Кіріспе

Глуфосинат (фосфинотрицин деп те аталады және көбінесе аммоний тұзы ретінде сатылады) – бірнеше түрлі Streptomyces топырақ бактериялары өндіретін кең спектрлі гербицид. Глуфосинат – селективті емес, контактілі гербицид, сонымен қатар жүйелік әсерге де ие. Өсімдіктер биляфос және фосалацин сияқты басқа табиғи гербицидтерді де тікелей глуфосинатқа айналдыра алады. Бұл қосылыс глутамин синтетаза ферментін қайтымсыз тежеп тастайды, ал бұл фермент глутамин өндірісіне және аммиакты залалсыздануға қажет. Осының нәтижесінде глуфосинат антибактериялық, антифунгальдық және гербицидтік қасиеттерге ие болады. Глуфосинатты өсімдіктерге қолданғанда тіндерде глутамин деңгейі төмендеп, аммиак деңгейі көтеріледі, фотосинтез тоқтатылып, өсімдік қурап кетеді.

Ашылу

1960 және 1970 жылдар аралығында Тюбинген университетінің және Мейдзи Сейка Кайша компаниясының ғалымдары Streptomyces бактерияларының түрлері бактериялардың өсуін тежейтін билафос деп аталатын трипептид өндіретінін тәуелсіз түрде анықтады. Ол екі аланин қалдығынан және глютаматтың аналогы болып табылатын ерекше аминқышқылынан тұрады, оны олар "фосфинотрицин" деп атады. 1980 жылдардың соңында ғалымдар осы Streptomyces түрлерінде еркін фосфинотрициннің белсенділігін таңдамалы түрде жоятын ферменттерді тапты; Streptomyces hygroscopicus-тан бөліп алынған ферментті кодтайтын ген "билафосқа төзімділік" немесе "bar" гені деп, ал Streptomyces viridochromogenes ферментін кодтайтын ген "фосфинотрицин ацетилтрансферазасы" немесе "pat" деп аталды. Глуфосинат та түрлі өсімдік ауруларына қарсы қорғаныс беретіні анықталды, себебі ол сондай-ақ саңырауқұлақтар мен бактерияларды тікелей жанасу арқылы өлтіреді.

Генетикалық модификацияланған дақылдар

Глюфосинатқа төзімді генетикалық модификацияланған егістер стрептомицестен алынған бар немесе пат гендерін генетикалық инженерия арқылы тиісті егістің тұқымдарына енгізу арқылы құрылды.

Әрекеттің түрі

Фосфинотрицин - глутамин синтетазасының ингибиторы, ол глутамат орынына байланысады. Глуфосинатпен өңделген өсімдіктер тилакоидтік люменде аммиактың жиналуынан қурап қалады, бұл фотофосфорилирлеу процесінің бұзылуына алып келеді. Фосфинотрицин қолданғаннан кейін бір сағаттың ішінде аммиактың жоғары деңгейі анықталады. Бұл гербицид сондай-ақ ұзақ сақталады; оның шпинат, түймедақ, бидай және сәбіздерде кездесетіні анықталды, бұл өсімдіктер гербицид қолданғаннан кейін 120 күн өткен соң егілген.

Қорылу шектері

Жұмыс қауіпсіздігі және еңбекті қорғау басқармасы немесе Америка мемлекеттік өндірістік гигиенистер конференциясы белгілеген кез келген қауіптілік шегі жоқ. ДДҰ/ФАО ұсынған глюфосинаттың қабылдауға болатын тәуліктік дозасы (ҚБД) 0,02 мг/кг құрайды. OSHA немесе Америка мемлекеттік өндірістік гигиенистер конференциясы белгілеген кез келген қауіптілік шегі жоқ. 2017 жылдың 24 қазанынан бастап Франция нарығынан Agence nationale de sécurité sanitaire de l'alimentation, de l'environnement et du travail оны репродуктивті токсикалық зат (R1b) ретінде жіктелуіне байланысты алып тастады.