Кіріспе

Кеңістіктік қабылдау иллюзиясы
Тау эффектісі – стимул тізбегіндегі тікелей стимулдар арасындағы қашықтықты бағалау кезінде туындайтын кеңістіктік қабылдау иллюзиясы. Егер бір стимулдан екіншісіне дейінгі арақашықтық тұрақты болса және бір стимулдан екіншісіне дейінгі уақыт та тұрақты болса, қатысушылар арақашықтықты дұрыс, тең деп бағалайды. Алайда, егер бір стимулдан екіншісіне дейінгі арақашықтық тұрақты болса, бірақ бір стимулдан екіншісіне дейінгі уақыт тұрақты болмаса, қатысушылар уақыт интервалы қысқарақ болған аралықты кеңістіктік аралықтың да қысқарақ екендігін қате қабылдауға бейім. Осылайша, тау эффектісі стимулдың уақыты стимул арақашықтығының қабылдауына әсер ететінін көрсетеді. Уақыт – бұл да қабылданатын шама және өзінің иллюзияларына ұшырайды; зерттеулер тау эффектісінде қабылданатын стимул арақашықтығы нақты (физикалық) уақытқа емес, қабылданатын (феномендік) уақытқа сәйкес келетінін көрсетеді.

Әр түрлі сезімдік формаларда

Тау эффектісі визуалды, аудиторлық немесе тактильді стимулдармен пайда болуы мүмкін. Бұл эффектіге кейіннен Хелсон (1930) атау берді, ал Хелсон мен Кинг (1931) оны егжей-тегжейлі сипаттады. Олар дыбыстық сигналдар арасындағы уақыт интервалдарының адамдардың визуалды жарқыраулар арасындағы кеңістіктік интервал туралы қабылдаулық бағалауларына тау эффектісі болжағандай әсер ететінін көрсетті.

Жылдамдық күтіміне негізделген теориялар

Физикалық тұрғыдан алғанда, басып өткен кеңістік пен өткен уақыт жылдамдық арқылы байланысты. Осыған орай, тау эффектісі мидың стимул жылдамдығына қатысты болжамдарының нәтижесі деп есептеу логикалық. Шындығында, тау эффектін түсіндіру мақсатында мидың стимул жылдамдығы туралы күтулеріне байланысты әртүрлі теориялар ұсынылған.

Тұрақты жылдамдық гипотезасы

Джонс пен Хуанның (1982) ұсынған тұрақты жылдамдық гипотезасына сәйкес, сезіну тұрақты жылдамдыққа қатысты алдын ала күтуді қамтиды. Сондықтан, тізбектелген стимулдармен белгіленген уақыт аралықтарын ескере отырып, ми тұрақты жылдамдықты қозғалыс (яғни біркелкі қозғалыс) тудыратын кеңістіктік аралықтарды күтеді. Алайда, бұл гипотеза екі стимулдың теріге жылдам тікелей тигенде, олардың арасындағы уақыт аралығы қысқарған сайын бір-біріне жақын сезінуін түсіндіре алмайды. Екінші кеңістіктік және уақыт аралығын құратын үшінші стимул болмаған жағдайда, тұрақты жылдамдық гипотезасы осы екі стимулға қатысты ешқандай әсер етпейді.