Грекия жазушысы, ақын және аудармашы Арис Александрудың өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Арис Александру (Άρης Αλεξάνδρου; шын аты: Αριστοτέλης Βασιλειάδης, Aristotelis Vasiliadis; 24 қараша 1922 – 2 шілде 1979) – грек романының авторы, ақын және аудармашы. Өмірінің басынан бастап солшыл көзқараста болған және әрқашан конвенцияға қарсы болған («Мен ақындардың жоқ партиясына жатамын»), ол бір ғана романның («To kivotio – Mission Box») авторы, ол 20 ғасырдың екінші жартысындағы классикалық қазіргі грек туындыларының қатарында саналады.

Өмір

Александру Ленинградта грек әкесі (Василис Василийадис) мен орыс анасы (Полина Антовна Вильгельмсон) отбасында дүниеге келді. Аристотель Василиадис (сол кезде Арис Александру есімі әлі қолданылмаған) ата-анасымен бірге 1928 жылы Грекияға көшіп келді, бастапқыда Салоникиде, ал көп ұзамай Афинада тұрды. 1940 жылы орта мектепті бітіріп, инженерлік мектепке (әкесінің тілегімен) университетке түсу емтиханын тапсырды, бірақ емтиханды өтпеді. Содан кейін Афина экономика және бизнес университетіне қабылданды. 1942 жылы университеттен шығып, аудармашы болып жұмыс істеуге бел буды. Осымен қатар, ол шағын қарсылық тобына қосылды (бұл Грекияны нацистер басып алған кез еді). Бұл шағын топ коммунистік жастар қарсылық қозғалысына біріктірілді; Александру коммунистік партияның иерархиялық ұйымымен тіл табыса алмады, сондықтан бірнеше айдан кейін партиядан шықты. Оның енді партияға белсенді қатыспағаны британдық билік органдарына (Грекия азат етілгеннен кейін және де-факто билікке орнатылғаннан кейін) оны тұтқындап, Эль-Тампа лагеріне 1945 жылдың сәуіріне дейін жіберуге кедергі болмады. Бұдан бөлек, ол Грекиядағы азаматтық соғысқа (1946–1949) қатыспағанына қарамастан, саяси нанымынан бас тартқаны үшін тұтқындалды. 1948 жылдың шілдесінен 1951 жылдың қазанына дейін Модрос, Макронисос және Агиос Ефстратиос лагерьлеріне жер аударылды. 1952 жылдың қарашасында әскерден қашуы үшін әскери сотқа тартылды. Бастапқы үкім 10 жыл түрме жазасы болды; Александру Авероф, Эгина және Гярос түрмелерінде жазасын өтеді. Апелляциялық кеңес оның жазасын 7 жылға қысқартты, және ол 1958 жылдың тамызында ақыры босатылды. Түрмеден шыққаннан кейін Каити Дросуға үйленді. 1967 жылы (21 сәуірдегі әскери төңкерістен кейін) олар жаңа тұтқындалудан сақтану үшін Парижге көшуді шешті. Александру 1979 жылдың 2 шілдесінде Парижде жүрек талмасынан қайтыс болды, оның жалғыз романы француз тіліне аударылып жарық көргенін көріп үлкерді.

Alexandrou was born in Leningrad to a Greek father (Vasilis Vasiliadis) and a Russian mother (Polina Antovna Vilgelmson). Aristotle Vasiliadis (who at that time had yet not adopted the name Aris Alexandrou) and his parents moved to Greece in 1928, initially residing in Thessaloniki and shortly thereafter in Athens. He completed high school in 1940, taking the university entrance exam at the engineering school (following his father's wishes) and failing. After that, he was admitted to the Athens University of Economics and Business. In 1942 he decided to drop out of the university and devote himself to work as a translator. At the same time, he joined a small resistance group (this was the time of the Nazi occupation of Greece). This small group was integrated in the communist youth resistance movement; Alexandrou was not able to cope with the hierarchical organization of the communist party and therefore left the party a few months later. The fact that he was no longer actively involved in the Party did not stop the British authorities (after the liberation of Greece and their installation there as a de facto ruler) from arresting him and sending to the El Tampa camp, wherein he remained up to April 1945. Furthermore, even though he did not participate in the ensuing Greek Civil War (1946–1949) he was arrested due to his refusal to disavow his political beliefs. From July 1948 up to October 1951 he was exiled to the camps of Moudros, Makronisos and Agios Efstratios. In November 1952 he was court martialled for draft dodging (while he was in exile). The initial verdict was 10 years in prison; Alexandrou did time in the prisons of Averof, Aegina and Gyaros. The review board reduced his sentence down to 7 years, and he was finally discharged in August 1958. After being discharged from prison he married Kaiti Drosou. In 1967 (after the junta of April 21) they decided to move to Paris to avoid possible new arrests. Alexandrou died in Paris on July 2, 1979, from a heart attack, having lived to see his only novel published in French translation.

Поэзия, проза және аудармалар

Александрудың көптеген өлеңдері оның жер аударылған кезінде жазылған. Олар социализм, жазу ісі және жеке мәселелерге арналған. Маяковскийдің ықпалы зор және ашық білдірілген. Оның жалғыз романы ("Миссиялық қорап") 1949 жылдың қыркүйегінде әлі де жалғасып жатқан Грек азаматтық соғысы туралы. Дегенмен, аталған орындар ойдан шығарылған. Оқиға мынадай: үкіметке қарсы күрескен коммунистердің әскери тобы маңызды операцияны орындауға тиіс болды: бір қаладан екінші қалаға миссиялық қорапты жеткізу. Миссия сәтсіз аяқталады, ал соңында баяндаушы (осы топтың мүшесі) тұтқындалады (кім тұтқындағанын білмейді, бірақ бастапқыда "өздерінен" болды деп есептейді). Кітапта ол күнделікті түрде тұтқындаушылары берген қағазға жазатын "өтініштерден" тұрады. "Миссиялық қорап" күрделі прозасымен де ерекше. Соңғы тарау 45 беттік бір сөйлемнен тұрады (сұрақ белгісімен аяқталады, сондықтан сұрақ есебінде қарастырылады) және ол "Улисс" романының соңғы тарауын еске түсіреді. Александрудың көптеген аудармалары орыс тілінен жасалған: осылайша Александру өмірінің көп бөлігінде ақша табуға тырысты. Оның аудармалары негізінен прозалық туындылардан (Достоевский, Горький, Эренбург және тағы да басқалар) құралған, бірақ ол өлеңдерді де аударды (мысалы, Маяковский, Ахматова).

Шығармалары

1975: Кивотиоға, Кедрос баспасы, Афина. – Ағылшын тіліне аудармасы: Mission Box, Кедрос баспасы, Афина, 1996
1978: Өлеңдер (1941–1974), Ypsilon баспасы, Афина
1984: Dialexa, Agra баспасы, Афина (Александрудың түрлі өлеңдерінің грек тіліне аудармасы; Каити Дросу редакциялаған)