Кіріспе

Хоа Хао дінінің негізін қалаушы Хуинь Фу Со (15 қаңтар 1920 – 16 сәуір 1947), халық арасында Đức Thầy ("Адал ұстаз") немесе Đức Huỳnh Giáo Chủ ("Адал Хуинь дінінің негізін қалаушысы (яғни Патриарх) Хуинь") деп белгілі, Хоа Хао діни дәстүрінің негізін қалаушы болған.

Алғашқы жылдар

1920 жылы Оңтүстік Вьетнамдағы Француз Индокитайындағы Чоу-Дьок маңындағы Хоа-Хау ауылында туған Сю, орташа дәулетті шаруаның ұлы болды. Жастық шағында аурулармен қиналған ол, орташа оқушы еді және әкесінің ықпалы арқасында ғана орта мектепті бітірді. Ол батыл бала болғандықтан, әкесі оны жеті таудың ішіндегі Нуи Цамға, сопы және емші болған жалғыз өмір сүретін адамнан білім алуға жіберді. Біраз оқығаннан кейін, Сю 1939 жылдың мамыр айындағы дауылды түні, ұстазының қайтысынан кейін ауылына оралғанда көзге түсті. Ол алаңдаған күйде, кенеттен ауруларынан айыққандай болды және сол жерде буддизм негізіндегі діни ұстанымдарын жариялай бастады. Көзі куәгерлерінің айтуынша, ол бірнеше сағат бойы "бұддизмнің ұлы догмалары туралы шешендік және білімділікпен" өздігінен сөйледі. Осы кереметтің куәгерлері, ерекше көрініске қатты әсерленіп, оның алғашқы ізбасарларына айналды. 1942 жылы француздар Сюдың болжамдары мен саяси нұсқауларынан туындаған халықтың күшейіп бара жатқан наразылығына төтеп бере алмады. Олар оны Лаосқа жер аударды. Сол кезде жапондықтар Француз Индокитайын басып алған, бірақ француз әкімшілігін өзгеріссіз қалдырып, қажет болған жағдайда ғана араласты. Жапондықтар Хоа-Хаудың жақтастарының көмегімен Сюдың тасымалын тоқтатып, оны Сайгонға жеткізді. Кемпейтай оны қорғауында ұстады, ал жапон билігі француз тарапының наразылықтары мен экстрадиция талаптарын "қытай тышпысы" ретінде ұсталып отыр деген сылтаумен қабылдамады. Ол жапондықтардың құлауын болжап, жапондықтармен байланысы бар деген айыптаулардан сақтады, бірақ олармен байланысы оның жақтастарына қару-жарақ алуға мүмкіндік берді. Ол мистик саналды.

Әскери науқан

1945 жылы жапондықтар жеңіліске ұшырап, Вьетнам билік вакуумына түскен кезде, Сổ жергілікті әкімшілікке, жер иелеріне және француз отаршылдық күштеріне қарсы науқандар үшін қарулы жасақтар құруға бұйрық берді. Бұл Хоа Хаоның діни қозғалыстан гөрі әскери-саяси қозғалысқа айналуына әкелді, себебі жер иелері сияқты адамдар қорғаныс сатып алу үмітімен оған қосылды. Хоа Хао француздармен күреске кіріскенде, Вьетмин және Цао Дай сияқты, француздарға қарсы күресіп жатқан басқа әскери ұйымдармен де қақтығысқа келді. Хоа Хао Меконг дельтасының көп бөлігін бақылап, Ханойдан берілетін Вьетминнің саясатын қабылдауға құлықсыз болды. 1945 жылдың 9 қыркүйегінде 15 мыңдық Хоа Хао жасағы қолдағы қарумен қаруланған күйде Чэн Тхьодегі Вьетмин гарнизонына шабуыл жасағанда қақтығыс туды. Сổ-ның жауынгерлері көне қаруларымен қырғынға ұшырап, мыңдаған адам қаза тапты. Сổ-ның інісі мен оның қолбасшысы Соайдың інісі тұтқындалып, атылды. Француз күштерінің қайта оралуы Хоа Хао мен Вьетминнің арасын ажыратып тұруға көмектесті, бірақ Хоа Хао Вьетминге көмектескендерді байланыстырып, оларды өзенге тастап суға батыру арқылы Вьетминден кек алуға тырысты. Вьетмин Сổ-ның ұлтшылдық нарығы мен әлеуметтік құрылымынан алаңдап, оны Ұлттық Біріккен майданға қосуға әрекеттенді. Бірақ Сổ Вьетминге бағынбайтыны анық болғаннан кейін, 1946 жылдың шілдесінде ол таратылды. Сổ «Дân Xã» деп белгілі Вьетнам демократиялық социалистік партиясын құру арқылы ашық саясатқа қатысты. Бұл қарсылық әрекеті оны Вьетминнің мақсатына айналдырды, қарым-қатынас нашарлады. Вьетнам полициясының құжаттарына сәйкес, Хуйнь Фу Сổ 1947 жылдың 22 желтоқсанында Вьетминмен Лонг Сюйенде тұтқындалып, атылды. Оның өлімінен кейін Хоа Хаоның саяси және әскери күші әлсіреп, әртүрлі қолбасшылар орталық басшылықсыз және көшбасшысыз өзара шайқасқа түсті; ол негізінен соғыс лордтарының желісіне айналды, ең танымалдары – француздар «бір жұлдызды генерал» деп атаған Trần Văn Soái (француз армиясында мұндай атақ жоқ, сондықтан Ван Соай өзінің кепиіне екінші жұлдызды қосты) және Ба Кут. Сổ-ның өліміне кек қайтару үшін Хоа Хао француздармен бірлесіп Вьетминге қарсы күреске қосылды, көптеген сатқындар мен қайтадан бірігу орын алды (Ба Кут бес рет қайтадан бірікті, соңында ол гильотинде атылды).