Кіріспе

Геральдикалық дизайндағы түс композициясының қағидасы

Тинктура қағидасы – кейбір геральдикалық дәстүрлерде кездесетін дизайн философиясы, онда "металл металл үстіне, ал түс түс үстіне қойылмауы керек" делінеді. Гербтік түктер, мысалы, ермін және ваир, сондай-ақ "нақты түспен" сипатталған элементтер, әдетте, тинктура қағидасынан босатылады.

Тарих

Түстің қолданылу ережесі туралы пікірлер алғаш рет 1410 жылы жазылған геральдикалық трактат – Аргентай трактатында кездеседі. 1440 жылғы және 1440–1450 жылдар аралығында жазылған «Blason des Couleurs» трактаты да түстердің қолданылу ережесін айтады. Бұл ереженің бәрі тек болжамдарға негізделген. Мысалы, 1340 жылғы «De Heraudie» трактаты сияқты ертерек мәтіндерде, тіпті осы ережеге қайшы келетін гербтер туралы сөз болғанда да, ешқандай сілтеме жоқ. Бартоло және Иоганн де Баудо Аврео сияқты 14-ғасырдың басқа авторлары да бұл ережеге тоқталмайды. Қазіргі заманғы болжамдардың біріне сәйкес, ерте ортағасырлық шеберлерге қол жетімді құралдармен бір түстің үстіне екінші түсті салу және металды металға қою қиын болған. Теория бойынша, ең оңай жолы – металл қалқанға бір түспен бояу салу. Ортағасырдың бұл практикалық шектеуі үш ғасырдан кейін «түс ережесі» деп қате түсіндірілді. Дегенмен, 17-ғасырдың соңына қарай түс ережесі көптеген елдерде қалыптасып, әсіресе Ұлыбритания мен Францияда танымал болды. Түс ережесі түс пен металдан тұратын нысанға қолданылмайды және оны түс немесе металл өріске орналастыруға болады. Өрістің қарапайым бөліктері бірінің үстіне бірін емес, қатар орналасқан деп есептеледі, сондықтан түс ережесі қолданылмайды. Түс пен металдан жасалған өріс бөлігіне түс немесе металл нысаны қойылуы мүмкін. Сол сияқты, түс пен металдан жасалған бөлінген немесе өрнекті өріс түс немесе металл өріске орналастырылуы мүмкін. Бутелл сондай-ақ шекараларды түс ережесінен босатады. Нысанды жұқа жиекпен қоршау – фимбриация, көбінесе ереже бұзылуы мүмкін нәрсені айналып өту үшін қолданылады. Француз геральдикасында дивиз – бұл бұзуды болдырмау үшін басқастың астына қосылған жұқа жолақ, ол ағылшын геральдикасындағы филеге ұқсас. Түс ережесі жануарлардың тырнақтары, мүйіздері, есікшелері мен тілдеріне қолданылмайды. Фокс Дэвис былай деп жазды: «Арыстанның айбары және басқа да жыртқыш аңдар әдетте геральдикада жануардың өзінен өзге түсті тіл мен тырнақтарымен бейнеленеді. Егер ол өзі қызыл болмаса, оның тілі мен тырнақтары әдетте сол түсте бейнеленеді, егер арыстан қызыл өрісте болмаса. Олар содан кейін көк түспен бейнеленеді, бұл термин «қолға және тілге ие» деп аталады». Сонымен қатар Фокс Дэвис «ақ пен күміс түстерінің айырмашылығы айқын, ал алтын арыстанға қойылған ақ таңба – металлтың металға қосылуы емес» деп жазды. Бұл әрленттегі аққа және сарыға қатысты да солай, тіпті әрлент пен алтын геральдикада әдетте ақ және сары түстермен бейнеленсе де, алтынға арналған сарыға қатысты да солай.

Құқық бұзушылықтар

Бұл ереже Ұлыбритания мен Францияда соншалықты қатаң сақталады, сондықтан ережені бұзатын қарулар жалған қару немесе тексеруге арналған қарулар деп аталады. Итальян геральдикасында бұзушылықтар per inchiesta деп аталады. Кез келген бұзушылық гербтің қалай тинктура ережесін бұзуға әкелгенін анықтауға шақыру болып есептеледі. Бұл тек батыс Еуропадағыдай түс емес, сондықтан қара түс комбинациялары жиі кездеседі. Бұл ережені көбінесе басшы бұзады, бұл кейбір зерттеушілерді ережені басшыға қолдану керек пе, тіпті басшыны егістіктің бөлігі емес, айып ретінде қарастыру керек пе деген сұраққа әкеледі. Бұл бұзушылықтар көбінесе ландшафт геральдикасы және толықтырулар кезінде орын алады. Француздық азаматтық геральдикасы, оның жиі кездесетін Франция басшыларымен (мысалы, "Азур, үш лилия гүлi алтын түсті", ежелгі "Азур, лилия гүлдерімен себілген алтын түсті"), егер өріс бір түсті болса, бұл ережені жиі бұзады. Бұл қалың тоқымада бейнеленген «Ханшайым мен Бірмұңдық» (Париж, шамамен 1500 жыл) суретіндегі герб бұрын мамандар Ле Висте әулетінің ескі тармағына және оның басшысы Жан IV Ле Вистеге жатқызылған, бірақ ол француз геральдикасының ережелерін айқын түрде бұзады. Тоқыманы жаңа зерттеу нәтижесінде, жас тармақтың ұрпағы Антуан II Ле Висте тоқыманың демеушісі болуы мүмкін екендігі болжанып отыр, сондай-ақ түстердің дұрыс емес үйлесімдігі жай ғана айырмашылық болуы мүмкін екені көрсетілді. Француз геральдикасында «тігілген» (cousu) термині кейде блезонда ережені бұзуға әкелетін жағдайды болдырмау үшін қолданылады; бұл жалпы қолданылса да, кейде түстегі түстегі «тігілген» мен металлдан металға «тұнтақталған» (soudé) арасында айырмашылық жасалады, бірақ бұл модадан көбінесе шығып кеткен.