Аргининосукцинат ацидурия: себептері, белгілері және емдеуі
Argininosuccinic aciduria
Аргининосукцинуримия – туа пайда болатын, қанда және зәрде аргининосукциник қышқылының жиналуымен сипатталатын ауру. Симптомдары, емдеуі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аргининосукцина қышқылының (АСА) қан мен зәрде жиналуына себеп болатын тұқым қуалайтын ауру. Кейбір науқастарда аммиактың, яғни уытты заттың, деңгейі жоғарылауы мүмкін, бұл жүйке жүйесіне әсер етеді. Аргининосукциналық ацидурия өмірдің алғашқы күндерінде қандағы аммиактың жоғары деңгейінен немесе кейінірек, "сирек" немесе "қатайған" шаштармен, дамудың қалыптан қалуымен және дірілмен көрінуі мүмкін. Аргининосукциналық ацидуриясы бар нәресте шаршаған немесе тамақтанғысы келмейтін, тыныс алу жиілігі мен дене температурасы нашар бақыланатын, ұстамалар немесе ерекше дене қозғалыстары болуы немесе комаға түсуі мүмкін. Аргининосукциналық ацидурияның салдары дамудың қалыптан қалуы мен ақыл-ой кемістігі болуы мүмкін. Бауырдың прогрессивті зақымдануы, терідегі жаралар және шаштың қатайып сынуы да байқалуы мүмкін. Жедел емдеу және өмір бойы күтім (қатаң диета мен қажетті қосымшаларды қолдану) осы салдарлардың көптерін болдырмауы мүмкін. Кейде адам аурудың жеңіл түрін мұраға алады, онда аммиак тек ауру немесе басқа да стресс кезінде ғана қанға жиналады.
Argininosuccinic aciduria is an inherited disorder that causes the accumulation of argininosuccinic acid (also known as "ASA") in the blood and urine. Some patients may also have an elevation of ammonia, a toxic chemical, which can affect the nervous system. Argininosuccinic aciduria may become evident in the first few days of life because of high blood ammonia, or later in life presenting with "sparse" or "brittle" hair, developmental delay, and tremors. An infant with argininosuccinic aciduria may seem lethargic or be unwilling to eat, have poorly controlled breathing rate or body temperature, experience seizures or unusual body movements, or go into a coma. Complications from argininosuccinic aciduria may include developmental delay and mental retardation. Progressive liver damage, skin lesions, and brittle hair may also be seen. Immediate treatment and lifelong management (following a strict diet and using appropriate supplements) may prevent many of these complications. Occasionally, an individual may inherit a mild form of the disorder in which ammonia accumulates in the bloodstream only during periods of illness or other stress.
Генетика
ASL геніндегі мутациялар аргининосукциналық ацидурияны тудырады. Аргининосукциналық ацидурия – несепнәр циклінің бұзылулары деп аталатын генетикалық аурулар тобына жатады. Несепнәр циклі – бауыр жасушаларындағы реакциялар тізбегі. Ол организмде ақуыз қолданылған кезде түзілетін артық азотты өңдеп, бүйректер арқылы шығарылатын несепнәр деп аталатын затты жасайды. Аргининосукциналық ацидурияда несепнәр циклінде аргининосукцинатты аргининге айналдыруға қатысатын аргининосукцинат лиаза ферменті зақымдалады немесе жоқ болады. Несепнәр циклі қалыпты жүрмейді және азот қанда аммиак түрінде жиналады. Аммиак әсіресе ми жүйкесіне зиянды, сондықтан аргининосукциналық ацидурия неврологиялық проблемаларды, сондай-ақ бауырдың зақымдануына әкеледі. Бұл жағдай аутосомалық рецессивті тип бойынша мұраға беріледі, яғни әр жасушадағы геннің екі нускасы өзгерген болады. Көбінесе аутосомалық рецессивті ауруы бар адамның ата-анасы өзгерген геннің бір нускасын алып жүреді, бірақ аурудың белгілері мен көріністері байқалмайды.
Mutations in the ASL gene cause argininosuccinic aciduria. Argininosuccinic aciduria belongs to a class of genetic diseases called urea cycle disorders. The urea cycle is a sequence of reactions in the cells of the liver. It processes excess nitrogen, generated when protein is used by the body, to make a compound called urea that is excreted by the kidneys. In argininosuccinic aciduria, the enzyme argininosuccinate lyase, involved in the conversion of arginino succinate to arginine within the urea cycle, is damaged or missing. The urea cycle cannot proceed normally, and nitrogen accumulates in the bloodstream in the form of ammonia. Ammonia is especially damaging to the nervous system, so argininosuccinic aciduria causes neurological problems as well as eventual damage to the liver. This condition is inherited in an autosomal recessive pattern, which means two copies of the gene in each cell are altered. Most often, the parents of an individual with an autosomal recessive disorder are carriers of one copy of the altered gene but do not show signs and symptoms of the disorder.
Диагностика
Диагноз негізінен клиникалық көріністер мен зертханалық тесттердің нәтижелеріне сүйенеді. Плазмадағы аммиак (>150 мкмоль/л) және цитруллин (200-300 мкмоль/л) концентрациясы жоғарылайды. Плазмада немесе зәрде аргининсукцин қышқылының деңгейінің жоғарылауы (5-110 мкмоль/л) диагноз қоюға көмектеседі. Молекулалық-генетикалық тестілеу диагнозды растайды. АҚШ және Австралияның кейбір аймақтарында жаңа туған нәрестелерді АСА-ға скринингтен өткізу мүмкіндігі бар, сондай-ақ бірнеше Еуропа елдері де осы мүмкіндікті қарастырып жатыр.
Diagnosis is based mainly on clinical findings and laboratory test results. Plasma concentrations of ammonia (>150 μmol/L) and citrulline (200 300 μmol/L) are elevated. Elevated levels of argininosuccinic acid (5 110 μmol/L) in the plasma or urine are diagnostic. Molecular genetic testing confirms diagnosis. Newborn screening for ASA is available in the U. S. and parts of Australia, and is considered in several European countries
Емдеу
Жедел гипераммонемиялық эпизод кезінде ауыз арқылы қабылданатын ақуыздардан аулақ болу қажет, ал вена ішіне (І. V.) липидтер, глюкоза және инсулин (қажет болған жағдайда) анаболизмді ынталандыру үшін берілуі керек. Вена ішіне азотты байланып алу терапиясы (натрий бензоаты және/немесе натрий фенил ацетаты) аммиак деңгейін қалыпқа келтіруі керек, бірақ нәтиже болмаса, гемодиализ ұсынылады. Ұзақ мерзімді басқару диеталық ақуызды шектеуді, сондай-ақ аргининмен толықтыруды қамтиды. Метаболизмінің жиі бұзылу эпизодтары немесе ақуыз шектеулі диетаны сақтаған кезде де гипераммонемиясы бар пациенттерде, күнделікті ауыз арқылы азотты байланып алу терапиясы сәтті болуы мүмкін. Ортотоптық бауыр трансплантациясы гипераммонемиядан ұзақ мерзімді жеңілдетуді ұсынады, бірақ неврологиялық салдарларын толыққанды түзетуге көмектеспейді. Артериялық гипертензияны азот оксидінің жетіспеушілігін қалпына келтіру арқылы емдеуге болады.
During an acute hyperammonemic episode, oral proteins must be avoided and intravenous (I. V.) lipids, glucose and insulin (if needed) should be given to promote anabolism. I. V. nitrogen scavenging therapy (with sodium benzoate and/or sodium phenylacetate) should normalize ammonia levels, but if unsuccessful, hemodialysis is recommended. Long term management involves dietary protein restriction as well as arginine supplementation. In those with frequent episodes of metabolic decompensation or with hyperammonemia even when following a protein restricted diet, daily oral nitrogen scavenging therapy may be successful. Orthotopic liver transplantation offers long term relief of hyperammonemia but does not seem to sufficiently correct neurological complications. Arterial hypertension can be treated by restoring nitric oxide deficiency
Болжам
Аурудың сирек кездесуіне байланысты, өлім-жітім көрсеткіштерін немесе өмір күтілу ұзақтығын анықтау қиын. 2003 жылғы бір зерттеуде екі түрлі ем алған 88 науқастың ішінде өте аз ғана адам 20 жасқа дейін, ал ешкім 30 жасқа дейін өмір сүрген жоқ.
Due to the rarity of the disease, it is hard to estimate mortality rates or life expectancy. One 2003 study which followed 88 cases receiving two different kinds of treatment found that very few persons lived beyond age 20 and none beyond age 30.
Өрлеу
Аргининосукциналық ацидурия шамамен 70 000 тірі туған нәрестенің 1-іне кездеседі. Көптеген науқастарды жаңа туған сәбилерді тексеру кезінде қандағы цитруллин деңгейінің жоғарылауы арқылы анықтауға болады.
Argininosuccinic aciduria occurs in approximately 1 in 70,000 live births. Many patients can now be detected on the newborn screen if their blood citrulline is elevated.