Кіріспе

Француз еврей жазушысы, философ Эли Халеви (Хальфан/Халфан) немесе Эли Халфон Халеви (Фюрт 1760 – Париж 5 қараша 1826), француз еврей жазушысы болған. Ол өзінің көптеген шығармаларын, ең әйгілісі – поэзиясын еврей тілінде жазды. Ол Фроменталь мен Леон Халевидің әкесі.

Өмір және жұмыс

Фюрт қаласында (қазіргі Бавария) туған Халеви ерте жаста Парижге барып, Париж еврей консисториясының канторы және хатшысы болды. Талмуд білімі мен поэзиялық қабілеті оған көптеген француз ғалымдарының, әсіресе белгілі шығыстанушы Сильвестр де Сасидің құрметін әкелді. Оның алғашқы өлеңі "Ха-Шалом" болды, ол Амиен келісіміне арналған гимн. Ол 17 Брумерде (8 қараша) 1801 жылы Париж синагогасында иврит және француз тілдерінде оқылды. Өлеңді протестант пасторы Марон латын тілінде мақтады. 1808 жылы Халеви Ваграм шайқасының жылдығына арналған дұға жазды; 1817 жылы ол бірнеше дінлес достарының көмегімен француз апталығы "L'Israélite Français" газетін құрды, бірақ ол екі жылдың ішінде жабылды. Осы журналда ол "Сократ пен Спиноза" (II.73) атты ерекше диалог жариялады. Оның "Лиммуде Дат у Мусар" (Метц, 1820) – Киелі кітаптан құрастырылған діни оқулық, оған түсіндірмелер, француз тіліне аударма және Наполеон құрған Синедрионың шешімдері қосылған. Халеви екі жарияланбаған еңбек қалдырды: иврит-француз сөздігі және Эзоп ертегілері туралы эссе. Ол ертегілерді Сүлейменге (салыстыр I Патшалар 5:12-13 [A.V. 4:32-33]), ал "Эзоп" есімін "Асаф" сөзінің бір түрі деп санайды.