Кіріспе

Әр түрлі шайларды қосу

Шай қосу – әр түрлі шайларды араластырып, бастапқы шайдан өзгеше дәмі бар түпкілікті өнім алу процесі. Бұл әсіресе қара шайға тән, ол көбінесе шай қаптарын жасау үшін қолданылады, бірақ Пуэр сияқты шайларда да кездеседі, онда жапырақтар қысылғанға дейін әртүрлі аймақтардан араластырылады. Шай қосудың ең көп таралған түрі – коммерциялық шай қосу, ол шайдың әртүрлі партиялары мен өндіріс маусымдары арасындағы айырмашылықтар соңғы өнімге әсер етпеуі үшін, үлкен көлемде партияның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін қолданылады. Дегенмен, шай жапырақтарын денсаулық үшін немесе қызықты және күрделі дәмдік ноталарды қосу үшін шөптермен және дәмдеуіштермен араластыру да жиі кездеседі. Кез келген қоспаның дәмі бұрынғысымен бірдей болуы керек, сондықтан тұтынушы бір сатып алудан келесісіне дейін дәмдегі өзгерістерді байқамайды. Шай оңай хош иіс сіңіретіндіктен, өңдеу, тасымалдау немесе сақтау кезінде проблемалар туындауы мүмкін, бірақ осы қасиет хош иісті шай дайындау үшін де пайдаланылады. Шай көбінесе үлкен араластыру барабандарында парфюмерия, дәмдеуіштер немесе эфир майларымен хоштандырылады. Шайды араластыру және хоштандыру оған қосымша өлшем бере алады, бірақ бұл процесс кейде нашар сапалы шайды жасыру үшін де қолданылады.

Аралас шайдың сорттары

Таңғы ас Таңғы ас шайлары әдетте сүтпен ішуге арналған, түрлі мықты, толыққанды қара шайлардың қоспасы болып табылады. Көбінесе кездесетін таңғы ас шайлары – ағылшын және ирланд шайлары. Түстен кейінгі шай Түстен кейінгі шай қоспалары, әдетте, таңғы ас шайларына қарағанда жеңіл болады. Таңғы ас және түстен кейінгі шай қоспалары Британ аралдарында кең таралған, мысалы, Уэльс принці шай қоспасы. Орыс керуені – Ресей мен Қытай арасындағы шай саудасынан пайда болған танымал қоспа. Оның негізінде әдетте Кемун немесе Диан Хонг болса да, құрамында көбінесе түтінді Лапсанг Сучонг шайы болады. Кейбір түрлерінде улун да кездеседі.

Дәмді және хош иісті шайлар

Көптеген шайлар гүлдермен, шөптермен, дәмдеуіштермен тіпті түтінмен де дәмделетілсе де, ерекше дәмді шайлар көбінесе дәмдеуіштер немесе хош иістендіргіштер арқылы жасалады. Бұл әсіресе, бастапқы ингредиенттермен қол жеткізе алмайтын айқын жеміс немесе гүл хош иісі бар шай қоспаларына қатысты. Mariage Frères және Kusmi Tea сияқты бірнеше компания хош иісті шайларымен кеңінен танымал. Ең көп қолданылатын хош иістер – жасмин, ол дәстүрлі түрде нәзік ақ және жасыл шайды хош иістендіру үшін қолданылады, және бергамот, ол Earl Grey шайын хош иістендіруге пайдаланылады. Төменде сипатталған шайлар басқа материалдармен тікелей дәмделеді.

Гүлдер

Түрлі гүлдер шайдың дәмін беру үшін қолданылады. Гүлдер шайды тікелей иістендіру үшін қолданылса да, нарықтағы гүлді шайлардың көпшілігі гүлдерді пайдалануды толықтыру немесе алмастыру үшін парфюмерия мен хош иістерді қолданады. Ең танымал гүлді шайлар:

Жасмин: Шайды тотықтыру кезінде жасмин гүлдерімен араластырып, гүлдік дәм береді; кейде безендіру үшін шайдың ішінде қалдырылады. Жасмин көбінесе жасыл шайды дәмдеу үшін қолданылады, нәтижесінде жасмин шайы жасалады, бірақ кейде баожонг шайы сияқты жеңіл улонг шайларын дәмдеу үшін де қолданылады. Османтус: Қытайда османтус шайы (guì huā chá, 桂花茶 деп аталады) құрғақ тәтті османтус (Osmanthus fragrans) гүлдерін (guì huā, 桂花) қара немесе жасыл шай жапырақтарымен, жасмин шайының дәмін беру тәсілімен ұқсас түрде біріктіру арқылы жасалады. Гүл шайға жеңіл шапақтан дәм береді. Бұл жасминнен кейін Қытайда ең танымал иістенген екінші шай. Роза: Жасмин сияқты, шайды тотықтыру кезінде роза гүлдерімен араластыруға болады. Гүл жапырақтарын безендіру үшін шайға қоюға болады. Қытайда роза көбінесе қара шайды иістендіру үшін қолданылады; нәтижесінде роза конгу шайы жасалады. Хризантема: Гүлдер көбінесе хризантема тұнбасын жасау үшін жеке пісіріледі, бірақ олар хризантема пуэрін жасау үшін пуэр шайымен де араластырылады. Лотос: Вьетнамдық лотос шайы Nelumbo nucifera гүліне жасыл шай жапырақтарын салып, иісі бір түн бойы сіңіп қалу арқылы жасалады. Бұл шайды дайындаудың тағы бір әдісі - шай жапырақтарын гүлдің хош иісті тозаңдарымен бірнеше рет пісіру. Орхидея: Шайда ең көп қолданылатын орхидея түрі – ваниль.

Өсімдіктер

Мента: Магреб және марокколық минт шайы жасыл шайлар мен минт өсімдіктерінің кез келген түрінен (нана деп аталады) тұрады және Таяу Шығыста, Солтүстік Африканың шөлді аймақтарында кең таралған. Минтті өздігінен де қайнатып, минт шәйі жасауға болады. Пандан: Пандан, сондай-ақ бұрғанақ деп те аталады, Малайзияда, Индонезияда және Филиппинде жасыл немесе қара шайға қосылатын танымал ингредиент.

Басқа да дәмдеуіштер

Цитрус қабығы: Ең танымал цитрус дәмді шай – «Эрл Грей» («Earl Grey»), ол қара шайды бергамот қабығымен қайнату арқылы жасалады. Бірақ көбінесе цитрус жемісінің эфир майы немесе хош иісті қоспасы қолданылады. «Леди Грей» «Эрл Грейден» лимон қабығы мен апельсин қабығы қосылғандығымен ерекшеленеді. Ром: Ягерти – ром қосылған шай. Қуырылған дәндер: Генмайча – қуырылған күріш қосылған танымал жапон жасыл шайы. Бидай мен арпа да шайға араластыру үшін қолданылады. Түтін: Осы санаттағы бір түрі – лапсанг сучонг, ол қара шайды түтінді қарағай тігіздерінің үстінде кептіру арқылы өндіріледі. Бұл процеске байланысты ол айқын түтін иісімен және дәмімен ерекшеленеді. Сапалы сорттары түтінге толып кетпейді, бірақ нәзіктігін және басқа да дәмдердің үйлесімін сақтайды. Лапсанг сучонг көптеген ресейлік «Караван» қоспаларында кездеседі. Дәмдеуіштер: Үнді және Таяу Шығыс масала шайы сияқты шайлар имбирь, кардамон, корица, кассия, қара бұрыш, гвоздика, анис, феннель, үнді лавр жапырағы және кейде ваниль, мускат жаңғағы және мацце сияқты тәтті дәмдеуіштермен хоштандырылады. Сондай-ақ, Қауах туралы да қараңыз.