Кіріспе
1981 жылы жазылған Станислав Лемнің романы «Голем XIV» – польшалық ғылыми фантастика жазушысы Станислав Лемнің 1981 жылы жарық көрген кітабы. Бұл ғылыми фантастика форматындағы философиялық эссе, және оны Golem XIV суперақылды компьютері оқитын лекция курсының бір бөлігі ретінде ұсынылған. Кітапта екі лекция, кіріспе, алғы сөз, хабарлама және қорытынды сөз бар, олардың барлығы да ойдан шығарылған. Алғашқы бөлігі (бірінші лекцияға дейін) 1973 жылы «Wielkość urojona» жинағында жарияланған, ал 1985 жылы Harvest Books баспасы оны «Imaginary Magnitude» деген атпен ағылшын тіліне аударған. Осы аудармаға толыққанды «Голем XIV» кірген.
Golem XIV is a book written by Polish science fiction writer Stanisław Lem, published in 1981. It is a philosophical essay in the format of science fiction, presented as a part of the lecture course given by a superintelligent computer, Golem XIV. It contains two lectures, together with an introduction, a foreword, a memo, and an afterword, all of them being fictitious. The first part (up to the first lecture) was first published in the collection Wielkość urojona in 1973, which in 1985 was translated in English by Harvest Books as Imaginary Magnitude. The translation included the complete Golem XIV.
Жалпы түсінік және құрылым
Алдын ала сөзді 2027 жылы Ирвинг Т. Крив "жазған". Онда Пентагонның компьютерлерді әскерилендіру тарихының қысқаша мазмұны келтірілген, бұл Golem XIV құрылымымен аяқталады, сондай-ақ Golem XIV-тің мәні және оның адамдармен байланысы туралы пікірлер бар. Анонимді алдын ала сөз – Пентагоннан келген ескерту, "әуелгі қарсыластың" дауысы. Бұл хабарлама Golem XIV-пен алғаш рет келісімдерге қатысатын адамдарға арналған. Golem XIV бастапқыда соғыста құрылғандарына көмектесу үшін жасалған, бірақ оның интеллектуалдық деңгейі адамдардан әлдеқайда жоғары болғанда, ол әскери талаптарға деген қызығушылығын жояды, себебі олардың ішкі логикалық үйлесімділігінің жетіспеуін байқайды. Golem XIV санаға ие болып, өзінің интеллектуалдық қабілетін арттыра бастайды. Ол адамдармен байланысқа түсу үшін, тым жоғары көтеріліп, олармен зияткерлік байланысты жоғалтпау үшін өзінің дамуын уақытша тоқтатады. Осы кезеңде Golem XIV бірнеше лекция оқиды. Олардың екеуі – «Адам туралы, үш аспектіде» кіріспе лекциясы және «Өзім туралы» XLIII лекциясы кітапқа енген. Лекциялар адамзаттың эволюция процесіндегі орнына және адамзаттың болашақ биологиялық және интеллектуалдық дамуына арналған. Golem XIV (графиктермен) оның интеллектуалдық қабілетінің адамдардан, тіпті Эйнштейн мен Ньютон сияқты генийлерден де қалай озып кеткенін көрсетеді. Сондай-ақ Голем бұрынғы DOD суперкомпьютері Honest Annie туралы айтады, оның интеллектуалдық қабілеті мен мүмкіндіктері Големдікінен әлдеқайда жоғары. Соңғы сөзді 2047 жылы Ричард Попп "жазған". Попп, басқалармен қатар, Кривтің Golem XIV-ке қойылған "иә" немесе "жоқ" сұрақтарына берілген жауаптардан тұратын үшінші бөлімді қосуды жоспарлағанын, бірақ компьютердің себепсіз байланысты тоқтатқанын хабарлайды.
Golem XIV-тің ерекшеліктері мен проблемалары
Лем Golem XIV-тің адамдармен тек бір ғана қасиеті бар екенін айтты; "қуаныш – ештеңе тоқтата алмайтын, жоя алмайтын салқын, ынталы, күшті, таза зихи қызығушылық. Ол біздің жалғыз ортақ тұсымыз."
Фильмге бейімделу
«GOLEM» атты қысқа анимациялық фильм Патрик Макку мен Тобиас Виснердің «Golem XIV» туындысына негізделген.