Нақты кінәсіздік: құқықтық істердегі қарастыру стандарты

Кіріспе

Сот ісіндегі тексеру стандарты

Нақты кінәсіздік – сот ісінде айыпталған адамның тағылған қылмысты жасамағанын дәлелдеуге арналған ерекше тексеру стандарты. Әдетте, әділетсіздіктің алдын алу үшін апелляциялық соттар қолданады.

"Нақты кінәсіздігі" туралы мәлімдемелер

Ең тура мағынасында "нақты кінәсіздік" – айыптау тарапының күдік тудырмайтын дәлелдермен кінәлі екенін дәлелдемегендігі туралы талап ретінде дұрыс түсініледі. Нақты кінәсіздік туралы талаптар қылмыс болды ма, жоқ па, немесе айыпталушы осы қылмысты жасады ма, жоқ па деген дауларды қамтуы мүмкін. Шындығында, "өзін-өзі қорғау", ақыл-естің жоқтығы немесе "фактылердегі жаңылыс" сияқты өзіндік қорғаныс шаралары да "нақты кінәсіздік" талабы ретінде қарастырылуы мүмкін, себебі мұндай жағдайларда айыпталушы өзінің іс-әрекет жасаған тұлға екенін және іс-әрекеттің болғанын ("actus reus") мойындайды, бірақ мемлекеттің қылмыс құрамы үшін қажетті психикалық жағдайға ("mens rea") ие екенін дәлелдей алмайтынын айтады. Дегенмен, "нақты кінәсіздік" термині көбінесе осы қылмысты жасамаған адамның кінәлі деп танылуына қатысты қолданылады. Сондықтан "нақты кінәсіздік" туралы талаптар әдетте сот үкімінен кейін шағымдану кезінде көтеріледі. Остіндегі Техас университетінің Тарлтон құқық кітапханасы "нақты кінәсіздік туралы хабарламалар базасын" жүргізеді, онда "бұқаралық ақпарат құралдарынан (мысалы, газет мақалалары және телеарналардағы жаңалықтар бағдарламалары), ғылыми мақалалар, кітаптар, есептер, заңнама және веб-сайттардан" алынған "бұрмаланған сот үкімдері туралы ақпараттар" жинақталған. Алайда, АҚШ-та сотталғаннан кейін "нақты кінәсіздікті" анықтау сотта ақталу алудан әлдеқайда қиын болуы мүмкін. Сотта айыпталушы кінәсіздік презумпциясына құқылы және мемлекет айыпталушының кінәсін күдік тудырмайтын дәлелдермен дәлелдеуге міндетті. Мысалы, Cochran v. United States, 157 U. S. 286, 299 (1895) қараңыз. Алайда, "кінәсіздік" – бұл фактілік мәселе және судья немесе қазылар алқасы фактіні анықтағаннан кейін, апелляциялық және сот үкімінен кейінгі соттар әдетте осы фактілік анықтамалармен шектеледі. Апелляциялық және сот үкімінен кейінгі істер өзінің мәні бойынша фактілік дауларға емес, құқықтық қателерге назар аударады. Шындығында, нақты кінәсіздіктің дәлелденуінің өзі апелляциялық шағымды қайта қарауға негіз бола ма, жоқ па, бұл әлі белгісіз. Herrera v. Collins, 506 U.S. 390 (1993). Сотталған адамдар өздерінің айыптау немесе үкімінің заңдылығына күдік тудыру үшін екі жолға ие. Біріншісі – тікелей шағымдану. Тікелей шағымдар саны мен ауқымы бойынша шектеулі және төменгі сатыдағы сотта көтерілген мәселелерді ғана қарастырады. Айыптаудың заңдылығына күдік тудырудың екінші тәсілі "қосымша" тексеру деп аталады және ол көптеген нысандарды қамтиды, соның ішінде habeas corpus ордерлері үшін мемлекеттік және федералды өтініштер, coram nobis қателік ордерлері үшін өтініштер және – жақында ғана пайда болған – ДНК-тестілеу немесе басқа да тәсілдер арқылы нақты кінәсіздік туралы талаптарды көтеруге рұқсат беретін қосымша шаралар. Осылайша, нақты кінәсіздік туралы талаптарды қарастыру мүмкіндігі ең көп қосымша сот үкімінен кейінгі өтініштерде болады.

In its most literal sense, "actual innocence"—more properly understood as a claim that the prosecution has failed to prove factual guilt beyond a reasonable doubt—is a very commonly raised defense to a crime. Claims of actual innocence may involve disputing that any crime occurred at all, or that the accused was the perpetrator of the criminal act. Arguably, even affirmative defenses such as "self defense", insanity, or "mistake of fact" qualify as "actual innocence" claims because while in those cases the accused admits to both their identity as the actor and to the existence of the act ("actus reus"), they are claiming that the State cannot prove that they had the requisite mental state ("mens rea") to constitute a crime. However, the specific term "actual innocence" is most often used in the context of someone convicted for a crime they did not commit. Claims of "actual innocence" are, in that sense, usually raised in post conviction challenges to a conviction. The Tarlton Law Library at the University of Texas at Austin maintains an "Actual Innocence awareness database" containing "resources pertaining to wrongful convictions, selected from the popular media (such as newspaper articles and segments which aired on television news magazines), journal articles, books, reports, legislation and websites". In the United States, establishing "actual innocence" after a conviction may be considerably more difficult than winning an acquittal at trial, however. At trial, the defendant enjoys a due process right to the presumption of innocence, and the State is obligated to prove the guilt of the accused beyond a reasonable doubt. See, e. g., Cochran v. United States, 157 U. S. 286, 299 (1895). However, "innocence" is a factual question, and once a fact finder—judge or jury—makes a factual determination, appellate and post conviction courts generally are bound by those factual determinations. Appeals and post conviction cases, by their very nature, focus on legal errors, not factual disputes. Indeed, it is unclear whether proof of actual innocence is, in and of itself, grounds for appellate reversal. Herrera v. Collins, 506 U. S. 390 (1993)

Convicted persons have two avenues for attacking the validity of their conviction or sentence. The first is direct appeal. Direct appeals are limited in number and scope, and address only those issues raised in the lower court. The second method of attacking the validity of a conviction is known as "collateral" review, and can take many forms, including state and federal petitions for writs of habeas corpus, petitions for writs of error coram nobis, and—increasingly—a newly developed form of collateral relief which allows petitioners to raise claims of actual innocence, whether through DNA testing or through some other method. Thus, it is in collateral, post conviction filings that claims of actual innocence are most likely to be considered.

Сотталғаннан кейінгі іс жүргізудегі "активті кінәсіздік" негіздері

Көптеген сотталғаннан кейінгі кепілдік нысандары сот процесінің өзіндегі процедуралық немесе Конституциялық бұзушылықтармен шектелетіндіктен, «нақты кінәсіздік» туралы талаптар көбінесе «нақты кінәсіздік» туралы арнайы заңдар қабылдаған штаттарда ғана мойындалады. Әйтпесе, сотталғаннан кейінгі кепілдік алу үшін айыпталушы көбінесе жеңілдік берудің нақты заңдық негізін, яғни айыптаудың АҚШ Конституциясын бұзу арқылы алынғанын дәлелдеуі керек. Сотталғаннан кейінгі өтінішті қарау мерзімі заңмен шектелген юрисдикцияларда, сот осы мерзім өткеннен кейін, қылмыстың «нақты кінәсіздігін» дәлелдейтін дәлелдер табылып жатса да, соттан кейінгі жеңілдік бере алмайды. Мұндай шектеулер сот жүйесінің тұтастығын сақтау үшін сот процесінің аяқталуын қамтамасыз ету қажеттілігімен түсіндіріледі. Кейбіреулер бұл сотталғандар үшін әділетсіздік деп санайды, бірақ сот процесі аяқталғаннан кейін «нақты кінәсіздік» мүмкіндігінің жалғасуы сот процесін күмәнді етеді, бұл құқықтық тәртіп мәселелеріне әкелуі мүмкін. АҚШ-та бұл дәстүр маңызды өзгерістерге ұшырады. ДНК-тестілеудің жетілуіне байланысты барлық штаттар жаңадан табылған ДНК нәтижелерін «нақты кінәсіздік» негізінде сот үкімін шакуға мүмкіндік беретін заңдарды немесе ережелерді қабылдады. Мұндай шағымдануға ие болу мүмкіндігі штаттар арасында кеңінен өзгереді. Жоғарғы Сот сотталған адамдардың ДНК-ға негізделген соттан кейінгі «нақты кінәсіздік» талаптарын конституциялық түрде қоюға құқығы жоқ екенін шешті. Облыстық прокурор кеңсесі v. Osborne, 557 U. S. 52 (2009). Сондықтан мұндай талаптарды қарау тәсілі юрисдикциялар бойынша айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. ДНК-ға негізделген ақталулардың көп саны туралы хабарлардан кейін кейбір штаттар жаңадан табылған дәлелдер негізінде соттан кейінгі шағымдануға мүмкіндік беретін «нақты кінәсіздік» туралы кеңейтілген заңдарды қабылдады. Вирджиния штаты 2004 жылы осындай заңды қабылдады, ол сот үкімін жою үшін арыз берушілерге өте жоғары дәлелдеу стандартын қойды: «бұрын белгісіз немесе қол жетімсіз дәлелдер маңызды және қазіргі жазбадағы барлық басқа дәлелдермен бірге қарастырылғанда, ешқандай ақылға қонымды сот кінәлілік немесе қылмыстық іс-әрекеттің бар екенін күмәндан тыс дәлелдей алмайды». Va. Code Ann. § 19.2 327.11. Мұндай дәлелдер ұсынылғаннан кейін Вирджиния апелляциялық соты (оның аралық апелляциялық соты) сот үкімін қайтара алады. 2009 жылы Мэриленд штаты едәуір төмен стандартты заң қабылдады: жаңа дәлелдер «нәтиже басқаша болуы мүмкін деген маңызды мүмкіндік тудыруы керек». Md. Code Ann., Crim. Pro. Art. §8 301. Алайда Мэриленд заңына сәйкес, сот үкімін толығымен қайта қараудың орнына қайта сот отырысын өткізуге рұқсат беріледі. Юта штаты нақты кінәсіздік туралы заң қабылдады. 2013 жылы Вайоминг және Миссури штаттарының заң шығарушы органдары осыған ұқсас заңдарды қарастырды. Тіпті соттан кейінгі заңдарында «нақты кінәсіздік» туралы ережелері жоқ юрисдикцияларда да, нақты кінәсіздік процедуралық әсерге ие болуы мүмкін, өйткені ол процедуралық бұзушылықты кешіреді және келесі кепілдік өтінішін беруге мүмкіндік береді. Бұл АҚШ Жоғарғы Сотының Schlup v. Delo, 513 U. S. 298 (1995) ісіндегі шешіміне негізделген, онда өлім жазасына кесілген сотталушы екінші федералдық хабеас corpus өтінішін берді, оның адвокатының куәгерлерді ұсынбағанын және үкімет ақталушылық дәлелдерді жасырғанын мәлімдеді. Шлюп сонымен қатар, ол шын мәнінде кінәсіз екенін айтты - бұл жеңілдік берудің тікелей негізі болғандықтан емес, бірақ оның нақты кінәсіздігі оның тиімсіз адвокатының және прокурордың құпияны сақтамауы туралы талаптарын мемлекеттік соттағы өтініштерінде және алғашқы федералдық хабеас өтінішінде көтере алмағанын ақтады. Шлюп ісіндегі шешім сотталушының тиімсіз адвокатының және прокурордың құпияны сақтамауы туралы талаптарының мәніне байланысты болды.

Because most forms of post conviction collateral relief are limited to procedural or Constitutional flaws in the trial itself, claims of "actual innocence" generally are recognized only in those states which have adopted specific "actual innocence" statutes. Otherwise, in order to obtain post conviction collateral relief, a defendant must often plead a specific statutory grounds for relief, i. e., that the conviction was obtained in violation of the Constitution of the United States. In jurisdictions that restrict a court's power to hear a post conviction petition to a time period defined by statute, the court cannot grant post conviction relief upon expiration of the time period regardless of the discovery of proof of "actual innocence" of the crime for which he was convicted. The jurisdictional bar is often rationalized by citing the requirement of finality of the judicial process in order to maintain the integrity of the system. While some argue that this is unjust for the convicted, it is rationalized that continued specter of "actual innocence" after the conclusion of a trial would make the adjudication process moot, which may lead to rule of law problems. In the United States, this tradition has been heavily revised. As DNA testing grew more sophisticated, every state adopted statutes or rules allowing newly discovered DNA results to form the basis of a challenge to a conviction on grounds of "actual innocence". The scope and breadth of an inmate's ability to bring a DNA based claim of actual innocence varies greatly from state to state. The Supreme Court has ruled that convicted persons do not have a constitutional due process right to bring DNA based post conviction "actual innocence" claims. District Attorney's Office v. Osborne, 557 U. S. 52 (2009). Thus, the way such claims are handled may vary greatly from one jurisdiction to the next. Following reports of a sizable number of DNA based exonerations, some states also have adopted broader "actual innocence" statutes allowing post conviction challenges on the basis of newly discovered evidence in general. The Commonwealth of Virginia adopted such a law in 2004, subjecting petitioners to a very high standard of proof to overturn a conviction: that "the previously unknown or unavailable evidence is material and, when considered with all of the other evidence in the current record, will prove that no rational trier of fact would have found proof of guilt or delinquency beyond a reasonable doubt." Va. Code Ann. § 19.2 327.11. Upon the presentation of such evidence, the Virginia Court of Appeals (its intermediate appellate court) may reverse the conviction. In 2009 the State of Maryland adopted a law with a significantly lower standard: the new evidence must "create[] a substantial or significant possibility that the result may have been different[.]" Md. Code Ann., Crim. Pro. Art. §8 301. However, the Maryland law allows for a retrial rather than a summary reversal. The State of Utah has adopted an actual innocence statute. The legislatures of Wyoming and Missouri were considering similar laws in 2013. Even in those jurisdictions without formal "actual innocence" provisions in their post conviction statutes, actual innocence can have a procedural effect, in that it will excuse procedural default and permit the filing of a successor collateral relief petition. This is based on the U. S. Supreme Court's decision in Schlup v. Delo, 513 U. S. 298 (1995), in which a death row inmate filed a second federal habeas corpus petition, asserting as substantive claims the claims that his trial lawyer had ineffectively failed to present alibi witnesses and that the Government had wrongly concealed exculpatory evidence. Schlup also argued that he was actually innocent—not because that was a substantive ground for relief, but because his actual innocence excused his failure to raise his ineffective counsel and prosecutorial nondisclosure claims in his state court pleadings and in his first federal habeas petition. Whether or not relief was to be granted, the Schlup Court held, depended on the merits of his ineffective counsel and prosecutorial nondisclosure claims.

Қосалқы өтініш

Қылмыстық істерде балама талаптарды ұсынуға рұқсат берілгендіктен, күдікті өзі қылмыс жасаған жоқ деп мәлімдеумен қатар, егер ол қылмыс жасаған болса, оның ақыл-есі дұрыс болмауы немесе мас болу сияқты жағдайларға байланысты кешірілуге тиіс екенін, немесе болған жағдайға байланысты (мысалы, қауқарсыздық немесе өзін-өзі қорғау) жасаған ісінің дұрыс екенін де айта алады. Мұндай талаптарды сот алдында көрсету қиын, себебі олар күдіктінің қылмыс жасағанын да, жасамағанын да бірдей дәлелдеуді талап етеді.

Ағылшынша көзқарас

АҚШ-тың қылмыстық құқығының көп бөлігі ағылшынның жалпы құқығынан туындаған, онда стандартты талдау бойынша (қатаң жауапкершілік қылмыстарын ескермегенде) қылмыс екі элементтен тұрады: (i) кінәлі әрекет (actus reus) және (ii) кінәлі ниет (mens rea). Сот бұл мәселелерді ретімен қарастырады, себебі айыпталушы әрекет жасаса, ғана оның ниетін анықтаудың мәні бар. Сот тек қана actus reus және mens rea толық дәлелденген жағдайда ғана кінәлі деп табады. Сотталған адам actus reus немесе mens rea туралы шешімдердің бірін немесе екеуін де жоққа шығаруға құқылы. Англияда "нақты кінәсіздік" деген арнайы ұғым жоқ, бірақ соттар кінәсіз адамның қылмыстық жазаға тартылмауын қамтамасыз етуге мүдделі. Апелляция процесі кінәсіздікті дәлелдеу үшін "әдеттегі күмәннен тыс" дәлелдеу міндетін жүктемейді, бірақ (процесс жылдарға соқса да) сот жаңа дәлелдерді қабылдайды, егер олар айыпталушының қылмысты жасамағанын (немесе жасай алмағанын) көрсететін болса. Ұлыбритания, Еуропа Кеңесінің барлық 47 мүше мемлекеті сияқты, Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияға қол қойған және 3-бабына сәйкес, өлім жазасын қолдануға тыйым салынған, сондықтан кінәсіз адамның өлім жазасына кесілуінің қаупі жоқ. 2011 жылдың 21 қыркүйегінде жазаға тартылған Трой Дэвис ісі АҚШ-та сотталған адамның өзінің "нақты кінәсіздігін" дәлелдеудегі қиындықтарын көрсетеді.