Кіріспе

Бразилиялық композитор (1767–1830)

Хосе Маурисио Нунес Гарсия (20 қыркүйек 1767 – 18 сәуір 1830) – бразилиялық классикалық композитор, Америкадағы классицизмнің ең көрнекті өкілдерінің бірі. Рио-де-Жанейрода екі нәсілді ата-ананың ұлы болып дүниеге келген Нунес Гарсия әкесін ерте жасында жоқ қылды. Оның анасы ұлының музыкант болуға бейім екенін сезіп, оның музыкалық білімін жалғастыруы үшін жұмысын жақсартты. Нуньес Гарсия дін қызметкері болды, ал Португалия королі Жоау VI 15 000 адаммен Рио-де-Жанейроға келген кезде Нуньес Гарсия Корольдік капелланың шебері болып тағайындалды. Ол өзінің және Доменико Чимароза, Вольфганг Амадей Моцарт сияқты композиторлардың шығармаларын орындап, клавесинде ойнап, ән айтты. Ол Жоау VI патша сарайында өте беделді музыкант болды. Оның музыкалық стиліне Моцарт және Гайдн сияқты веналық композиторлардың күшті әсері тиді. Бүгінде Нунес Гарсияның жазған 240-қа жуық музыкалық шығармасы сақталған, ал кем дегенде 170-і жоғалған деп белгілі. Оның көптеген шығармалары діни туындылар, бірақ ол сонымен қатар «Le due gemelle» операсы және «Tempest Symphony» сияқты бірнеше әлемдік шығармалар жазды.

Балалық шағы мен жастық шағы

1767 жылдың 22 қыркүйегінде Рио-де-Жанейродағы Руа-да-Валадағы қарапайым үйde, екі нәсілді ата-анасы – Виктория Мария да Круз бен тігінші Аполинарио Нунес Гарсияның ұлы дүниеге келді. Виктория Минас-Жерайс провинциясындағы Мариана қаласында, ал Аполинарио Рио-де-Жанейро қаласына жақын Губернатор аралында туған. Викторияның анасы Жоана Гонсалвес, Симао Гонсалвестің құлы болса, Аполинарио – Аполинарио Нунес Гарсия шіркеуінің құлы Ана Корреа до Дестерроның ұлы еді. Олардың крещение туралы құжаттарында әкелерінің есімдері көрсетілмеген, бұл олардың екеуі де қожайындарының балалары екенін көрсетеді. Виктория мен Аполинарио 1762 жылы үйленді. Бала, Сент-Морис күні дүниеге келген, 1767 жылдың 20 желтоқсанында қалалық соборда, қазіргі Igreja de Nossa Senhora do Rosário e São Benedito (Рио-де-Жанейро) шіркеуінде Хосе Маурисио Нунес Гарсия болып крещение алды. Оның аты белгісіз әпкесі отбасымен бірге тұрды. 1773 жылы Аполинарио қайтыс болғаннан кейін, ол Викториямен бірге Нунес Гарсияны тәрбиеледі және оның ерте жастан танылған музыкалық дарынына байланысты, белгілі бір қиындықтармен Сальвадор Хосе де Альмейда е Фарияны оған музыка сабақтарын беруге келісім жасады. Фария 18 ғасырда Минас-Жерайс музыкалық стилінде білім алған және сонда мансап жасаған. Осы стиль Нунес Гарсияның алғашқы шығармаларында көрінеді. Музыкалық білімін толықтыру үшін ол, әдетте, собордағы балалар хорына сопрано ретінде қосылды. Хор мүшелері Сан-Хоаким семинариясының, қазіргі Педро II мектебінің студенттері болды, онда олар музыканы, грек және латын тілдерін оқыды. Нунес Гарсияның ерте өмірбаянын жазған Мануэль де Араухо Порто Алегре айтуынша, жас баланың "әдемі даусы мен ұтымды музыкалық жады" болған, "естігенін қайталай білген", "өз мелодияларын құрастырған және ешқашан үйренбеген клавесин мен гитарада ойнаған". 1779 жылы, он екі жасында Нунес Гарсия музыка сабақтарын беруді бастады. Оның пианино немесе клавесині болмағандықтан, ол клавиатурамен үйрену үшін әйелдерге үйлерінде сабақ берді. Орган ойнауды ол кейін, дін қызметкері болғаннан кейін, шіркеулердегі тәжірибелі органшылардың көмегімен үйренді. Білімін ол Аулас-Региаста – тарих, география, латын грамматикасы, философия және риторика бойынша қоғамдық лекцияларда аяқтады.

Діни қызметкерлікке алғашқы қадамдар

Ескерту: қысқарту CPM музыка танымшысы Клеофе Персон де Маттос ханым құрастырған Нунес Гарсияның шығармаларының тақырыптық каталогына сілтеме жасайды. 1783 жылы 16 жасында Нунес Гарсия өзінің алғашқы сақталған шығармасын жазды: антифоны Tota pulchra Es Maria (CPM 1). 1780 жылдары ол қасиетті бұйрықтарды қабылдау үшін өтетін емтихандарға дайындалды және шіркеудің ескі шіркеу меңгерушісі және субшантері, диякон Жоао Лопес Феррейрамен музыкалық серіктестік жасады. Бұл оның шіркеудің басшысы ретінде бірінші қадамдары болмақ. 1784 жылы Рио-де-Жанейрода музыканттардың дәстүрлі гильдиясы - Сент-Сессилияның бауырластығы құрылды. 17 жастағы Нунес Гарсияға музыкалық мұғалім ретінде танылғандықтан, оған құрылтай актісіне қол қоюға рұқсат берілді. 1780-ші жылдардың аяғында оның үлкен репертуары болды: 1788 жылы 4 дауыс пен орган үшін біздің ханымға арналған литания; әнұрандар O Redemptor Summe Carmen және Pange Lingua, екеуі де 1789 жылы; және Браддос немесе Пассиондар, олардың ішіндегі ең маңыздысы Bradados de 6ª feira maior (CPM 219) немесе Ұлы жұма күніне арналған құмарлық; бұл жұмыста бастапқыда мотеттер деп жіктелген және қазіргі уақытта бөлек орындалатын: Crux Fidelis (CPM 205), Heu Domine (CPM 211), Popule Meus (CPM 222), Sepulto Domino (CPM 223) және Vexilla Regis (CPM 225). 1790 жылы Нунес Гарсия Рио-де-Жанейрода танымал болған аспаптық шығарма жазды: Funeral Symphony (CPM 230). 1791 жылы ол діни орден алуға өтініш білдірді. Қабылдаудың екі негізгі шарты - өзінің және ата-анасының католиктік шынайы сенімін дәлелдеу және "терісінде кемшілік болмауы" еді. Біріншісі зерттеулер мен оның ата-анасы мен әжелерінің достарының куәліктері арқылы дәлелденді. Екіншісін жеңу үшін ол "кемшілігінен" босатылуды өтінді, және ол сәтті болды. 1791 жылдың маусым айында ол қажетті емтихандарды бастады, ал 1792 жылдың наурыз айында ол мақұлданды. Орден алу үшін соңғы талап – ол жер иесі болу еді. Бұл оның бір оқушысының әкесі, бай саудагер Томас Гонсалвестің көмегімен жүзеге асырылды, ол оған Руа-дас-Беллас-Ноутес көшесінде үй сыйлады. Нунес Гарсия діни қызметкерге қажет болғандықтан, өзін ораторлық өнерде дамытуға тырысты, 1794 жылы құрылған Әдеби қоғамның кездесулеріне қатысты. 1797 жылы қоғам жабылып, оның басшылары патшаға қарсы революциялық қызметтерге қатысқан деген айыппен тұтқындалды. Тұтқындалғандардың арасында Вила-Рика қаласында туған ақын Мануэль Инасио да Силва Альваренга және 1789 жылы Минас-Жерайс провинциясындағы Inconfidência Mineira көтерілісінің сотталған басшыларының бірі Инасио Хосе де Альваренга Пейсотоның туысы болды. 1795 жылы ол қоғамдық музыка оқытушысы болып тағайындалды, өз үйінде тегін музыка класын ашты. Онда оқушыларға оқу үшін тек бір металл гитара қалды, оны оқушылар кезекпен пайдаланды. Сол жерде болашақ ұлы музыканттар мен әншілер музыка білімін алды. Олар XIX ғасырдың басынан аяғына дейін Рио-де-Жанейроның музыкалық сахнасын байытты.

Капелле меңгерушісі

Нуньес Гарсия діни қызметке орналасқаннан кейін, өнімді кезеңді бастан өткерді. Осы кезеңнен 32 музыкалық шығарма белгілі, олардың ішінде градуалдар, антифондар, түрлі псалмдар, дауыстар мен органға арналған Магнификат (CPM 16), Весперас дас Дорес де Н. Сра. (CPM 177), Vésperas de N. Sra. (CPM 178) және Қасиетті аптаға арналған бірнеше шығармалар: екі Miserere, біреуі Сенбі күніне (CPM 194), екіншісі Ұлы жұмаға (CPM 195), ал 1797 жылы оның алғашқы мессасы – Missa para os pontificiais da Sé, Паптық мессасы. 1798 жылдың 4 (немесе 5) шілдесінде диякон Лопес Феррейра қайтыс болды. Екі күн бұрын, өліміне байланысты, Нуньес Гарсия шіркеудің хормейстері болып тағайындалды. Оның хормейстерден кейін билікке ие болу арманы орындалды. Субкантор лауазымын диякон Хосе Мариано атқарды. 1799 жылы ол Nossa Senhora do Rosário e São Benedito dos Homens Pretos бауырластығына қосылды, оның шіркеуі бас пастырлыққа орнатылды. Сол жылы ол қайтыс болған диякондардың құрметіне (мүмкін, Лопес Феррейраға жеке құрмет ретінде) Funeral Office (CPM 183) және Requiem Mass (CPM 184) шығармаларын, сондай-ақ Рождестволық Матиндерді (CPM 170) жазды. Оның Rua das Bellas Noutes көшесіндегі үйі қалалық Қоғамдық баққа жақын болғандықтан, ол ондағы дәстүрлі серенадаларға қатысқандығын көрсететін деректер бар, өйткені 1837 жылы оның үш танымал шығармасының ноталарын музыка редакторы Пьер Лафорж басып шығарды: Modinhas: Beijo a mão que me condena (CPM 226) – Мен мені айыптаған қолды сүйем; Marília, se não me amas (CPM 238) – Марилия, егер маған махаббатың болмаса, және No momento da partida, meu coração t'entreguei (CPM 239) – Кетіп бара жатқанда маған жүрегіңді бердім. 19 ғасырдың басында ол өзінің шығармашылығын екі увертюрамен кеңейтті: "The Tempest" (CPM 233) және "Zemira" (CPM 231), екеуі де 1803 жылы жазылған. Оның 1800 және 1807 жылдар аралығында жазған басқа да шығармаларының көп бөлігі белгісіз: екі градуал, 1800 жылы жазылған Te Christe Solum Novimus (CPM 52), 1801 жылы жазылған Te Deum for the Matins of the Assumption (CPM 91), Mass in B Flat (CPM 102) және 1807 жылы жазылған In Honorem Beatissimae Maria Virginis (CPM 4) антифоны. 1802 жылдан 1804 жылға дейін ол Сильва Альваренгадан риторика сабақтарын алды, бірақ оның таза риторикалық шығармаларынан тек екі уағызының атаулары ғана белгілі. Нәсіптік өмірге қарамастан, Нуньес Гарсия 19 ғасырдың алғашқы онжылдығында 1789 жылы туған Севериана Роза де Кастромен некелік қарым-қатынаста болды. Осы қарым-қатынастан бес бала дүниеге келді: Хосе Аполинарио (1807), Аполинарио Хосе (1808), Жозефина (1810), Панфилия (1811) және Антонио Хосе (1813). Ұлы Хосе Аполинарио 1828 жылы әкесінің мойындауынан кейін өзінің есімін Хосе Маурисио Нунес Гарсия кіші деп өзгертті.

Португалия корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға келді

1808 жылдың қаңтар айында «Воадор» бригі Риоға португал королінің жақын арада келуі туралы хабар жеткізді. Олар француз әскерлерінің, генерал Жуно басқаруымен, өздерінің патшалығын басып алуынан қашып келе жатқан еді. Бірнеше аптадан кейін тағы бір кеме сәтті сапардың нақты күні – 7 наурыз туралы хабарлады, сондай-ақ ханзада регент Жоаоның қалалық кафедрада өткізілетін Te Deum діни рәсіміне қатысу туралы өтінішін жеткізді, ол сәтті сапар үшін алғыс айту мақсатында ұйымдастырылған еді. Осы оқиғаға дайындық жұмыстары алдын ала жүргізілді, және белгіленген күні ағылшын-португал флоты Рио-де-Жанейро шығанағына жетті. Ханзада мен оның сарайы келесі күні портынан кафедраға дейін жаяу жол тартты. Жол бойында салюттар атылды, музыка ойнады және шіркеу қоңыраулары соғылды. Ханзада шіркеуге кірген кезде, балалар хоры қосылған «үлкен оркестр» музыка ойната бастады. Музыканы Нунес Гарсия дирижерлік етті. Осы оқиғаға қатысты, 1799 жылы жазылған D тонындағы Te Deum (CPM 96) және O Beatae Sebastiane, Sub Tuum Praesidium (CPM 2) антифондары орындалды. Ханзада музыкаға риза болса да, музыканттар туралы осындай пікірде болған жоқ. Көп ұзамай ол кафедраның қиын жағдайымен және капитул мен шіркеу бірлестігі арасындағы жанжалдармен танысты. Риодағы оның алғашқы жарлықтарының бірі капитулды губернатор сарайының жанындағы Кармель шіркеуіне көшіру туралы болды. Біраз уақыттан кейін ол Лиссабон Патриархатын алмастыратын Корольдік капелла құру туралы ойға келді, ол осы шіркеуде орналастырылатын еді. Бұл институт португал епископы Дом Жозе Каэтано да Силва Коутиньо 1808 жылдың 25 сәуірінде қалаға келген кезде ресми түрде құрылды. Ол Лиссабон Патриархатының дін қызметкерлерін Рио-де-Жанейро кафедрасының құрамына біріктіру үшін дипломатиялық шешімдер қабылдады. Бразилиялық дін қызметкерлерін қабылдау ресми түрде бекітілді, бірақ португал дін қызметкерлері басқаша ойлады: анонимді құжатта экономикалық шара ретінде дін қызметкерлерін бұрын ханзада-регентке қызмет еткендермен шектеу керек екені айтылды. Бұл оған өз капелласында «көрінетін физикалық кемшілігі бар» адамды көруден сақтар еді. «Көрінетін физикалық кемшілігі бар» сол адам – Нунес Гарсия еді. Бұл оларды төмен расадан санаған адамды кемсірту мақсатында жасалған агрессивті әрекеттердің бастамасы болды. Бірақ ханзада-регент оның музыкалық дарынын мойындап, 26 қарашада оны Корольдік капелланың бас музыканты етіп бекітті. Осылайша Нунес Гарсия Португалия Корольдігінің алғашқы музыканты болып ресми тағайындалды.

Патшалық шіркеуінің музыка шебері

Соттың Рио-де-Жанейроға көшірілуі қаланың 60 мың тұрғыны үшін ауыр соққы болды. Бірден 15 мың жаңа адам келді, оларға баспана мен тамақ қажет болды. Сот қызметкерлері алдымен кармелиттер монастырындағы қалалық азық-түлік қоймасында – ухарияда орналасты. Аристократтар өздері мен отбасылары үшін үй іздеді, бірақ бос үйлер болмағандықтан, күшпен талап етуге мәжбүр болды. Үй таңдалғаннан кейін, оған P.R. (Принц-регент) әріптерімен белгі қойылды және бұрынғы иелері 24 сағат ішінде оны босатуға тиіс болды. Қала халқының күрт өсуіне байланысты азық-түлікпен қамтамасыз ету мәселесін болдырмау үшін, принц-регент қаладан жеті лига (30 шақырым) қашықтықтағы бұрынғы иезуиттер бекінісі – Санта-Крус корольдік фермасын жақсартуға бұйрық берді. 1769 жылы иезуиттер Португалиядан және барлық отарлардан қуылғанда, бұл мүлік Корольдікке берілді. Фермада өндірілген өнімдер Рио-де-Жанейроға тасылып, ухарияда сатылды. Ферма тез арада патша отбасының жазғы сарайына айналды. Бұрын иезуиттерге тиесілі болғандықтан, онда құлдардан құралған хор болды, және олар қажылықтарда қажет болатындықтан, принц-регент екі музыка мұғалімін тұрып жұмыс істеуге және олардың музыкалық біліктілігін арттыруға шақырды. Патшаның музыкалық ансамблі принцке ұнаған жоқ. Олардың сапасын жақсарту үшін Лиссабон патриархатының музыканттары Рио-де-Жанейроға шақырылды. Жаңа шығармаларды жазу міндеті Нунес Гарсияға жүктелді. 1808-1811 жылдары ол патшалық салтанаттар үшін шамамен 70 шығарма жазды. 1808 жылғы басты композициялар: Сан-Педро-де-Алькантараның миссасы (CPM 104), Домин Педроға арналған, Мисса Пасториль (CPM 108) – Пасторальдық мисса, Мисса em Fá (CPM 103) – Фа тонындағы мисса, оркестрленген Qui Sedes (CPM 162) және қазір жоғалған бірнеше шығармалар: Рождестволық мисса және Әйел Сент-Элизабетке арналған мисса, екеуі де дауыстар мен органға арналған. Лиссабон музыканттары өте шебер және виртуоз болды, олар сол кезде Рио-де-Жанейроны маңызды музыкалық орталыққа айналдырды. Орындаушылардың сапасы шатыр шеберінің шығармаларында көрінді. Бірақ олар басқа музыкалық стильмен таныс болды және өздерін төменгі нәсілді музыкант деп санайтын жетекшінің басшылығына қанағаттанбады, сондықтан олар оған қарсы қысым көрсетуге тырысты. Жаңа оркестрге ескі кафедраның музыканттары да қосылды. 1809 жылы, музыкалық құрам толық болмаса да, түрлі рәсімдер музыкамен тойланды. Осы жылы патша отбасының Риоға сәтті сапары үшін алғыс айту мерекесі жарияланды, және Нунес Гарсия бұл бірінші жылға арналған мисса мен Те Деум шығармаларын жазды. 1809 жылғы басқа композициялар: Архангел Михаилдың миссасы, Сан-Педро-де-Алькантараның миссасы (CPM 105), Біздің Ханымның Қонаққа келу мерекесіне арналған мисса және Патшалықтың Қорғаушы періштесіне арналған шығарма. Ұлы апта Корольдік капеллада салтанатты түрде тойланды. Орындалған шығармалардың арасында Маунди бейсенбіге арналған 8 дауыстық Символ және жоғалған Біздің Ханымның мотеті болды. Сақталған шығармалар: Юда Меркатор Пессимус (CPM 195), Қайта тірілуге арналған таңертеңгілік (CPM 200) және Corpus Christi мерекесіне арналған Lauda Sion (CPM 165) секвенциясы. Осы жылы ол Гастао Фаусто да Камара Коутиньо жазған екі аллегориялық сахналық пьесаға музыка жазды: Ulissea, Drama Eroico (CPM 229) және O Triunfo da América (CPM 228) – Американың жеңісі. 1809 жылдың ақпан айында принц-регент Нунес Гарсияның сарайындағы фортепианода орындаған импровизацияларына әсерленді, Вила-Нова баронының пальтосынан медаль алып, оны киіміне бекітіп, оны Христиандық орденінің рыцары етті. Сол жылы ол Лиссабондағы Келуз сарайынан Рио-де-Жанейроға әкелінген патшалық музыкалық архивтің мұрағатшысы болып тағайындалды. Бұл жұмыс оны заманауи репертуармен байланыстырып, ноталарды зерттеу арқылы композициялық дағдыларын жаңартты. Оның жалақысы өзіне жетерлік болғанымен, балаларының тамақ, білім және күтімге қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткіліксіз болды. Көп ұзамай ол қарызға батып, үйін ипотекаға беруге мәжбүр болды. Жеке қиындықтарына қарамастан, ол жұмысын жалғастырды. Оның 1810 жылғы композициялары: Сент-Жоанның таңертеңгіліктері (Matinas de S. João), патша отбасының сәтті сапары үшін Құрмет көрсету кезінде мисса мен Те Деум, Ecce Saceros антифоны (CPM 5) және Сент-Жозефтің кешкі асқа арналған Magnificat (CPM 17). Жыл соңына қарай ол Санта-Крус фермасы үшін Praecursor Domini (CPM 55) мотеті мен Missa de N. Sra da Conceição (CPM 106) – Біздің Ханымның Тууына арналған миссаны аяқтады, бұл оның музыкалық мансабындағы маңызды кезең болды. Бұл шығармада ол патшалық музыкалық архивтерден алған білімі анық көрінеді.

Маркос Португалия Нунес Гарсияның орынбасарлары

1811 жылы, ықтимал, жұмыс артық болғандықтан, Нуньес Гарсия қатты ауырғанын сезінген болуы мүмкін; мұны куәландыратын дерек ретінде ханзададан «үйде мисса өткізуді» сұрауы болды. Еуропалық музыканттардың қысымын сезінген ханзада-регент бұрынғы сарай композиторы Маркос Португалиядан мұхитты кесіп өтіп, Нуньес Гарсияның орнына келуін талап етуден басқа амал қалмады. Португалия өз елінен кеткісі келмегендей көрінді. Бірақ ханзаданың талабымен ол 1811 жылдың наурыз айында Лиссабоннан аттанды. Бір айлық сапардан кейін Рио-де-Жанейрода жылы күтіп алынды. Он бір жыл бұрынғы Лиссабондағыдай, ол Корольдік капелланың музыка шебері және Сан-Жуао корольдік театрының директоры болып тағайындалды. Нуньес Гарсиямен алғашқы кездесуі ыстыққа жақын болды. Ол Хайднның сонатасын клавесинде ойнауын өтінді, оның орындауы үшін құттықтаулар алды, ал Португалия: «Тамаша! Сен менің өнердегі баурымсың! Әрине, сен мен үшін дос боласың!» деді. Нуньес Гарсияның ауыстырылған кезде жұмыстан босатылғанына немесе қаржылық зиян шеккеніне ешқандай дәлел жоқ. Керісінше, жаңа жағдай оған тиімді болған сияқты. Осы кезеңдегі кейбір шығармаларының атаулары жұмыстың бөлінісін анық көрсетеді: Португалия Корольдік капелланың негізгі рәсімдеріндегі музыкаға жауапты болды, ал оған Корольдік Квинта да Боа Виста мен Санта-Круз корольдік шаруашылығының рәсімдері қалды, мысалы, Тамкуам Аурум (CPM 56) мотетінде айтылғандай. Сонымен қатар, тамақтандыруға алты баласы болғандықтан, ол басқа шіркеулерден тапсырыс алған жұмыстарды қабылдауға қажетті уақытты таба алды, бұл оның табысын арттырды. 1811 жылдан кейін оның көптеген шығармалары енді Корольдік капелла үшін емес, Рио-де-Жанейродағы кіші шіркеулер үшін жазылды. Осы кезде үйінің ипотекасы төленді, бұл оның қаржылық тұрақтылығының тағы бір дәлелі.

Еркін жұмыс істеу

1813 жылы Нуньес Гарсия Корольдік капелмен қатар орналасқан Кармельдің Үшінші шіркеуі үшін үнемі музыка жаза бастады. Досы Баптиста Лисбоаның өтініші бойынша ол екі псалм жазды: Laudate Dominum (CPM 76) және Laudate Pueri Dominum (CPM 77). Сол жылы Nossa Senhora da Boa Morte (Жақсы Өлімнің Анасы) шіркеуі үшін ол 1808 жылы жазылған Matinas da Assunção de Nossa Senhora (CPM 172) – Анамыздың Көтерілуіне арналған Таңғы Құдайға Сыйынбау, және Мисса Пеквена – Кішкентай Месса, әулие Тереза мерекесіне арнап жазды. 1813 жылы әлі де аяқталмаған Сан-Жуао Корольдік театры көпшілікке ашылды. Сол жылы Наполеон Бонапарт басқарған француз әскері Лейпцигте жеңілді, ал 1814 жылы Папа Пий VII Авиньоннан Римге оралды. Бұл оқиғалар Рио-де-Жанейрода қуанышпен тойланды. 1814 жылы Нунес Гарсия жазған екі шығарма ғана белгілі: Novena do Apóstolo São Pedro (CPM 66) – Апостол Санкт-Петерге арналған Новена және Bendito e Louvado Seja o Santíssimo Sacramento (CPM 12) – Ең Қасиетті Жұбаңның Көтерілуіне мадақ. 22 қарашада оған Принц Регентінің жеке қаражатынан «діни мүліктерін» құру үшін 25 000$ (жиырма бес мың рейш) жылдық сома берілді. 1815 жылы ол Сан-Педро-дос-Клеригос бауырластығы үшін Апостол Сан-Педроның Таңғы Құдайға Сыйынбауын (CPM 173) жазды. 1815 жылы желтоқсанда Португалияға Киелі Оданың құрылтайында орын беру үшін Бразилия португалдық колониясынан Португалия және Алгарвемен біріккен корольдікке көтерілді. Теория бойынша, бұл барлық бразилиялықтарды португалдармен тең құқықты етеді, бірақ іс жүзінде бәрі өзгеріссіз қалды. 1816 жылдың басында Нунес Гарсия бразилиялық тумасы болғандықтан, осы оқиғаға алғыс айту үшін мессаны өткізуге таңдалды. Бұл рәсім Пауланың Киелі Франциск шіркеуінде, Largo da Sé Velha, қазіргі Largo de São Francisco деп аталатын жерде өтті. Салтанатты рәсім кезінде қандай музыка орындалғаны белгісіз. Осы жылы Нунес Гарсия Корольдік капелланың атақты епискобының тағайындалуына арналған Moteto para a Ordenação do Ilustre Bispo da Real Capela – Мотет жазды; рәсім 1816 жылдың 15 наурызында ғана өтті. 1816 жылдың 20 наурызында Португалияның патшайымы Мария I және Нунес Гарсияның анасы Витория Мария да Круз қайтыс болды. Патшайымның өліміне бүкіл қала аза тұтты. Жерлеу кортежі көптеген көшелерден Ажуда монастырының мазасына дейін өтті, ал адамдар үнсіз соңынан ерді. Бір айдан кейін, 22 сәуірде оның жерлеу рәсімі Корольдік капеллада салтанатты түрде өтті, онда Маркос Португалия құрастырған және өткізген Реквием Мессасы мен Жерлеу Қызметі болды. Өздерінің жерлеу рәсімдерін насихаттау үшін Кармельдің Үшіншісі Нунес Гарсияға Моцарттың әйгілі шығармасынан айқын әсер алған жаңа Missa de Mortos (CPM 185) – Өлім Мессасы және Ofício de Defuntos (CPM 186) – Жерлеу Қызметі тапсырды, екеуі де оның ең бағалы туындылары саналады. 1816 жылдың 4 шілдесінде үшінші музыка шебері Фортунато Мацциотти Корольдік капеллаға қабылданды. Көп ұзамай, 10 шілдеде ол Дэвид Перездің Mattutino dei Morti операсын королеваның екінші жылдығына арнап өткізді.

Португалия, Бразилия және Алгарвтер Біріккен Корольдігі кезінде

Франциямен келісуді нығайту ниетімен және Бразилиядағы мәдениет пен өнердің дамуына қызығушылық танытып, патшалық регент Риоға француздық өнер миссиясының саяхатын демеушілік етті. Француздық өнер миссиясы 1816 жылдың 26 наурызында Рио-де-Жанейроға келді. Тарихшы Анри Лебретон басқарған топқа Жан Батист Дебре (суретші), Гранжан де Монтиньи (архитектор), Огюст Мари Таунай және Зеферин Феррес (мүсіншілер), Николас Антуан Таунай (суретші және тарихшы) және тағы да басқалар кірді. Таунай Нунес Гарсияның музыкасын естіген соң, оны «le grand mulâtre» деп атады. Бірнеше аптадан кейін, Люксембург герцогының комиссиясына қосылған австриялық композитор Зигмунд Нойкомм (Сальцбург, 1778; Париж 1858) Риоға келді. Сальцбургте оқығанда Нойкомм Жозеф пен Михаил Хайднның шәкірті болған. Өмірі бойы шамамен 1800 туынды жазған. Нойкоммнің шеберлігіне қарамастан, ол Корольдік капеллаға қабылданбады. Оның орнына ол 1821 жылға дейін, Еуропаға қайтқанға дейін, патшалық биліктегі музыка мұғалімі болып тағайындалды. Ол сол кездегі діни музыкада кең таралған опералық стильді қатты сынады. Бразилияда жазған 45 туындысының тек біреуі ғана Корольдік капеллада орындалды: 1817 жылы Португалияның корольі Жуан VI-ның тағайындалуына арналған Missa Pro Acclamationis Joannis VI. Ол Нунес Гарсияны жоғары бағалады, бірақ оның айтқандарының көп бөлігі 1853 жылы Парижде кездескенін мәлімдеген Мануэль де Араужу Порту-Алегри баяндады. Нойкомм сонымен қатар Реколхименту ду Парту шіркеуінде Моцарттың Реквиемін (K 626) алғаш рет Бразилияда, Нунес Гарсия жетекшілігімен Санкт-Сесилияның музыканттарымен бірге орындады. 1819 жылдың желтоқсанында Нойкомм өзінің кейбір тақырыптарына негізделген Libera Me шығармасын жазды, ол кезекпен орындалды, ал 1820 жылы Венаның Allgemeines Musikalisches Zeitung газетінде осы орындалым туралы мақала жарияланды, онда ол «ешбір еуропалық орындалымнан кем түспейді» деді. Бұл Нунес Гарсия туралы оның тікелей пікірі болды. Порту-Алегридің жазуларында бразилиялық композиторды «әлемдегі ең ұлы импровизаторлардың бірі» деп санайды немесе «оның музыкадағы өзін-өзі тәрбиелеуіне таңғалады» делінеді, бірақ ол Нойкоммнің өмірбаяннда есімдерін таппауға болады. 1817 жылы ханзада Дом Педро Австрия императорының қызы Мария Леопольдина Жозефа Каролинаға үйленді. Архигерцогиня діни және музыкалық білімі мол болғандықтан, 16 музыканттан тұратын ансамбльді өзімен бірге алып келді. Ол Риоға 5 қарашада келді. Музыканттардың шеберлігі соншалықты жоғары болды, халық Нунес Гарсияның үйіне жақын Ларгу-де-Сан-Жоржеге репетицияларды тыңдауға жиналды. Бұл ансамбль үшін діни қызметкер 12 Дивертимент сериясын жазды, олар ынтамен қабылданды, ал олардың бастапқы ноталары олармен бірге алынып кетіп, қазір жоғалып кеткен. Осы уақытта Маркос Португалия тағы бір инсульт алды, нәтижесінде оң қолы сал болды. Біраз уақыттан кейін, патшалық регенттің өтініші бойынша Нунес Гарсия Бразилияда алғаш рет қойылған Le Due Gemelle операсын жазды. Партитурасы кейін 1825 жылы Сан-Жуаодағы Корольдік театрдың өртінде жойылды. 1817 жылдан бері оның бір ғана туындысы сақталған: Пауланың әулие Францискінің шіркеуі үшін жазылған Trezena (CPM 75). 1818 жылдың ақпан айында патшалық регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарв королі Жуан VI деп жарияланды. Аккламация рәсіміне арналған жаңа сарай ескі сарайдың қасына, сарай алаңында салынды. «Te Deum» әні Португалияда инсульт алғанға дейін жазылған. Алғашқы месса, жоғарыда айтылғандай, Нойкомм жазған. 1818 жылы Нунес Гарсияның өндірісі жалғасты. Ол Кармелдің үшіншілері үшін Новенаны (CPM 67) және Корольдік капелланың музыканттарымен орындаған Кармелдің біздің әйелінің мейрамына арналған мессаны (CPM 110) жазды. Ол сондай-ақ шәкірті Кандиду Инасиу да Силва үшін Qui Sedes and Quoniam (CPM 163) шығармасын жазды. Санта-Круз корольдік фермасына үш мотет жазды: Moteto dos Apóstolos – Елшілердің мотеті, Moteto das Virgens (CPM 58) – Виргендерге арналған мотет және Moteto para a Festa de Degolação de S. João Baptista (CPM 60) – Жақияның басын шаю мейрамына арналған мотет. Осы жылы ол сондай-ақ Missa Para a Festa da Degolação de S. João Baptista (CPM 120) – Иоанн Крестительдің басын шаю мейрамына арналған мессаны жазды, оны ол 20 күнде Патшалық фермасында аяқтады. 1819 жылы ханзада Дом Педро мен архигерцогиня Леопольдинаның тұңғыш қызы дүниеге келді. Ол Мария да Глория есімді ханшайым ретінде шомылдырылды, кейін Португалияның Мария II патшайымы болды. Сенат Нунес Гарсияны алғыс айту мессасын орындауға тағайындады, ол әулие Франциск Паула шіркеуінде өтті. 1820 жылғы жазбалардан Нунес Гарсияның сақталған туындыларының саны аз: D мажордағы Creed (CPM 127) дауыстар мен органға арналған, 1813 жылы жазған Laudate Pueri Dominum псальмының оркестрленген нұсқасы (CPM 77) және Missa Mimosa (CPM 111) – Тамаша месса. Бұл уақытта ол Nossa Senhora-ның Conception Matinas (CPM 174) шығармасын жазған болуы мүмкін. 1820 жыл Португалиядағы қарқынды саяси белсенділікпен еректелді, халық патшалық отбасының дереу оралуын талап етті, бұл 1820 жылғы Либералды революцияға әкелді. Риодағы португалиялық аристократтар да наразылық белгілерін көрсетіп, өз елдерінен кетіп қалуға ешқандай себеп болмады.

Бразилияның тәуелсіздігі

1821 жылдың сәуір айында король Жоау VI Португалияға қайтуға шешім қабылдады. Оның корольдығындағы саяси жағдай король отбасының дереу оралуын қажет етті, себебі тақ оның Браганза әулеті үшін жоғалу қаупінде тұрды. Ол өзінің ұлы Педроны Бразилияның регенті етіп тағайындады, оған: «Педро, егер Бразилия тәуелсіздік алса, ол осы авантюристтердің біріне емес, саған тиесілі болуы керек, өйткені сен мені құрметтейсің деп білемін», – деді және Рио-де-Жанейроны болашаққа қатысты алаңдатумен қалдырды. Бразилия оның үшін жаңадан құрылған патшалық болды. Нунес Гарсия үшін бұл қайғылы күн болды. Португалия аристократиясының өзіне көрсеткен қатысына қарамастан, ол корольді өзінің музыкасын бағалайтын адам деп есептеді. Ол корольге 13 жыл қызмет еткені үшін алтынмен және құнды тастармен әшекейленген, корольдің азу тісінен жасалған портреті бар темекі қорабын сыйлық ретінде алды. Маркос Португалия Бразилияда өз ынтасымен емес, денсаулығының нашарлауына және ханзада Педроға музыка сабақтарын жалғастыру үшін қалды. Сигизмунд Нейкомм корольдің Португалияға сапарынан бір апта бұрын Францияға кетіп қалды. Бразилияда болған кезінде өзінің шығармаларымен қатар, ол сол кездегі танымал әнші және гитарашы Хоаким Мануэл да Камераның бірнеше модиньяларын нотаға түсіріп, Бразилия музыкасының тарихына маңызды үлес қосты. Порту-Алегридегі куәгердің айтуынша, Риодан кеткен кезде Нунес Гарсия Хайднның «Жаратылыс» шығармасын қоюға дайындық жасап жатқан, бірақ ол орындалмады. Оның орнына ол осы шығарманың мотивтеріне негізделген екі псалм жазды. 1821 жылы Нунес Гарсия сондай-ақ Россинидің музыкасын еске түсіретін Лаудамус шығармасын жазды, оның опералары Рио-де-Жанейро театрларында сәттілікке жете бастады. Португалия сарайының келуі елдің мемлекеттік қаржысына зиян келтірді. Португалия аристократиясы өздерімен бірге барлық мүлкін алып кетіп, Бразилия банкін банкротқа дейін жеткізді. Қаржылық қиындықтар ханзаданы сарай музыканттарына, соның ішінде Нунес Гарсияға берілетін қосымша төлемдерді қысқартуға мәжбүр етті, олар тек толық жалақысын ғана алды. Діни қызметкер ханзадаға хат жазып, король Жоау VI берген қосымша төлемді қайтаруды сұрады, оны өзінің қоғамдық музыка сабақтары үшін төлем ретінде негіздеді. Оның өтініші қабылданбағандықтан, ол 28 жыл бойы берген музыка сабақтарын тоқтатуға шешім қабылдады. Қаржылық тәртіпсіздік бразилиялықтарды Риодағы португал саудагерлеріне қарсы қойды, олар өздерінің жеңілдіктерін сақтау үшін партия құрды. Лиссабондағы португал аристократиясы корольді Бразилияның Біріккен Корольдік мәртебесін қайтару туралы актіге қол қоюға қысым жасады. Жергілікті наразылықтарға тап болған Педро ханзадасы, елдің Испан Америкасында болғандай, кішігірім республикаларға бөлінуіне жол бермеу үшін, Сан-Паулу провинциясына жол тартқанда, 1822 жылдың 7 қыркүйегінде Бразилияның Португалиядан тәуелсіздігін жариялады. 1 желтоқсанда ол Бразилия императоры Педро I болып таж кигізді. Осы шешуші жылдан бастап Нунес Гарсияның сақталған жалғыз шығармасы – Novena do Santíssimo Sacramento (CPM 75) – Қасиетті Тағаланың Новенасы. Пиндамонхангаба ауылының мәліметтеріне сәйкес, ол князь регентке ауылдан өткені үшін алғыс айту рәсімінде Те Деумды тапсырды. Португалия Бразилияға соғыс жариялады. Оңтүстік провинциялар императорға адал болды, бірақ солтүстік аймақ әлі де Португалияның бақылауында болды. 1823 жылдың 21 наурызында жас император ағылшын адмиралы лорд Кокрейн басқарған бразилиялық флотпен оларға шабуыл жасауға шешім қабылдады, ол көбінесе алдау арқылы португал флотының көп бөлігін басып алды. Нунес Гарсияның 1823 жылға қатысты тек бір ғана белгілі шығармасы бар: Missa Abreviada (CPM 113) – Ұзақ емес Месса. Сол жылы Корольдік капелла «Императорлық капелла» деп аталды.

Соңғы жылдар

1825 жылы Корольдік театрды шарпыған өрт «Екі егіз» операсының ноталарын күлге айналдырды. 1826 жылы, жақында жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, король Жоау VI уланды. Оның қазасы туралы жаңалық Риода, әсіресе Нуньес Гарсияда зор қайғы тудырды. Осы жылы оның екі шәкірті, Әулие Сесилия бауырластығының атынан, оған үлкен оркестрмен жаңа месса тапсырды. Әулие Сесилия мессасы (CPM 113) қараша айында орындалды және оның соңғы туындысы болды. Бұл – монументалды музыкалық шығарма (шамамен 276 беттен тұрады), ал оның ұлы, доктор Жозе Маурисио Нуньес Гарсия, осы ноталарды Бразилия тарихи-географиялық институтына мүше болу үшін төлем ретінде табыс етті. 1826 жылдан 1830 жылы қайтыс болғанға дейін Нуньес Гарсия өзінің ең маңызды мессасының оркестрлеуін қайта қарауға және қазір жоғалған «Гармония және контрапункт туралы трактат» жазуға өзін арнады. 1828 жылы ол өзінің жалғыз ұлы деп мойындаған «немересі» Жозе атынан Христиандық тәртібінің рыцары атағынан бас тартты. 1830 жылдың басында ол Руа-ду-Нунсиу (қазіргі Республика-ду-Либану көшесі) көшесіндегі шағын үйінде тұрды. 1830 жылдың ақпанында Маркос Португал қайтыс болды және ол Сент-Антони монастырына жерленді. Нуньес Гарсия, мүмкін, өзінің кезегі жеткенін сезіп, «ешкімге қиындық тудырмас үшін» төсегін үйінің бірінші қабатына орналастырды. 18 сәуірде оның ұлы мен құлы куә болғанда, ол біздің ханымға гимн айта айта көз жұмды. Әулие Сесилия бауырластығы жерлеу рәсімін ұйымдастырды, ал ол Сан-Педро-душ-Клеригуш шіркеуіне жерленді. Салтанатты шарада шағын оркестр оның 40 жыл бұрын жазылған «Ас қағысы» (CPM 230) симфониясын орындады.

Өлімнен кейінгі бедел

Шәкірттері шіркеудің ұстазын ұмытқан жоқ, оның шығармаларын көшіруді жалғастырды. 1830 жылы Сент-Сесилия мессасы (CPM 113) екінші рет орындалды. 1831 жылы император Педро I Бразилия тағынан бас тартып, бес жасар ұлы Педроны таққа отырғызды. Ол Англияға аттанды, өзінің інісі Мигельге қарсы күресу үшін флот жинау мақсатында, ол қызы Мария да Глорияның португал тағын басып алуы мүмкін екенінен қауіптенді. Бала ересек болғанға дейін Бразилияда регенттік үкімет құрылды. Оның алғашқы қадамдарының бірі – Императорлық капелланың оркестрін тарату болды. Жұмыстан босатылған музыканттардың кейбіреуі музыка сабақтары беріп, ал кейбіреуі музыканы көшірумен айналысты. Алайда, олардың көпшілігі кедейлікте өмір сүрді. 1840 жылы 14 жастағы Педро ханзада император Педро II болып жарияланды. 1842 жылы ол Императорлық капелладағы музыкалық қызметті қайта жандандыруға бағытталған алғашқы қадамдарды жасады, Нунес Гарсияның бұрынғы шәкірті Франсиско Мануэль да Силваны капелла шебері етіп тағайындады. Кейінгі капелла шеберінің репертуары қайтадан ұсынылды, бірақ "оның музыкасын заманауи ету" үшін өңделді. Да Силва Бразилияның ұлттық әнұранының музыкасын Нунес Гарсияның кейбір қасиетті әнұрандарында жиі кездесетін мотивтерден шабыт алып жазды. Ол сондай-ақ Рио-де-Жанейро Федералды университетінің музыка мектебіне айналған Императорлық музыка консерваториясын құрды. Сан-Паулу штатының Кампинас қаласында композитор Карлос Гоместің әкесі Мануэль Хосе Гомес Нунес Гарсияның 14 шығармасын жинады. Маврикийлік шығармалар сақталған басқа да маңызды қалалар Минас-Жерайс штатында орналасқан. Сан-Жуао-Д'Эль-Рейде 1776 жылы құрылған Лира Санхоаненсе музыкалық қоғамы Нунес Гарсияның әртүрлі шығармаларының көптеген көшірмелерін, олардың кейбіреулері бірегей болғандарын сақтайды. Ал басқа да шығармалардың көшірмелері сол қаладағы Рибейро Бастостың оркестріне тиесілі. Оуро-Претодағы Museu da Inconfidência неміс музыкологы Франсиско Курт Ланге жинаған ұпайлар жинағының қазіргі иесі, оған 1823 жылы жазылған Ұқыпты массаның (CPM 112) қолжазбасы кіреді. Алайда, Нунес Гарсияның қалған көптеген шығармаларын сақтаумен Императорлық капелланың архивисті Бенто дас Мерсес айналысты. Ол оның көптеген шығармаларының дәл көшірмелерін жасап, кейіннен Бразилия үкіметі олардың мұрагерлерінен сатып алған жеке іс құрастырды, қазір ол Рио-де-Жанейро Федералды университетінің музыка мектебінде сақталады. Мектепте тағы екі ұпай жинағы сақталады: біреуі Санта-Круздың Корольдік фермасынан, екіншісі Франсиско Мануэль да Силвадан. Мектеп директорларының біріншісі Леопольдо Мигуэз және композитор Альберто Непомучено (1864–1920) Нунес Гарсияның көптеген ұпайларын зерттеп, өңдеді. Оның тағы бір жанкүйері – француздық суретшілер миссиясының мүшесі Николас Антуан Таунайдың немересі, Таунай виконты Альфред Д'Эскрагнолле. Таунай композитор туралы көптеген мақалалар мен мәтіндер жазды, ал 1881 жылы өкілдер палатасына сайланғаннан кейін, 1882 жылы Нунес Гарсияның барлық шығармаларын табуға бағытталған акт ұсынды, бірақ ол мақұлданбады. Оның ұлы Альфонс 1930 жылы "Бразилияның ұлы даңқы: Хосе Маурисио Нунес Гарсия" атты кітапта жариялаған әкесінің жазбаларын жинады. Непомученоның 1920 жылы қайтыс болғаннан кейін Нунес Гарсияның шығармаларын тікелей орындау сирек болды. 1930 жылы оның "Реквиемі" (CPM 185) композитор Франсиско Браганың дирижерлігімен "Канделярия" шіркеуінде орындалды. Бұл шығарма 1948 жылы композитор Лоренцо Фернандестің жерлеу рәсімінде қайтадан орындалды. 1941 жылы зерттеуші, музыколог және дирижер Клеофе Персон де Маттос ханым (1913–2002), Рио-де-Жанейро Федералды университетінің музыка мектебінің профессоры, Coro Pró Arte, кейіннен Хорлық ән айту қауымдастығын құрды, бұл коммерциялық емес ұйым, оның мақсаты – және бүгінгі күнге дейін – бразилиялық музыканы, әсіресе Нунес Гарсияның музыкасын орындау. Маттос 1970 жылы Нунес Гарсияның шығармаларының тақырыптық каталогын жазып, оны Федералды мәдениет кеңесі жариялады, онда ол оның барлық сақталған ұпайларын егжей-тегжейлі талдады. 1980 жылдары ол Фунасао Nacional де Артэ (FUNARTE) арқылы олардың бірнешеуін жариялауға көмектесті. Соңында 1997 жылы ол "Хосе Маурисио Нунес Гарсия – Өмірбаяны" атты кітабын жариялады. Онда композитордың басынан өткен қиындықтарды эмоционалды түрде баяндағанына қарамастан, оның өміріндегі көптеген оқиғалар, бұрын түсініксіз болған, ашық жарияланды.

Қазіргі зерттеулер мен нәтижелер

2005 жылы Рио-де-Жанейро метрополитендік бөлімінің музыкалық файлдары, Нунес Гарсияның 55 шығармасының партитуралары және басқа композиторлардың бірнеше шығармалары сандық форматқа көшіріліп, қазір интернетте қолжетімді. Партитуралармен қатар, әкімшілік кітаптар да болды, олардың көп бөлігі Корольдік капелланың жалақы тізімі мен қаржылық есептерінен тұрды. Осы жалақы тізімдерінің екеуінде Нунес Гарсияға төленген жалақы туралы жазбалар бар, оның жылдық сомасы 625 000 рейс (алты жүз жиырма бес мың рейс) – бүгінгі шараппен шамамен 20 000 АҚШ доллары – оның 1822 жылдан 1830 жылға дейінгі табысы болды. Оның соңғы күндері ұшыраған зор кедейлік туралы айтылғандар, демек, жалған аңыз. Рио-де-Жанейро Федералды университетінің Музыка мектебі де өзінің музыкалық файлдарының бір бөлігін интернетке жариялады. 2023 жылдың 18 маусымында Нунес Гарсияның "Реквиемі" Марк А. Бойлдың (Сэтон Хилл университетінің хор және вокалдық іс-шаралар директоры) жетекшілігімен Карнеги залында тұңғыш рет орындалды, Нью-Англия симфониялық ансамблі мен 135 дауыстан тұратын фестиваль хоры қатысты. 2023 жылдың қазан айында Нунес Гарсия Би-би-си Радио 3 арнасындағы "Апта композиторы" рубрикасының бес бөліміне арналды.