Кіріспе
Vade retro satana (қасиетті латын тілінде "Кет, шайтан", "Шетке қаш, шайтан" немесе "Артқа шегін, шайтан"; сондай-ақ vade retro satanas, немесе sathanas деп те жазылады) – бұл ортағасырлық батыс христиандық экзорцизм формуласы, 1415 жылғы қолжазбада Бавариядағы Меттен аббаттығында тіркелген; оның бастауы дәстүрлі түрде бенедиктин тәртібімен байланысты. Бенедиктин монахтық дәстүрі Католик шіркеуінің Сен-Жозеф де Клерваль аббаттығы, Швеция Евангелиялық лютерандық шіркеуінің Өстанбәк монастыры, Батыс православиесінің Сен-Фиан православиелік аббаттығы, Америка Құрама Штаттарының Протестант епископ шіркеуінің Ыстық Крест монастыры және [[Килдар қасиетті Бригида монастыры (Методист Бенедиктин)] сияқты барлық ірі тарихи христиан діндерінде кездеседі. Осы формуланы құрайтын әріптер (VRSNSMV SMQLIVB немесе VRS:NSMV:SMQL:IVB) кемінде 1780 жылдан бері батыс христиандығының кресттерінің немесе Сен-Бенедикт медальдерінің айналасына жиі ойылып келген. Бұл фраза әдеби контексте де тартымды болғанымен, қабылдағысы келмейтін ұсыныстарды қабылдамауды бейнелеу үшін де қолданылады; мұндай жағдайларда ол көбінесе діни мағынасыз қолданылады.
Vade retro satana (Ecclesiastical Latin for "Begone, Satan", "Step back, Satan", or "Back off, Satan"; alternatively spelt vade retro satanas, or sathanas), is a medieval Western Christian formula for exorcism, recorded in a 1415 manuscript found in the Benedictine Metten Abbey in Bavaria; its origin is traditionally associated with the Benedictines. The Benedictine monastic tradition is found in all major historic Christian denominations, such as the Abbey of Saint Joseph de Clairval of the Catholic Church, the Östanbäck Monastery of the Evangelical Lutheran Church of Sweden, the Saint Finian Orthodox Abbey of Western Orthodoxy, the Holy Cross Monastery of the Protestant Episcopal Church in the United States of America, and the [[Saint Brigid of Kildare Monastery (Methodist Benedictine) The initials of this formula (VRSNSMV SMQLIVB or VRS:NSMV:SMQL:IVB) have often been engraved around crucifixes or the Saint Benedict Medals of Western Christianity since at least 1780. The phrase is also used allusively in literary contexts to depict rejection of possibly tempting, but undesirable, proposals; in such cases, it is generally used without any religious connotations.
Шығуы мен тарихы
"Vade retro satana" деген сөз Жаңа өсиеттің бірнеше жерінде кездесетін сөз тіркесімен ұқсас. Біріншіден, Марк 8:33-те Иса Петірге: «Сайтан, менің артымнан кет!» – деп ескертеді. Бұл оқиға Матай 16:23-те қайталанады. Осыған ұқсас сөз тіркесі Матайдың Ізгі хабарында, Христостың әйіптелуі туралы баяндамасында да қолданылады. Бұл өлеңнің нақты шығу тегі белгісіз. Ол алғашқы он үшінші ғасырда Сенс қаласындағы Шайтанның көпірі туралы аңызға кездеседі, онда бір сәулетші жанын шайтанға саудаласып, кейін өкінген. Сенс шіркеуінің пастыры, киімін киіп, шайтанды жын-перімен айдап, оны қасиетті сумен қуғынға салады, және осы сөздерді тәубешіге қайталатуға мәжбүрлейді. Бұл өлең 1647 жылы кеңінен танымал болды, сол кезде колдовствомен айыпталған әйелдер крест болған жерде зиян келтіре алмайтындарын мәлімдеді, ал Меттендегі Сент-Михаэль бенедиктік аббаттығы олардың ықпалынан ерекше босатылған. Аббаттықтағы іздеулер қабырғаларда формуланың әріптерімен салынған белгілерді тапты. Бұл әріптердің мағынасы біраз уақыт бойы құпия болып қалды, содан кейін толық өлеңдер 1415 жылға дейінгі аббат кітапханасындағы қолжазбада, Сент-Бенедикттің суретінің жанында табылды. Осы формула кейінірек шамамен 1340-1350 жылдарға жатқан австриялық қолжазбада да кездеседі. Қолжазбада Шайтанның киеліге ішетін тостағанды ұсынатыны бейнеленген, ал киелі оны ұзын таяқпен, қызыл туы бар таяқпен кері қарайды. Таяқтың астында бір жол мәтін және оның астында «Vade retro Satana» деген сөзбен басталатын алты жол өлең бар. Бұл формула Рим папасы Бенедикт XIV-нің мақұлдауын алды және 1742 жылы Католик шіркеуінің Римдік ритуалының (қасиетші немесе диакон орындай алатын қызметтерді егжей-тегжейлі баяндайтын литургиялық кітаптардың) бөлігі болды. Формуланың танымалдығы 19 ғасырда, негізінен Лео Дюпонның күш-жігеріне байланысты едәуір өсті. Баспасөзші және тарихшы Х.К. Леаның (1896) айтуынша: «Әдетте, бір [Сент-Бенедикт медалі] -н шын ниетпен кию жеткілікті, бірақ егер қандай да бір ерекше ізгілік қаласаңыз, сейсенбі күні бес Глория, үш Аве және тағы үш Глория оқуға кеңес беріледі, Сент-Бенедикттің қорғауын алу үшін». Vade retro satana әлі де Рим ритуалында қолданылады. 20 ғасырда литургиялық кітаптарды қайта қарағаннан кейін, экзорцизмге қатысты соңғы нұсқа 1999 жылы De exorcismis et supplicationibus quibusdam деп жарияланды. Vade retro satana сөз тіркесі діни мағынасынан ажыратылған, ақылға қонымды немесе ғылыми прозалық тәсіл ретінде де қолданылады, қабылдауға болмайтын (бірақ мүмкін тартымды) ұсыныстың қатаң қабылдамауын немесе кейбір қауіп-қатерден сескенуді білдіреді. Яғни, «Мені азғырма!», «Менің бұған қатысым жоқ», «бізді кім құтқарады?» және т.б. сияқты мағыналарда қолданылады.