халқының тарихы

Кіріспе

Канаданың Солтүстік-Батыс аумақтарының жергілікті халықтары, Солтүстік-Батыс аумақтарындағы алғашқы ұлттар.

Сары пышақтар, Сары пышақтар, Мыс индейлер, Қызыл пышақтар немесе Т'атсаот'ин (Wíílíídeh диалектісі: Tetsǫ́t'ınę) – Канаданың жергілікті халықтары, Солтүстік-Батыс аумақтарында тұратын алғашқы ұлттардың Дене тобының бес негізгі тобының бірі. Бұл атау, сондай-ақ кейіннен пайда болған Йеллоунайф қауымының аты, мыс кен орындарынан жасалған құралдардың түсінен шыққан.

Тарих

Тарихи Yellowknive тайпасы Ұлы құл көлінің (Tinde'e "Ұлы көл") солтүстігінде және солтүстік-шығысында, Йеллоквиф өзені мен Йеллоквиф шығанағында (Wílíídeh cho "Inconnu өзені") және солтүстікке қарай Coppermine өзені бойымен, солтүстік-шығысқа қарай Back өзеніне (Thlewechodyeth немесе Thlew ee choh desseth "Ұлы балық өзені") және шығысқа қарай Thelon өзеніне дейін қоныстанды. Олар дәстүрлі жерлерінің ірі өзендерін Гудзон шығанағына дейін саяхат және сауда жолдары ретінде пайдаланды, онда 1770 жылдары Сэмюэл Хирн сияқты алғашқы еуропалық саяхатшылар оларды кездестірді. Yellowknives, немесе "Мыс индейлері", Хирнге Мұзды мұхитқа дейін, легендалық мыс кен орындарын іздеу үшін Гудзон шығанағынан Канаданың Арктикалық тундрасы арқылы жол көрсетті, олар бұл кендерді өндіріп, құралдарға айырбастаған. Кейінірек, Copper Indians-пен кездесіп, сауда жасаған еуропалық саяхатшылар өз карталарында "Йеллоунайф өзенін" белгіледі, ол Coppermine өзенінің бастауынан Ұлы құл көліне құятын, дәстүрлі саяхат дәлізі болатын. 1800 және 1900 жылдары Yellowknives географиялық аймақтағы ең ірі және күшті тайпа болды. Ұлы құл көлінің солтүстік жағалауында тұратын Yellowknives пен Tłı̨chǫ (Догриб) тайпалары бір-біріне қарсы жау болған. 1830 жылдары Догрибтер Yellowknives-тің көп бөлігін жоқ еткені хабарланды, ал қалғандары, пікірлер әртүрлі болғанымен, Ұлы құл көлінің оңтүстігіне таралып кетті немесе Догрибтермен араласып кетті. Йеллоунайф аймағында алтынның табылуынан кейін, Догриб, Чипевиан және қалған Yellowknives мүшелерінің көптеген өкілдері қоғамда немесе Дэтта және Trout Rock-тың дәстүрлі ауылдарында қоныстанды. 1950 жылдардың ортасында үкімет қаржысымен Дене ауылының Ндил ауылы Латем аралының төбесінде (Йеллоунайфтың Ескі қаласының солтүстік бөлігі) салынды. Yellowknives Dene First Nation 1991 жылы құрылды (бұрын Yellowknife B тобы деп аталған), бұл аумақтық жер дауының келіссөздерінің сәтсіз аяқталуынан кейін болды. Қазіргі таңда олар "Акайтчо" жер дауының аясында өз жерлері үшін келісімге қол жеткізуді жүргізіп жатыр. Yellowknives басшысы Снаф 1899 жылы 8-ші келісімге қол қойды. Басшы Снаф Ұлы құл көлінің оңтүстік жағалауында және шығыс бөлігінде тұрды. 1920 жылдары Талтсон өзенінде тұратын халық Рочер өзенінің халқы деп аталды. Басшы Снаф Рочер өзенінен шамамен он шақырым жерде, Талтсон өзеніне жалғасқан Снаф арнасы деп аталатын су жағасындағы жерде шатырын салған. Yellowknives 1960 жылдардың басына дейін осы аймақта тұрды, содан кейін мектеп үйі өртеніп кеткеннен кейін көшіруге мәжбүр болды. Одан кейін Талтсон өзенінің су электр станциясы салынды. Рочер өзенінің соңғы басшысы 1960 жылдары Пьер Фризе болды, ол Талтсон өзенінің бөгетін салуға қарсы болды. Осы кезде алғашқы Yellowknives Форт Резолюция, Йеллоунайф және Канаданың басқа аймақтарына таратылды.

The historic Yellowknive tribe lived north and northeast of the Great Slave Lake (Tinde'e "Great Lake") around the Yellowknife River and Yellowknife Bay (Wíílíídeh cho "Inconnu River") and northward along the Coppermine River, northeast to the Back River (Thlewechodyeth or Thlew ee choh desseth "Great Fish River") and east to the Thelon River. They used the major rivers of their traditional land as routes for travel and trade as far east as Hudson Bay, where early European explorers such as Samuel Hearne encountered them in the 1770s. The Yellowknives helped lead Hearne through the Canadian Arctic tundra from Hudson Bay to the Arctic Ocean in search of the legendary copper deposits that the Yellowknives, or 'Copper Indians', had a hand in mining and trading for tools. Later European explorers who encountered and traded with Copper Indians marked on their maps the 'Yellowknife River,' which drains into Great Slave Lake from headwaters originating near the headwaters of the Coppermine River, a traditional travel corridor. In the early 1800s and 1900s, the Yellowknives were the largest and most powerful tribe in the geographic area. The Yellowknives and the Tłı̨chǫ (Dogrib), who also lived on the north shores of Great Slave Lake, were ancestral enemies. In the 1830s it was reported that the Dogrib almost wiped out the Yellowknives, the remnants of which although opinions vary either scattered south of Great Slave Lake or inter married with the Dogrib. Following the discovery of gold in the Yellowknife area, a great mix of Dogrib, Chipewyan, and remnant Yellowknife members congregated and settled in the community or within the traditional villages of Dettah or Trout Rock. With government funding, the Dene village of Ndilǫ was developed in the mid 1950s on the tip of Latham Island (the northern point of Yellowknife's Old Town). The Yellowknives Dene First Nation was formed in 1991 (formerly known as Yellowknife B Band) following the collapse of a territorial wide comprehensive land claim negotiation. They currently negotiate a land claim settlement for their lands as part of the Akaitcho Land Claim Process. Chief Snuff of the Yellowknives signed Treaty 8 in 1899. Chief Snuff lived on the south shore and east arm of Great Slave Lake. The people who lived on the Taltson River were dubbed the Rocher River People in the 1920s. Chief Snuff had a cabin located about ten miles from Rocher River on a little piece of land beside the water, called Snuff Channel, connected to the Taltson River. The Yellowknives continued to reside in this area until the early 1960s, when they were forced to relocate after their schoolhouse was burned down in a fire. Shortly after, the Taltson River hydro dam was built. The last chief of the Rocher River Yellowknives was Chief Pierre Frise in the 1960s; he was strongly opposed to the building of the Taltson River dam. During this point the original Yellowknives were dispersed to Fort Resolution, Yellowknife, and other areas of Canada.

Yellowknives алғашқы халықтары

Yellowknives ұрпақтары бар барлық алғашқы халықтар Akaitcho Treaty 8 Tribal Corporation және Akaitcho Territory үкіметінде ұйымдастырылған. Yellowknives Dene First Nation (олар Wíílíídeh dene, сондай-ақ Inconnu River People (Yellowknife River) деп танылады. Қоғамдық орталықтар: Детта, Ндиль және Йеллоунайф. Вилилидех диалектісі, Детта және Ндил қауымдарында қолданылады, ол Yellowknives және Tłı̨chǫ халықтарының аралас некелерінен пайда болған) Deninu Kųę́ First Nation (Deninu Kųę́ (айтылуы: "Deneh noo kweh"), "көдір арал" деген мағынаны білдіреді). Бұл Солтүстік-Батыс Аймақтарының Оңтүстік құл аймағындағы қоныс корпорациясы. Қоғам құл өзенінің сағасында, Ұлы құл көлінің жағалауында орналасқан. Deninu K'ue немесе Dene Nu Kwen бұрын Chipewyan (Denesuline) және Yellowknives деп аталған, олар Форт Резолюцияға терілерін саудалау үшін келген. Łutsël K'é Dene First Nation (Lutselk'e, айтылуы: "Loot sel kay"), сондай-ақ Lutsel K'e ("Lutsel жері", циско, шағын балықтың бір түрі) деп те жазылады, Солтүстік-Батыс Аймақтарының Солтүстік құл аймағындағы уәкілетті орган. Қоғам Ұлы құл көлінің шығыс жағындағы оңтүстік жағалауында орналасқан және 1992 жылдың 1 шілдесіне дейін Snowdrift деп аталды. Бұл алғашқы ұлт бұрын Snowdrift тобы деп белгілі болған. Ең солтүстік Chipewyan First Nation, бұрын көшпелі карибу аңшылары болған, бұл топқа 1925 жылы Hudson's Bay Company компаниясы қазіргі Łutsël K'é жанында құрған сауда бекетіне тұрақты қоныс тепкен Chipewyan және Yellowknives өкілдері де кірген. 1954 жылы олар Łutsël K'é қауымына көшіп келді. Қауымда қолданылатын негізгі тілдер – Chipewyan және ағылшын тілдері.