Румындық хасидтік әулеті және Украинадағы Серет өзені

Кіріспе

Румын хасидтік әулеті
Украинадағы Серет өзені

Серет немесе Серетер хасидтері – 19 ғасырдың соңынан бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Буковина аймағындағы (қазір Румыния мен Украина арасында бөлінген) Сирет (Серет) қаласында және төңірегінде өмір сүрген хасидтер тобы. Олардың басшысы – Ребе ("Ұлы рабби") болды, оның тегі Рубин, ал ол Косов, Ропшиц және Белц хасидтік династияларының ұрпағы еді. Іс жүзінде Серет хасидтері Косов әулетінің бір тармағы саналды.

Тарих

Косовтың ең танымал ребесі (Вижниц әулетінің бастауы), раввин Хаим Хагер 1854 жылы Косовта (сол кезде Шығыс Еуропадағы Шығыс Галицияда) дүние салып, үш ұлын қалдырды. Әрқайсысының көптеген ізбасарлары (хасидтер) болды. Буковинада саны көп және ықпалды Хагер отбасының ізбасарлары, ағалардың екіншісі, раввин Йосеф Альтер Хагерді Радовицке (Радаути) тұрақты орнына көшуге көндіруге тырысты. Олар қалаға келушілердің санын арттыруды мақсат етті, себебі раввиннің ізбасарлары барлық мерекелерде және тіпті басқа уақытта да оған қажылыққа жақын және алыс жерлерден келуге дағдыланған. Олар сәтті болды, 1856 жылы Радовицте бүкіл қалық оны зор салтанатпен қарсы алды. Реб Йосеф Альтер Савранның Реб Моше Цвидің немересі Лияға үйленген. Реб Йосеф Альтер еврей қауымын жандандыруға көп еңбек етті және қауымның раввині Шапирамен бірлесіп, жақсы жағдайдағылардың рухани деңгейін көтеру үшін жұмыс істеді. Шілде күнін сақтау мәселесінде кейде келіспеушіліктер туындағаны рас, себебі базар күні жұма болғандықтан, олардың кейбіреулері сенбінің басталуынан кейін де жұмыс істей берді – бұл оның әкесі, раввин Хаим Хагерді де қатты ренжіткен. Жағдай осылайша ушықты, раввин наразылық ретінде уақытша Серетке көшті. Оның ізбасарлары кінәлілерді түзетуге тырысып, раввиннің Радовицке қайта оралуын қамтамасыз етуге ұмтылды және олардың күш-жігері сәтті аяқталды. Раввин қайтып келді. Жалпы алғанда, Радовицте болған уақыты маңызды болды. Қаланың кіші-үлкені оны жоғары бағалап, оның осындағы жиырма жылдық қанағатты өмірі бойы үлкен құрметпен қарады. Раввин отбасында жақсы жаңалық болғанда, барлығы онымен бірге қуанды. Сенбі және мереке күндері жергілікті тұрғындар осында келген хасидтермен бірге дұға оқып, раввиннің дастарқанына қатысты. 1873 жылы Реб Йосеф Альтер өмірінің соңғы жылдарын өткізу үшін Израиль еліне көшіп кетуге шешім қабылдады. Оның көптеген достары мен ізбасарларының осы жоспардан бас тарту туралы өтініштері нәтижесіз болды. Раввин өз шешімінде тұрақты болды. Бірақ ол ең болмағанда жалғыз ұлы раввин Моше Хагерді Радовицте қалдыруды ұсынды. Ескі раввиннің келісі үлкен шеруге айналды. Оның үйінен Хадикфалвадағы теміржол станциясына дейін алты шақырымға созылған үздіксіз керуендер тізімі болды. Мыңдаған жергілікті және шетелдік хасидтер сүйікті раввинімен соңғы қоштасуға өте қиналды. Оның жалғыз ұлы раввин Моше Хагер Радовицте оның орнын иеленді, ал оның үлкен күйеу баласы раввин Шмуэль Шмельке Рубин (1840-1901), оның қызы Чайяға үйленген, жақын маңдағы Серетте (Сиретте) үлкен хасидтік топты басқара бастады. Раввин Шмелькедің ата-анасы Бродтың раввині Ицхок Рубин, раввин Нафтали Цви Ропчице (Ропшиц) және Бельцтің раввині Шолом Рокеахтың қызы Эйдельдің немересі болды. Реб Шмельке Серетте өз ізбасарларын басқарып, оның есімі Бүкіл Буковинада керемет кереметтер жасаушы және ұлы көшбасшы ретінде танылды. Уақыт өте келе оның ізбасарлары көбейіп, Буковинаның көптеген қалаларында "Серетер" синагогаларын ашты, мысалы: Гура Хомурулиу, Сучава және Радовиц. Раввин Шмельке 1901 жылы дүние салғаннан кейін, ізбасарлардың саны айтарлықтай азайды. Оның орнын ұлы раввин Пинхос Менахем Мендель Рубин (1870-1941) иеленді. Шмельке раввинінің күйеу баласы Хаим Дахнер Сирет раввиндік сотының басшысы болды. Раввин Мендельдің үлкен ұлы раввин Мосес Йозеф Рубин (1892-1980) екінші дүниежүзілік соғыстан бұрынғы Румынияда және соғыстан кейінгі Нью-Йоркте белгілі раввин болды. Белгілі хальхахалық сарапшы Чернауцкийдің раввині Мешулам Рот (1875-1962) раввин Мендельдің күйеу баласы болды. Вижниц хасид әулетінің раввині Борух Хагер 1936-1941 жылдары Серет қаласының ресми қала раввині қызметін атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Израильге көшіп барып, Хайфада "Рамат Вижниц" деп аталатын ауданды құрды және Серет Вишницер Рабби ретінде танылды. Ол дүние салғаннан кейін оның орнын ұлы раввин Елиезер Хагер иеленді. Одан кейін оның орнын оның ұлы қазіргі Серет Вишниц Ребба және оның күйеу баласы раввин Нафтали Реувен Корнрейх, Бейс-Шемештің Косов Вишниц Ребба басқарды. Түпнұсқалық Серет қауымының барлық мүшелері Транснистриядағы концлагерлерде қаза тапты (Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Румынияны қараңыз).

The best known Rebbe of Kosov (forerunner of the Vizhnitz Dynasty), Rabbi Chaim Hager died in 1854 in Kosov (at that time in East Galicia in Eastern Europe) and left three sons, each of whom had a great number of followers (Hasidim). The followers of the Hager family, whose numbers in Bukovina were great and who were important, tried to persuade one of the brothers, the second oldest, Rabbi Yosef Alter Hager, to move his permanent residence to Radovitz (Radauti). They wanted thereby to increase the number of visitors to the town, because the followers of the rabbi were accustomed to come from near and far for all holidays and even at other times to make pilgrimages to him. They were successful, and in 1856 he was received in Radovitz with great ceremony by the whole population. Reb Yosef Alter was married to Leah, the granddaughter of Reb Moshe Tzvi of Savran. Reb Yosef Alter did a lot to stimulate the Jewish community and he worked hand in hand with the community's Rabbi Schapira to increase the spirituality of the well to do. It is true that he sometimes had conflicts regarding the observance of the Sabbath, because as market day was Friday, some of them continued to work after the beginning of the Sabbath–something on Friday eve, that had much upset his father, Rabbi Chaim Hager, too. Matters went so far that the rabbi temporarily moved his seat to Seret in protest at the defilement. His followers tried to get the culprits to reform in order to persuade the rabbi to return to Radovitz and their efforts were crowned with success. The rabbi came back. All in all his stay in Radovitz was of considerable significance. The whole town, young and old, held him in great esteem and treated him with great respect for the whole of his twenty year presence here. Whenever something good happened in the rabbi's family everyone rejoiced with him. On Saturdays and holidays the local population would join in prayers with Hasidim who had traveled here, and also partake of the rabbi's meals. In the year 1873 Reb Yosef Alter decided to emigrate to the Land of Israel in order to spend the last years of his life there. The pleas of his numerous friends and followers to give up this plan were to no avail. The rabbi stuck by his decision. But he did at least offer to leave his only son, Rabbi Moshe Hager in his place in Radovitz. The departure of the old Rabbi turned into a great procession. An unbroken row of wagons extended from his home six kilometers to the train station in Hadikfalva. Many thousands of local and foreign Hasidim were very reluctant to say a final goodbye to their beloved Rabbi. After his departure, his only son, Rabbi Moshe Hager, took over his seat in Radovitz, while his elder son in law Rabbi Shmuel Schmelke Rubin (1840 1901), who was married to his daughter Chaya, began to lead a large group of Hasidim in nearby Seret (Siret). Rabbi Schmelke's parents were Rabbi Yitzchok Rubin of Brody (Brod), the grandson of Rabbi Naftali Tzvi of Ropczyce (Ropschitz) and Eidel, who was the daughter of Rabbi Sholom Rokeach of Belz. As Reb Schmelke began leading his following in Seret, his name became renowned throughout Bukovina as a wondrous miracle worker and brilliant leader. In time, his followers increased and opened up "Sereter" synagogues in many towns of Bukovina such as; Gura Homuruliu, Suceava and Radovitz. After Rabbi Schmelke's passing in 1901 the following shrank significantly. He was succeeded as Rebbe by his son Rabbi Pinchos Menachem Mendel Rubin (1870 1941). Rabbi Schmelke's son in law Rabbi Chaim Dachner served as the head of the rabbinic court in Siret. Rabbi Mendel's eldest son was Rabbi Moses Josef Rubin of Câmpulung Moldovenesc (1892 1980) who was a prominent rabbi in pre World War II Romania and post war New York City. The renowned Halchachic authority Rabbi Meshulam Roth of Cernăuţi (1875 1962) was a son in law of Rabbi Mendel. Rabbi Boruch Hager of the Vizhnitz Hasidic dynasty served as the official town rabbi in Seret during the years 1936–1941. After World War II he moved to Israel where he established a neighborhood called "Ramat Vizhnitz" in Haifa and became known as the Seret Vizhnitzer Rebbe. After his death he was succeeded by his son Rabbi Eliezer Hager. Who was then succeeded by his son the current seret vishnitz rebba, and his son inlaw rabbi naftali reuven kornreich, kosov vishnitz rebba of beis shemesh. Virtually all members of the original Seret community perished in the Transnistria concentration camps (see Romania during World War II).

Мұра

Бұл әулет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құлап жойылды. Дегенмен, Серет әулетінен тараған бірнеше хасидтік әулеттер бар, олардың ішінде Мужай, Сулица, Сасреген және Ропшиц топтары бар (қараңыз Ропшиц (хасидтік әулеті)) – бәрі де қазір Нью-Йоркте орналасқан.