Кіріспе

1653–1711 жж.) – Кабул қаласындағы мектептің суфи қадірі, Ауғанстан.

Абдур Рахман Моманд (1632–1706 жж.) немесе Рахман Баба – танымал паштун суфиы, суфи дервиші және Пешавар (қазіргі Хайбер-Пахтунхва, Пәкістан) қаласынан шыққан ақын. Ол өзінің замандасы Хушал Хан Хаттакпен бірге пашту тілінің ең белгілі ақындарының бірі саналады. Оның өлеңдері исламның мистикалық жағын көрсетеді, бұл оның суфилік көзқарастарымен үйлеседі.

Рахманның ұрпағы

Рахман Баба – Гориакел пуштундарының Моманд тайпасының кіші тайпасы еді. Рахман сол аймақта бейбіт түрде өмір сүргенін көрсетеді және өз заманындағы қатыгез тайпалық қақтығыстарға қатысқанын ешқашан айтпайды. Рахманның отбасы тарихы туралы пікірлер қарама-қайшы. Көптеген зерттеушілер оның отбасы ауылдық Мәліктер (бастықтар) болған деп санайды. Абдурахман Баба 1706 жылы қайтыс болды, ал оның мазары Пешавардың оңтүстік шетіндегі (Хазар Хвани сақиналық жолында) үлкен күмбезді қабірде сақталған. Оның қабірінің орны – ақындар мен мистиктердің оның танымал өлеңдерін оқып, айту үшін жиналатын танымал орын. Әр жылдың сәуір айында оның мерейтойын тойлау үшін үлкен жиын өтеді.

Жарияланған еңбектері

Рахман атаның «Диван» («антология») деп аталатын өлеңдер жинағында 343 өлең бар, олардың көпшілігі оның ана тілі – пашту тілінде жазылған. Рахман Бабаның «Диваны» 1728 жылға қарай кеңінен таралған. Әлемнің түрлі кітапханаларында, оның ішінде Пешавардағы Пашту академиясында он, Ұлыбритания кітапханасында төрт, Париждің Ұлттық кітапханасында үш, сондай-ақ Манчестердегі Джон Райлендс кітапханасында, Оксфордтағы Бодлеян кітапханасында және Алигарх университетінің кітапханасында сақталатын «Диванның» 25 түпнұсқа қолжазбасы бар. Алғашқы басылған нұсқасын англикан миссионері Т. П. Хьюз жинап, 1877 жылы Лахорда басып шығарды. Осы нұсқа бүгінгі күнге дейін ең көп қолданылып келеді.

Беделі

Рахман Баба көп мақтауға ие болды. Көптеген пуштундар оның шығармаларын поэзиядан гөрі де жоғары қойып, оны Құраннан кейінгі ең қасиетті нәрсе деп есептейді.

Рахман Бабаның "Диуанынан" ағылшынша қарақшылыққа аударылған таңдалған тармақтар

Шамамен 111 шумақ ағылшын тіліне ұйқастырып аударылып, 2009 жылы өзі Ғорякхел Моманд руынан шыққан Арбаб Хидайәтулла жариялады. Пашту тіліндегі түпнұсқасы, пашту әліпбиін білмейтін оқырмандар үшін оңайырақ болуы үшін латын әліпбиіне көшірілді. Бұл аударма, Рахман Бабаның поэзиясының романтикалық жағына еңкейтілгендіктен, көпке ұнады.

Қасиетті орын

Ол қайтыс болғаннан кейін жыл сайын ақындар, музыканттар мен әншілер оның қабіріне ағылатын. Осы жылдық жиын жылдар өте келе мерекелік сипатқа ие болды және Пешавардың бай мәдени дәстүрінің бір бөлігі ретінде бүгінге дейін жалғасып келеді. Бірақ 2009 жылдың 5 наурызында "экстремистер" Пешавардағы Рахман Бабаның мазарын бомбалады. "Күшті жарылғыш құрылғы қабірді, мешіттің қақпаларын, асхананы және Рахман Баба кешеніндегі конференц-залды дерлік толығымен қиратты. Полиция мәлімдемесіне сәйкес, бомбалағандар мазарды құлату үшін қабірдің тіректеріне жарылғыш заттарды орнатқан". Мазар 2012 жылдың қараша айында 39 миллион теңгелік жөндеуден кейін қайта ашылды.

Урс Мұбарак

Әр жылдың 4 сәуірінде Пәкістан мен Ауғанстанның түрлі аймақтарынан адамдар Рахман Баба қабір зияратына келіп, Урс Мубаракты тойлайды.

Ұсынылған оқу

Г. Раверти, Гулистан и Рох: Ауған поэзиясы мен прозасы
Г. Г. Раверти, Ауған поэзиясының таңдаулары, 16-шы ғасырдан 19-шы ғасырға дейін
Абдур Рахман Баба, Роберт Сэмпсон және Момин Хан. Рахман Бабаның өлеңдері: Пухтундар ақыны. Аударған: Роберт Сэмпсон мен Момин Хан. Пешавар: Университет кітап агенттігі, 2005. Роберт Сэмпсон. "Рахман Бабаның поэзиясы: Пуштун санасының нәзік жағы". Орталық Азия 52 (2003): 213–228. Роберт Сэмпсон мен Момин Хан. Гүл шашу: Рахман Бабадан, Ауған ақынынан таңдамалы өлеңдер. Пешавар: Интерлит қоры, 2008. Роберт Сэмпсон. "Поэзияға қарсы соғыс: Пәкістан-Ауғанстан шекарасындағы халықтық дәстүрді құрту". The Frontier Post, 7 желтоқсан 2008. Абдур Рахман Баба, Йенс Эневольдсен, "Пешауар бұлбұл: Рахман Бабадан таңдамалы өлеңдер". Интерлит қоры, 1993. Әбдур Рахман Баба. "Рахман Баба: Оның Диуанынан бірнеше шумақ". Ағылшын тілінен аударған: Хидайәтулла Мұхибхел Арбап Мохманд.