Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
772–804 жылдардағы жорықтар мен көтерілістер
Campaigns and insurrections of 772–804
Саксон соғыстары – 772 жылдан бастап Карл I Саксонияны жаулау ниетімен алғаш рет кіргеннен бастап, 804 жылға дейін тайпалардың соңғы көтерілісі жеңілгенге дейін болған отыз үш жылдық жорықтар мен көтерілістер. Барлығы 18 жорық болды, олар негізінен қазіргі Солтүстік Германия аумағында жүргізілді. Нәтижесінде Саксония Франк мемлекетіне қосылды және олардың германдық діннен христиандыққа күштеп көшірілуіне әкелді. Саксондар төрт аймақта төрт топқа бөлінді. Ежелгі Франк мемлекеті Аустразияға ең жақын Вестфалия, ал ең алыс – Истфалия болды. Екі мемлекеттің арасында Енгрия (немесе Энгерн) орналасты, ал үштің солтүстігінде, Ютландия түбегінің табанында Нордалбиния жатты. Қайталап жеңіліске ұшырағанына қарамастан, сакстар табандылықпен қарсылық көрсетті және Карл I назары басқа жаққа ауғанда оның иеліктеріне шабуыл жасауға айналып келді. Олардың басшысы Видукинд – қайратты және тапқыр қарсылас болды, бірақ соңында жеңіліп, христиан дініне шомылдырылды (785 жылы).
The Saxon Wars were the campaigns and insurrections of the thirty three years from 772, when Charlemagne first entered Saxony with the intent to conquer, to 804, when the last rebellion of tribesmen was defeated. In all, 18 campaigns were fought, primarily in what is now northern Germany. They resulted in the incorporation of Saxony into the Frankish realm and their forcible conversion from Germanic paganism to Christianity. The Saxons were divided into four subgroups in four regions. Nearest to the ancient Frankish kingdom of Austrasia was Westphalia, and farthest was Eastphalia. In between the two kingdoms was that of Engria (or Engern), and north of the three, at the base of the Jutland peninsula, was Nordalbingia. Despite repeated setbacks, the Saxons resisted steadfastly, returning to raid Charlemagne's domains as soon as he turned his attention elsewhere. Their main leader, Widukind, was a resilient and resourceful opponent, but eventually was defeated and baptized (in 785).
Бірінші кезең
772 жылдың қаңтар айының ортасында саксондық әскерлер Девентер шіркеуін тонап, өртеп жібергені Шарльдің саксондарға қарсы жүргізген алғашқы соғысының себебі болды. Ол 772 немесе 773 жылы Эресбургте, Падерборн маңында франктардың саксондық жерлерге басып кіруімен, ингриандарды бағындырумен және олардың қасиетті нысаны Ирминсулды жоюмен басталды. Ирминсул – бұл ойылған ағаш діңгегі болуы мүмкін, ол аспанды тіреген бағананы бейнелейтін болса керек. Бұл скандинавиялық Иггдрасиль ағашына ұқсас және, көрінетіндей, германдық халықтардың ортақ сенімі еді. Шарльдің жорығы Везер өзеніне дейін жетіп, бірнеше маңызды саксондық бекіністерін қиратты. Кейбір саксондық ақсүйектермен келіссөздер жүргізіп, кепілдер алғаннан кейін, Шарль назарын Солтүстік Италиядағы ломбардтарға қарсы соғысына бұрды; бірақ Видукинд бастаған саксондық еркін шаруалар қарсылық көрсетуді жалғастырып, Рейн аймағындағы франк жерлерін шапты. Қарулы қақтығыстар жылдар бойы тоқтамай жалғасты. Шарльдің екінші жорығы 775 жылы басталды. Ол Вестфалия арқылы өтіп, Зигибург бекінісін басып алып, Ангрияға жетіп, саксондарды қайтадан жеңді. Соңында, Эстфалияда оларды жеңіп, олардың басшысы Гесси христиан дінін қабылдады. Шарль Вестфалия арқылы қайтып оралды, Сигибург пен Эресбургте лагерьтер қалдырды. Норд-Альбингияны қоспағанда, Саксонияның барлық аймағы оның бақылауында болды, бірақ қарсылық көрсеткен саксондар ұзақ мойынсұнбады. Италияда соғысқаннан кейін, 776 жылы үшінші рет Саксонияға оралды (саксондар оның Италиядан кеткенін білгенге дейін Липпеге жетті). Саксондар тағы да жеңілді, бірақ Видукинд даниялықтарға қашты. Шарль Карлштадтта жаңа лагерь құрды. 777 жылы ол Падерборнда Саксонияны франк мемлекетіне толыққандай қосу үшін ұлттық кеңес шақырды. Көптеген саксондар суға батырылды. "Carmen de conversione Saxonum" осы оқиғаны жырлайды. Кеңестің басты мақсаты – Саксонияны христиан дініне жақындату еді. Бұл міндетті орындау үшін, негізінен Англиядан келген ағылшын саксондары миссионерлер шақырылды. Шарль саксондықтардың қарсылығын жою және патшаның бейбітшілігін бұзған немесе ескі дінді ұстанған әркімге өлім жазасын беру мақсатында бірқатар жарлықтар шығарды. Оның қатал және келісімсіз ұстанымы оған «саксон қасабы» деген лақап атты берді, оның жақын кеңесшісі Йорк Алькуины, кейіннен Турдағы Мармутье аббаттығының абасы, Алланың сөзін қылышпен емес, көндіру арқылы тарату керек болғандықтан, мейірімділікке шақырды; бірақ соғыстар жалғасты. 779 жылдың жазында Шарль тағы да Саксонияға кіріп, Истфалия, Ингрия және Вестфалияны бағындырды. Липпспрингке жақын жердегі кеңесте ол жерді миссионерлік округтерге және франк графтықтарына бөлді. Ол өзі бірнеше рет (780 жылы) көпшілікке су шашу рәсіміне қатысты. Содан кейін ол Италияға оралды, саксондық көтеріліс болған жоқ. 780-782 жылдары елде бейбітшілік орнады.
In mid January 772, the sacking and burning of the church of Deventer by a Saxon expedition was the casus belli for the first war waged by Charlemagne against the Saxons. It began with a Frankish invasion of Saxon territory and the subjugation of the Engrians and destruction of their sacred symbol Irminsul near Paderborn in 772 or 773 at Eresburg. Irminsul may have been a hollow tree trunk, presumably representing the pillar supporting the skies — similar to the Nordic tree Yggdrasil and apparently a common belief among the Germanic peoples. Charlemagne's campaign led all the way to the Weser River and destroyed several major Saxon strongholds. After negotiating with some Saxon nobles and obtaining hostages, Charlemagne turned his attention to his war against the Lombards in northern Italy; but Saxon free tenants, led by Widukind, continued to resist and raided Frankish lands in the Rhine region. Armed confrontations continued unabated for years. Charlemagne's second campaign came in the year 775. Then he marched through Westphalia, conquering the fort of Sigiburg, and crossed Engria, where he defeated the Saxons again. Finally, in Eastphalia, he defeated them, and their leader Hessi converted to Christianity. He returned through Westphalia, leaving encampments at Sigiburg and Eresburg. All of Saxony except Nordalbingia was under his control, but the recalcitrant Saxons would not submit for long. After warring in Italy, he returned very rapidly to Saxony (making it to Lippe before the Saxons knew he left Italy) for the third time in 776, when a rebellion destroyed his fortress at Eresburg. The Saxons were once again brought to heel, though Widukind fled to the Danes. Charlemagne built a new camp at Karlstadt. In 777, he called a national diet at Paderborn to integrate Saxony fully into the Frankish kingdom. Many Saxons were baptised. The Carmen de conversione Saxonum celebrates this event. The chief purpose of the diet was to bring Saxony closer to Christianity. Missionaries, mainly Anglo Saxons from England, were recruited to carry out this task. Charlemagne issued a number of decrees designed to break Saxon resistance and to inflict capital punishment on anyone observing heathen practices or disrespecting the king's peace. His severe and uncompromising position, which earned him the title "butcher of Saxons", caused his close adviser Alcuin of York, later abbot of Marmoutier Abbey, Tours, to urge leniency, as God's word should be spread not by the sword but by persuasion; but the wars continued. In summer 779, Charlemagne again went into Saxony and conquered Eastphalia, Engria, and Westphalia. At a diet near Lippspringe, he divided the land into missionary districts and Frankish countships. He himself assisted in several mass baptisms (780). He then returned to Italy, and there was no Saxon revolt. From 780 to 782, the land had peace.
Орта кезең
782 жылы Карл Ұлы Саксонияға оралып, Lex Frisionum заң кодексін енгізді және саксон және франк графтарын тағайындады. Заңдар діни мәселелерде, атап айтқанда саксондардың ежелгі дініне қатысты қатаң болды. Бұл ескі қақтығысты жаңартты. Сол жылы күзде Видукинд қайтып келіп, шіркеуге көптеген шабуылдарға әкелген көтеріліске жетекшілік етті. Саксондар қасиетті Бонифаций тарапынан дінге өткен және Карл Ұлының империясына берік байланысты шатилер аймағына шабуыл жасады. Видукинд Сюнтел шайқасында франк әскерін жеңіп алды, ал Карл сорбтарға қарсы жорық жүргізіп жатқанда осы оқиға болды. Осы жеңіліске жауап ретінде Карл Ұлы Вердендегі қанды сотта 4500 сакстың басын кесуге бұйрық берді. Бұл қырғынға қатысты кейбір тарихшылар оқиғаның болмағанын немесе бұл шын мәнінде шайқас болғанын айтты, бірақ Алессандро Барбероның пікірінше, бұл ешқайсысы да сенімді емес. Бұл әрекеттің нәтижесінде екі жыл бойы (783–785) үздіксіз соғыс жүрді, Карл Ұлы орталық Саксонияда, Минденде қыстады. Бірте-бірте франктар басымдыққа ие болды. 785 жылы Видукинд христиан дінін қабылдап, Карл Ұлына адал болуға ант бергенде жағдай өзгерді. Осы соғыстың аяқталуымен Карл Ұлы Саксонияны бағындырғанын мәлімдей алды, ал аймақ келесі жеті жыл бойы бейбіт өмір сүрді, бірақ көтерілістер 804 жылға дейін сирек болса да жалғасты.
Charlemagne returned in 782 to Saxony and instituted a code of law, the Lex Frisionum, and appointed counts, both Saxon and Frank. The laws were severe on religious issues, namely the native paganism of the Saxons. This stirred a renewal of the old conflict. That year, in autumn, Widukind returned and led a revolt that resulted in many assaults on the church. The Saxons invaded the area of the Chatti, a Germanic tribe already converted by Saint Boniface and firmly in Charlemagne's empire. Widukind won over a Frankish army at the Battle of Süntel while Charles was campaigning against the Sorbs. It was in response to this setback that Charlemagne, at the Blood court of Verden, ordered the beheading of 4,500 Saxons who had rebelled. Upon this Blutgericht, some historians have stated the massacre did not happen, or that it was actually a battle, but according to Alessandro Barbero, none of these claims are credible. The action led to two straight years of constant warfare (783–785), with Charlemagne wintering in central Saxony, at Minden. Gradually, the Franks gained the upper hand. The turning point came in 785, when Widukind had himself baptized and swore fealty to Charlemagne. It was with the conclusion of this war that Charlemagne could have claimed to have conquered Saxony, and the land had peace for the next seven years, though revolts continued sporadically until 804.
Соңғы кезең
792 жылы вестфалиялықтар аварларға қарсы соғыстарға күштеп әскерге алуға наразылық білдіріп, көтеріліс жасады. 793 жылы оларға остфалиялықтар мен нордалбингіліктер қосылды, бірақ бұл көтеріліс бұрынғыларындай кеңінен таралмады және 794 жылы толығымен басылды. 796 жылы энгриялықтардың көтерілісі болды, бірақ Карл I-нің жеке қатысуы және адал христиан саксондықтары мен славяндардың болуы оны дереу басып тастады. 798 жылы Борнхёвед шайқасында Карл I-нің ободрит одақтастары, Траско басшылығымен, нордалбингілік саксондықтарды жеңіп, 2800–4000-ға жуық оларды өлтірді. Энгриялықтардың соңғы көтерілісі 804 жылы болды, Карл I оларға қарсы алғашқы жорылын жасағаннан кейін отыз жылдан астам уақыт өткен соң. Бұл жолы ең тәртіпсіз тайпа – нордалбингіліктер көтеріліс жасауға мүмкіндік таппады. Карл I олардың 10 000-ын Неустрияға жер аударып, бос қалған жерлерін адал ободрит патшасына берді. Карл I-нің өмірбаянын жазған Эйнхард, осы қақтығыстың аяқталуы туралы былай деді:
Көп жылдар бойы созылған соғыс, ақырында патша ұсынған талаптарды қабылдау арқылы аяқталды; оларға ұлттық діни ғұрыптардан бас тарту және зұлымдыққа табыну, христиан дінінің қасиеттіліктерін қабылдау және франктармен бірігіп, бір халық құру кірді. Соғыстардың соңына қарай Карл I келісімге келуге көбірек мән берді. 797 жылы ол ерекше заңдарды жеңілдетті, ал 802 жылы саксондықтардың жалпы құқығы Lex Saxonum ретінде кодификацияланды. Бұл саксон халқының дінін өзгертуіне кепілдік берген шіркеулік құрылымдардың (Падерборн, Мюнстер, Бремен, Минден, Верден және Оснабрюк епархиялары сияқты) құрылуымен бірге жүрді. Соңғы саксон көтерілісі – 841 және 845 жылдар аралығында болған Стелинга көтерілісі болды.
In 792, the Westphalians rose up against their masters in response to forcible recruitment for wars against the Avars. The Eastphalians and Nordalbingians joined them in 793, but the insurrection did not catch on as previous ones and was completely put down by 794. An Engrian rebellion followed closely in 796, but Charlemagne's personal presence and the presence of loyal Christian Saxons and Slavs immediately crushed it. In the battle of Bornhöved in 798, the Obotrite allies of Charlemagne under Thrasco defeated the Nordalbingian Saxons, killing 2,800–4,000 of them. The last insurrection of the Engrian people occurred in 804, more than thirty years after Charlemagne's first campaign against them. This time, the most unruly tribe of them all, the Nordalbingians, found themselves effectively disempowered to rebel. Charlemagne deported 10,000 of them to Neustria and gave their now vacant lands to the loyal king of the Obotrites. Einhard, Charlemagne's biographer, said on the closing of the conflict:
The war that had lasted so many years was at length ended by their acceding to the terms offered by the King; which were renunciation of their national religious customs and the worship of devils, acceptance of the sacraments of the Christian faith and religion, and union with the Franks to form one people. Towards the end of the wars, Charlemagne had begun to place more emphasis on reconciliation. In 797, he eased the special laws, and in 802, Saxon common law was codified as the Lex Saxonum. This was accompanied by the establishment of ecclesiastic structures (including bishoprics in Paderborn, Münster, Bremen, Minden, Verden and Osnabrück) that secured the conversion of the Saxon people. The last Saxon uprising was the Stellinga, which occurred between 841 and 845.
Діни сипаты
Саксондарға сілтеме жасай отырып, Падерборн эпосының заманауи ақыны қорқытуды дінге өткізу құралы ретінде мақтайды: "Қарсы пікір мен бұрыс рух көндіру арқылы істеуге бас тартатын нәрсені, / қорқынышпен мәжбүрленгенде орындауға ұмтылсын". Шарльменнің танымал капитуляцияларының бірі оның сакстармен өзара әрекеттесуінің діни мақсатын көрсетеді. 785 жылы ол "Саксония туралы жарлық" деп аталатын құжатты жариялады, онда: "Егер сакстардың біреуі олардың арасында бой тасалап, крещениеден жасырынғысы келсе, крещение алудан бас тартса және өзге дінді ұстануды қаласа, өлім жазасына кесілсін" делінген.
Alluding to the Saxons, the contemporary poet of the Paderborn Epic praises terror as a means of conversion: "What the contrary mind and perverse soul refuse to do with persuasion, / Let them leap to accomplish when compelled by fear." One of Charlemagne's famed capitularies outlined part of the religious intent of his interactions with the Saxons. In 785, he issued the Capitulatio de partibus Saxoniae which asserted, "If any one of the race of the Saxons hereafter concealed among them shall have wished to hide himself unbaptized, and shall have scorned to come to baptism and shall have wished to remain a pagan, let him be punished by death."