Поль Розенберг: Судьба арт-дилера и возвращение утраченных шедевров

Кіріспе

Француз сурет сатушысы (1881–1959)

Пол Розенберг (29 желтоқсан 1881 – 29 маусым 1959) – француз сурет сатушысы. Ол Пабло Пикассо, Жорж Брак және Анри Матисс өнерлерімен айналысты. Пол мен оның інісі Леонс Розенбергтер әлемдегі ең ірі заманауи өнер сатушыларының қатарында болды.

Көркем туындыларды қалпына келтіру

Нацистер Германияға «бұзылған өнер» деп аталатын туындылардың кіруіне тыйым салғандықтан, Францияда осылай аталған өнер тоналып, Париждегі Galerie nationale du Jeu de Paume-дегі «Шехидтер бөлмесі» деп белгіленген жерде сақталды. Розенбергтің кәсіби және жеке коллекциясының көп бөлігі «дегенеративті өнер» деп жарияланып, «Дегенеративті өнерді пайдалану жөніндегі комиссияның» қарауына өтті. Йозеф Геббельс бұл ескірген туындыларды шетел валютасына сату туралы жеке тапсырма бергендіктен, Фюрер мұражайын салу және соғысқа қаржыландыру үшін Герман Геринг ERR бекіткен дилерлер тобын тағайындады. Геринг оларға өнер коллекциясын кеңейту үшін пайдаланатын табысты беруді бұйырды. 1950 жылдардың ортасында Розенберг Франциядағы Матисс суретін қайтаруға бағытталған сот процесінде жеңіліске ұшырады, судья шедеврдің Розенбергтің туысына тиесілі екенін жариялады. 1997 жылдың қазан айында Розенбергтің мұрагерлері Сиэтлдағы Сиэтл өнер мұражайынан Матисстің «Одалиск» (1927 немесе 1928) картинасын қайтару үшін АҚШ Батыс округінің сотына шағым түсірді. Бұл екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер тонаған өнердің иелігіне қатысты американдық мұражайға қарсы бірінші сот ісі болды. Мұражай директоры Мими Гарднер Гейтс соңғы сәтте келісімге келіп, суретті қайтарды, кейін музей 1950 жылдары картинаны сатқан галереяны сотқа берді. 2007 жылы анасы Мишелин қайтыс болғаннан кейін, ата-анасының жалғыз мұрагері ретінде Синклер картинаны аукционда сатты, одан 33 миллион доллардан астам түсім алды. Сол жылы ол Париждегі Пикассо мұражайына әжесі мен анасының 1918 жылғы Пикассо суретін сыйға берді. Гурлиттің коллекциясы Гарчингтегі қауіпсіз қоймаға жіберілді. Қазіргі уақытта мамандар туындыларды тізімдеп, соғысқа дейінгі иелерін және бар болған туыстарын анықтауда. 2012 жылы Розенбергтер отбасы 1941 жылы нацистер тәркілеген Матисстің «Көшеткіштің алдындағы көк киген әйел» (1937) картинасын көрме каталогында анықтады және Норвегияның Осло қаласына жақын орналасқан Henie Onstad Art Centre (HOK) оны қайтаруды талап етті. Розенберг 1937 жылы картинаны тікелей Матисстен сатып алып, нацистер басып кірген кезде Францияның оңтүстік-батысындағы Жиронда департаментінің Либурн қаласындағы банк сейфіне сақтаған. ERR 1941 жылдың наурыз айында сейфке кірді, ал 1941 жылдың қыркүйегінде Galerie nationale du Jeu de Paume-де тізімделгеннен кейін Герингтің жеке коллекциясына қосылды. Нацистік кезеңде әртүрлі дилерлердің қолында болғаннан кейін, соғыстан кейінгі 1940 жылдардың соңында норвегиялық кеме иесі Нильс Онстад оны Париждік дилер Анри Бенезиттен сатып алды. Содан бері ол көптеген басылымдарда жарияланып, бірнеше рет әлемдік тур жасады. Норвегия заңнамасына сәйкес, меншік мерзіміне байланысты картина қазір HOK-қа тиесілі болғанымен, Норвегия 1998 жылғы нацистік тәркіленген өнерге қатысты Вашингтон конференциясының қағидаларына қол қойған 44 елдің бірі болды. Art Recovery Group компаниясының Кристофер А. Маринелло басшылығымен ұзаққа созылған келіссөздер нәтижесінде 2014 жылдың наурыз айында картина Пол Розенбергтің мұрагерлеріне қайтарылды. 2015 жылдың мамырында Маринелло Розенберг мұрагерлері үшін Корнелиус Гурлитттің Мюнхендегі үйінен табылған Генри Матисстің «Отырған әйелдің портреті» картинасын да қайтарды.

Because the Nazis banned so called "degenerate art" from entering Germany, art so designated in France was looted and held in what became known as the "Martyr's Room" at the Galerie nationale du Jeu de Paume in Paris. Much of Rosenberg's professional and personal collection was branded as "degenerate art" and thereby fell under the mandate of the Commission for the Exploitation of Degenerate Art. Following Joseph Goebbels personal directive to sell these degenerate works for foreign currency to fund the building of the Führermuseum and the wider war effort, Hermann Göring appointed a series of ERR approved dealers to liquidate these assets. Göring instructed them to give him the proceeds, with which he intended to grow his personal art collection. In the mid 1950s, Rosenberg lost a French lawsuit that he started to recover a Matisse in the south of France, after the judge decreed the masterpiece belonged to the defendant, Rosenberg's own family kin. In October 1997, Rosenberg's heirs filed suit in United States District Court for the Western District of Washington, Seattle, to recover the painting Odalisque (1927 or 1928) by Matisse from the Seattle Art Museum, the first lawsuit against an American museum concerning ownership of art looted by Nazis during World War II. Then museum director Mimi Gardner Gates brokered an 11th hour settlement that returned the artwork, after which the museum sued the gallery which had sold it the painting in the 1950s. As the sole heir to her parents' estate, after the death of her mother Micheline in 2007, Sinclair sold the painting at auction, raising in excess of $33m. In the same year she also donated the 1918 Picasso painting of her grandmother and mother to the Musée Picasso in Paris. Gurlitt's collection was sent to a secure warehouse in Garching. Authorities are presently cataloging the works, researching their pre war owners, and any surviving relatives. In 2012, the Rosenberg family identified Profil bleu devant la cheminée (Woman in Blue in Front of Fireplace; 1937), a Matisse painting that was confiscated by the Nazis in 1941, in an exhibition catalogue and demanded that the Henie Onstad Art Centre (HOK) near Oslo, Norway, return it. Rosenberg had bought the painting directly from Matisse in 1937 and had it stored at the time of the Nazi invasion in a bank vault in Libourne, a commune in the Gironde in Aquitaine, southwestern France. The ERR entered the vault in March 1941, and, after cataloging at the Galerie nationale du Jeu de Paume in September 1941, it was earmarked for Göring's private collection. Then in the hands of various dealers during the Nazi period, post war in the late 1940s it was bought by Norwegian shipping magnate Niels Onstad from the Paris based dealer Henri Bénézit. It has since appeared in numerous publications and toured the world on several occasions. Although under Norwegian law, due to the period of ownership, the painting now belongs to HOK, Norway was one of 44 signatories to the 1998 Washington Conference Principles on Nazi Confiscated Art. Protracted mediation, overseen by Christopher A. Marinello of the Art Recovery Group, saw the painting returned to the heirs of Paul Rosenberg in March 2014. In May 2015, Marinello also recovered, for the Rosenberg heirs, Portrait of a Seated Woman by Henri Matisse, which had been found in the Munich home of Cornelius Gurlitt.

Танымал мәдениетте

Розенбергті 2018 жылғы «Genius» телесериалында Уилл Кин сомдады, бұл сериал Пабло Пикассоның өмірі мен өнеріне арналған.