Кіріспе

505-ші парашютші жаяу әскер полкі (505-ші PIR), бастапқыда 505-ші жаяу әскер полкі, – АҚШ армиясының әуедегі жеңіл әскер полкі, АҚШ армиясының 82-ші әуедегі жеңіл әскер дивизиясының төрт жаяу әскер полкінің бірі, ұзақ және даңқты тарихы бар. 1942 жылдың шілдесінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылған 505-ші парашютші жаяу әскер полкі одақтастардың Сицилияға жасаған шабуылына, содан кейін Салерноға, Нормандия шайқасына, Нидерландыға және Арденн шайқасына қатысты. 1960 жылдары 505-ші полк Доминикан Республикасындағы "Power Pack" операциясында және АҚШ-та болған азаматтық тәртіпсіздіктер кезінде жергілікті билік органдарына көмек көрсетуде рөл атқарған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Полк 1968 жылы Вьетнам соғысы кезінде Вьетнам Республикасына жіберілді. Вьетнам соғысынан кейін 505-ші полк түрлі әскери операцияларға қатысты. Олардың ішінде "Жарқын күш", "Әділ себеп", "Шөлдегі қалқан", "Шөл дауыл", "Үміт қайтару", "Тұрақты бостандық" және "Ирак бостандығы" операциялары бар. Полк соңғы рет Ауғанстанда әскери қимылдарға қатысты. Бригада 2019 жылдың шілдесінен 2020 жылдың наурызына дейін Ауғанстанға жөнелтілді. Қазіргі таңда оның 1-ші және 2-ші батальондары әрекет етуде. Екі батальон да Солтүстік Каролина штатындағы Форт-Брэггте орналасқан 82-ші әуе десанттық дивизиясының 3-ші бригадалық ұрыс тобына қарасты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Полковник Джеймс М. Гавиннің басшылығымен 505-ші парашюттік жаяу әскер полкі (PIR) 1942 жылғы 6 шілдеде Джорджия штатындағы Форт-Беннингте, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әуе десанттық басқаруының құрамында құрылды. Наурыз айының соңында 505-ші полкіне генерал Джордж К. Маршалл, генерал Генри Х. Арнольд, британдық фельдмаршал сэр Джон Дилл және Энтони Иден сияқты көптеген көрнекті саяси және әскери қайраткерлер келді. Сәуір айында, одақтастардың Сицилияға басып кіруіне (Operation Husky кодолық атымен) дайындық ретінде полк Солтүстік Африкадағы Туниске көшірілді, онда олар алты апталық жаттығудан өтті. 505-ші полк (504-ші полктің 3-ші батальоны, 376-шы парашюттік далалық артиллерия батальоны және 307-ші әуе десанттық инженерлік батальонының "С" ротасы қосылған күйде) 1943 жылғы 10 шілдеде таңертең жау тылында Гелаға алғашқы ұрысқа секірді, бұл АҚШ армиясы тарихындағы алғашқы полк деңгейіндегі ұрысқа секіру болды. 1967 жылғы 24 шілдеде 3-ші бригада Мичиган штатындағы Детройт қаласына жергілікті билікке азаматтық тәртіпсіздікті тоқтатуға көмектесу үшін жіберілді.

Вьетнам соғысы

Бір жылдан аз уақыт өткен соң, 1968 жылдың 12 ақпанында 3-ші бригада Тет шабуылына жауап ретінде Оңтүстік Вьетнамға жөнелтуге дайындалды. 3-ші бригаданың көптеген сарбаздары жақында Вьетнамнан оралған еді және армия ережелеріне сәйкес, егер олар қаламаса, оралуға міндетті емес еді. Осылардың үштен екісі бригададан басқа бөлімшелерге ауысып кетті, ал бригада басқа бөлімдердің есебінен толықтырылды. Бригада "уақытша орналасу" тәртібімен жөнелтілді, Теттен туған төтенше жағдай шешілгеннен кейін Форт-Брэггке қайта оралуы күтілді. Бірақ бригаданы Вьетнамда қалдыру туралы шешім қабылданғанда, оның мәртебесі "тұрақты орналасу" деп өзгертілді және бригадамен бірге келген барлық сарбаздарға Вьетнамда толық мерзім қызмет етуді жалғастыру немесе Форт-Брэггке оралу мүмкіндігі берілді. Көпшілігі (жас офицерлер мен қатардағы сарбаздарды қоспағанда) кем дегенде бір рет жауынгерлік тапсырмада болғандықтан, CONUS-қа қайта оралуды жөн көрді. Бригада USARV және CONUS-тен келген сарбаздармен толықтырылды. Көптеген сарбаздар десантқа түсуге дайын болмағандықтан, бригаданың "десанттық" атауы тек қана қағаздағы атауға айналды – дәл сол сияқты 101-ші десанттық дивизия мен 1-ші кавалерия дивизиясының 1-ші десанттық бригадасы Вьетнамдағы қызмет кезінде болғандай. 3-ші бригадаға Вьетнамдағы қызметі кезінде 1-505-ші, 2-505-ші және 1-508-ші жаяу әскер батальондары қарастырылды. 22 айлық шайқастардан кейін бригада DMZ-дың оңтүстігіндегі аймақты бақылауға көмектесті және 1969 жылдың желтоқсанында Форт-Брэггке қайта оралды, 82-ші десанттық дивизияның Вьетнам соғысына қатысқан жалғыз бригадасы. 1-505-ші батальоны 2011 жылдың мамырынан 2012 жылдың ақпанына дейін Ауғанстандағы Біріккен арнайы операциялар тобына көмек көрсетті, оның екі десантшысы қаза тапты. 2-505-ші ПИР 2012 жылдың маусымында "Тұрақты бостандық" операциясын қолдау үшін қайта жөнелтілді. Батальон 2012 жылдың қыркүйек айының соңында оралды және өз міндеттерін сәтті орындады, ешқандай қаза болмады. 1-ші және 2-ші батальондар 82-ші десанттық дивизиясының 3-ші жауынгерлік бригадасының ("Пантералар") құрамында 2015 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында Ирактағы "Inherent Resolve" операциясын қолдау үшін жөнелтілді. 2019 жылдың шілдесінен 2020 жылдың наурызына дейін 82-ші десанттық дивизиясының 3-ші жауынгерлік бригадасынан шамамен 3000 десантшы Ауғанстанға жөнелтілді, олардың көп бөлігі 1-ші және 2-ші батальондардың сарбаздарынан құралды.

Шығыс Еуропа

2021 жылдың мамыр айында Panther бригадасының десантшылары, оның ішінде 1-ші және 2-ші батальондары, АҚШ Әуе күштерінің C-17 Globemaster көлік ұшақтарымен Форт-Брэггтен, Солтүстік Каролина штатынан 6400 шақырымнан астам қашықтықты үздіріссіз ұшып, Эстониядағы Нюрмси десант алаңына Swift Defender 21 жаттығуы аясындағы бірлескен күшпен ену (JFE) операциясын жүзеге асырды. Бұл жаттығу парашют жабдықтарын ұшу кезінде дайындау және USAF KC-10 Extender жанармай құю танкерлерінен ауада жанармай толықтыру арқылы орындалды. Ұзын қашықтықты үздіріссіз ұшу және десант алаңына жеткізілген әскерлердің көп саны есебінен бұл жаттығу "ерекше" деп сипатталды. 2022 жылдың ақпан айының басында Ресейдің Украина шекарасына әскери күштерін жинауына жауап ретінде Panther бригадасы (оның ішінде 1-ші және 2-ші батальондары) жедел түрде Польшаға орналастырылды және келесі шілдеде Форт-Брэгге қайта оралды.

Бірліктің ерекше белгілері

Бірліктің ерекше белгісі бастапқыда 1952 жылдың 24 қаңтарында 505-ші әуедегі жаяу әскер полкі үшін бекітілді. 1958 жылдың 20 мамырында 505-ші жаяу әскер полкі деп қайта тағайындалды. АҚШ Армиясының Геральдика институтының мәліметінше, 505-ші ПИР-дің ерекше бірлік белгісі – «күміс түсті металл мен эмальдан жасалған, жалпы биіктігіндегі құрылғы, қалқаннан тұрады: Argent, төрт көк жолақ, қара, қанатты пантерамен көтерілген, кері бұрылған, жолақтардың бөлігі біріншісінен бөлінген. Күміс және көк гүл шоғырында, қызыл түсті қанатты жебе ұшы төмен қарап, алдында бұлт орналасқан. Қалқанның астына күміс түсті көк түсті таспа бекітілген және «H MINUS» деген жазу күміс түспен жазылған». Көк және ақ түстер жаяу әскерді бейнелейді. Қара пантера – тыныш, жылдамдық және батылдықтың символы, бұл жақсы десантшының қасиеттері. Қанаттар әуе арқылы шайқасқа қатысуды көрсетеді, ал жолақтар – бірліктің шайқасқа парашютпен түсуін білдіреді. Қанатты қызыл жебе ұшы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сицилиядағы полктің алғашқы шабуылын көрсетеді. «H минус» фразасы операция басталғанға дейін полктің дайындығын немесе «H сағатын» білдіреді. Шындығында, ресми белгі – бірліктің адамдары алғашқыда жасаған белгі емес, ол қара пантерадан және астында «Дайын» деген ұраннан тұратын қалқан болған. Алайда, Геральдика институты Екінші дүниежүзілік соғыстың 505-ші полкінің адамдарына таныс гербті бекітуден бас тартып, оны жоғарыда аталған белгімен алмастырды.