Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тото халқы – Үндістанның Бутанмен шекарасындағы Тотопара ауылында тұратын әлемдегі ең кішкентай этникалық топтардың бірі. 1950 жылдары тотолар құрып кетуге жақын болған, бірақ олардың жерлерін сырттан келгендердің басып алуына қарсы қабылданған шаралар олардың бірегей мәдениетін сақтауға және халықтың өсуіне көмектесті. 1951 жылғы халық санауы бойынша Тотопарадағы 69 үйдің ішінде 321 тото тұрған. 1991 жылғы халық санауында тото халқы 926 адамға жетті, олар 180 үйге орналасқан. 2001 жылғы халық санауы бойынша олардың саны 1184 адамға дейін өсті, барлығы Тотопарада тұрады. Антропологтар тото мәдениеті мен тілінің бұл этникалық топқа ғана тән екеніне және көршілес раджбонгши, коч, меч немесе Бутанның шарчоп этникалық топтарынан ерекшеленетініне келіседі.
The Toto people are one of the world's smallest indigenous ethnic groups, living in a village of Totopara on India's border with Bhutan. Totos were nearly becoming extinct in the 1950s, but recent measures to safeguard their areas from being swamped with outsiders have helped preserve their unique heritage and also helped the population grow. The total population of Totos according to 1951 census was 321 living in 69 different houses at Totopara. In 1991 census, the Toto population had increased to 926 who lived in 180 different houses. In the 2001 census, their number had increased to 1184 all living in Totopara. Anthropologists agree that the Toto culture and language is totally unique to the ethnic group, and is clearly distinguished from the neighbouring Rajbongshis, Koch, Mech or the Bhutanese Sharchop ethnic groups.
Тото өсіру
Тото тілі Ходжсон мен Гриерсон жіктеуі бойынша, Гималайдың етегіндегі Тибет-Бирма тілдер тобына жатады. 2015 жылы қауымның ақсақалы Данирам Тото тілі үшін жазу жүйесін жасады, ол әдебиетте, білім беруде және компьютерлік техникада шектеулі, бірақ үнемі қолданылып келеді. Осы жазу жүйесін кодтау туралы ұсыныс 2019 жылдың 8 қазанында Юникод техникалық комитеті тарапынан қабылданды. 2021 жылдың қыркүйегінде шыққан 14.0 нұсқасымен бірге ол Юникод стандартына қосылды. Тото отбасы негізінен ядролық типті, патрилокалды болып табылады. Дегенмен, көп отбасылық құрылым да кездеседі. Тотолар арасында моногамия – некелердің ең көп таралған түрі, бірақ полигамияға тыйым салынбаған. Егер ер адамның әйелі қайтыс болса, ол қайтыс болған әйелінің кіші қарындасымен үйленуге болады, бірақ әйел қайтыс болған күйеуінің бауырына үйленуге құқығы жоқ. Жұбайлардың біреуі қайтыс болған жағдайда, екінші жұбай қайтадан үйлену үшін он екі ай күтуі керек. Жұбай табудың әр түрлі жолдары бар: (1) келісіммен неке (Тулбехоя), (2) қашып үйлену (Чор Бехоя), (3) басып алу арқылы неке (Самбехоя) және (4) махаббатпен неке (Ламалами). Тотолар арасында ажырасу салты жоқ. Тотолар өздерін табиғатқа жақын сезінеді және көбінесе табиғатқа табынушылықты жасайды. Тотолар екі басты құдайға құлшылық етеді:
Ишпа – Ол Бутан тауларында мекендейді деп есептеледі және оған наразы болғанда ауру тудырады. Тотолар оған мал жақтарын және Эу шаруашылық өнімдерін құрбан етеді.
Шейма – Ол ауылды және оның халқын қиындықтар мен аурулардан сақтайды. Оған да күріш, құс және Эу шаруашылық өнімдері сыйланады. Тотолардың дін қызметкерлері де бар, олар өздері құлшылық етеді және құрбандық шалады. Ишпаға үйден тыс, ашық жерде, ал Шеймаға үй ішінде құлшылық етеді. Соңғы кезде этникалық топтың арасында христиан дініне өткендердің саны артты, бұл көбінесе христиан миссионерлерінің жұмысының нәтижесі.
Toto language belongs to Tibeto Burman family of sub Himalayan group, as classified by Hodgson and Grierson. A script was developed for the language by community elder Dhaniram Toto in 2015, and has seen limited but increasing use in literature, education, and computing; a proposal for encoding this script was accepted by the Unicode technical committee on October 8, 2019. It was added to the Unicode Standard with the release of version 14.0 in September 2021. Toto family is patrilocal in nature dominated by nuclear type. However, joint family is not rare. Monogamy is common form of marriage among the Toto but polygamy is not prohibited. If a man's wife dies, he may marry the deceased wife's younger sister, but a woman cannot marry her deceased husband's brother. On the death of a spouse, the husband or wife must remain single for twelve months before he or she is free to remarry. There are various ways of acquiring mates viz., (1) marriage by negotiation (Thulbehoea), (2) marriage by escape (Chor behoea), (3) marriage by capture (Sambehoea) and (4) love marriage (Lamalami). There is no custom of divorce among the Totos. The Totos define themselves close to nature, they mainly perform Nature worship. The Totos have two main gods whom they worship:
Ishpa He is supposed to live in the Bhutan hills, and causes sickness when displeased. The Totos offer him animal sacrifices and Eu. Cheima She keeps the village and its people safe from troubles and sicknesses. She is also offered rice, fowls and Eu. The Totos have priests, also offer their worship and sacrifices on their own. Ishpa is worshipped in the open outside the house and Cheima inside the house. Of late, there are a few Christian converts among the ethnic group, largely attributed to Christian missionary works
Тотопара: Тото ауылы
Тотопара деп аталатын Тото елінің аумағы Жалдапара ұлттық саябағының кіреберісі Мадарихаттан 22 км қашықтықта орналасқан. Сондықтан, Тото халқы осы орманның солтүстік жиегінде мекендейді деп сенімді түрде айтуға болады. Тото ауылы алты бөлікке бөлінген: Панчаятгаон, Мандолгаон, Суббагаон, Митранггаон, Пуджагаон және Думчигаон. Тотопарада непали тілінде сөйлейтін адамдар да тұрады. 1990 жылы ауылда бастауыш мектеп ашылды. 1995 жылы жатақханасы бар орта мектеп те құрылды. Тотопарада бір медициналық пункт бар.
The area of entire Toto country called Totopara is It lies 22 km from Madarihat, the entrance of Jaldapara National Park. So, it can be safely assumed that the Totos live near the northern edges of this forest. The Toto localities of the village are sub divided into six segments Panchayatgaon, Mandolgaon, Subbagaon, Mitranggaon, Pujagaon and Dumchigaon. Totopara also has a settlement of Nepali speaking people. A primary school was established in the village in 1990. Later in 1995, a high school with hostel facility was also established there. There is one primary healthcare centre in Totopara.