Кіріспе

Астрономиялық обсерваториялар

Джантар-Мантар (хинди тілінде айтылуы: [d͡ʒən̪t̪ər mən̪t̪ər]) – тастан салынған астрономиялық құралдар жиынтығы, олар қанағаттандырушы көзбен пайдалануға арналған. Үндістанда бес Джантар-Мантар болған. Олардың бәрі математика, архитектура және астрономияға қызығушылық танытқан II Джаи Сингхтың бұйрығымен салынған. Ең ірі мысалы – Джайпурдің құралдар жинағына жататын күн мен түн теңелуіне арналған күн сағаты, ол гипотенузасы Жер осіне параллель болатын алып үшбұрышты гномоннан тұрады. Гномонның екі жағында экватор жазықтығына параллель шеңбердің төрттен бірі орналасқан. Бұл құралды тәжірибелі бақылаушы күннің уақытын, Күн мен басқа аспан денелерінің бұрылуын анықтау үшін шамамен 20 секундтық дәлдікпен пайдалана алады. Бұл әлемдегі ең үлкен тас күн сағаты және ол "Самрат Янтра" деп аталады. Джайпур Джантар-Мантары ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген.

Тарих

18 ғасырдың басында Джайпур махаражасы Джай Сингх II Нью-Дели, Джайпур, Уджайн, Матура және Варанасиде барлығы бес «Джантар Мантар» құрылысын салды; олар 1724 және 1735 жылдар аралығында аяқталды. Олардың ішінде Матурадағы обсерватория және оны қорғаған бекініс 1857 жылға дейін жойылды. «Джантар Мантар» құрамына «Самарат Янтра», «Джай Пракаш Янтра», «Диша Янтра», «Рама Янтра», «Чакра Янтра», «Рашивалья Янтра», «Дингаш Янтра» және «Утанш Янтра» сияқты көптеген құралдар кірді. Құралдардың басты мақсаты – астрономиялық кестелерді жасау және күн, ай және планеталардың уақытын, қозғалысын болжау болды.

Атауы

"Джантар Мантар" атауы кем дегенде 200 жылдық тарихқа ие, ол 1803 жылғы жазбада еске алынған.