Гранманың марафоны: Американдық дәстүрлі жарыс

Кіріспе

Американың танымал жол жүгірісі

Әже марафоны (Grandma's) – жыл сайын маусым айында АҚШ-тың Миннесота штатындағы Дулут қаласында өткізілетін жылдық жол жүгірісі. Бұл қашықтық 61-ші көрікті трассадағы Two Harbors қаласынан басталып, Супериор көлінің жағалауымен Дулут қаласына дейін созылады. Финиш Canal Park-та, Әже мейрамханасының жанында, әрі көзге шалынатын Аэролифті көпірінің қасында орналасқан.

Жарыс тарихы

Әже марафоны 1977 жылы 150 қатысушымен басталып, алғашқы жарысты Миннесота штатынан және 1976 жылғы Олимпиаданың 10000 метрлік жүгірушісі Гарри Бьорклунд жеңіп алды. Жаңа ашылған «Әжелер» мейрамханасы сол кездегі жаңа іс-шараны демеуге келісетін жалғыз жергілікті кәсіпорын болды, мұның құны 600 долларға бағаланды. Осы күннен бастап жарыс «Әжелер» мейрамханасында аяқталады. 1800-ші жылдардағы нағыз иммигрант Роза Брочи, JFP & Associates, Jeno's PR фирмасының маркетингі арқасында «Әжелердің» мейрамханасының «өте қамқор» иесіне айналды. (Розаның «борделі» кейін «пансионатқа» айналды. Қала тұрғындарының егде жастағылары 60-80 жыл бұрын «Әжелер» үйі бордель болған, ал «Әже» сол бордельдің иесі болған дейді.) Әже марафонына жыл сайын шамамен 20 000 жүгіруші қатысады, оның жұмыс бюджеті 2 миллион долларға жуық, ал Дулут қаласына ондаған миллион долларлық туристік кіріс әкеледі. «Әжелер» марафонының ерлер арасындағы рекордтық уақыты – 2:09:06, ол 2014 жылы кениялық Доминик Ондоро орнатқан. Бұрынғы рекордты 1981 жылы Миннесота штатының Уэйзата қаласында тұратын Дик Бердсли 2:09:37 уақытпен орнатқан, ол 33 жыл бойы бұзылмады. Әйелдер арасындағы рекордтық уақыт – 2:24:28, оны 2018 жылы Келлин Тейлор орнатты. 2005 жылы Халина Карнатсевич 2:33:39 уақытпен бірінші орынды иеленді, бірақ жарыстан кейінгі допинг тестісінде сәтсіз болғандықтан дисквалификацияланды. Бұл жарыс Солтүстік жағалаудағы маңызды оқиға, Дулут маңындағы көптеген қалалардағы қонақүйлерді толтырады. Марафонға, жартылай марафонға және 5 шақырымдық жарысқа мыңдаған жүгірушілер мен қонақтар келеді. 90-шы және 2000-шы жылдардағы жоғары көрсеткіштерден кейін 2009 жылы 15 жыл ішінде алғаш рет 9500 орынның бәрі толтырылмады, бұл жарыс бюджетінде тапшылыққа әкелді. Бас директор Скотт Кинан қатысушылардың азаюының басты себебі экономикалық жағдай екенін айтты. Жарысқа қатысушылардың санын арттыру үшін 1987 жылы (100 долларға) және 1990 жылы (125 долларға) өмір бойы қатысуға мүмкіндік берілді. Марафонның 35-ші жарысы 2011 жылы алғашқы фотофиништі көрді: жеңімпаз Кристофер Кипьего электронды уақыт өлшегішін фиништік сызық деп қате түсініп, ертерек тоқтады, нәтижесінде Теклу Денекемен күтпеген спринттік финиш болды. Екеуін тек екі ондық секунд ажыратты. 2013 жылы өткен жарыстың 37-ші кезеңінде Бьорклунд жартылай марафонына «Әжелер» марафонынан көбірек адам тіркелді. Бьорклунд жартылай марафонына 7835 адам тіркелсе, «Әжелер» марафонына 7338 адам ғана тіркелді. 2016 жылы өткен 40-шы жылдық жарыста 7522 адаммен ең көп финишер тіркелді. Сондай-ақ 2016 жылы әйелдер арасында финишке жеткендердің саны рекордтық көрсеткішті құрады – 3742, бұл ерлер арасындағы көрсеткіштен (3780) сәл кем болды. Жарыс 44 жыл бойы жыл сайын өткізілді, бірақ COVID-19 пандемиясы осы үзіліске соқты. Жарыс ұйымдастырушылары штат бойынша COVID-19 таралуын қадағалап отырды, ал Сент-Луис округінде жұқтырғандар саны артқан сайын алаңдаушылық күшейді. 25 наурызда Миннесота губернаторы Тим Уолц штаттың барлық азаматтарына «үйде қалу» бұйрығын жариялады. «Үйде қалу» бұйрығына үш күннен кейін «Әжелер» марафонының басшылары марафонды, Гарри Бьорклунд жартылай марафонын және Уильям А. Ирвин 5К жарысын алғаш рет тоқтатуға мәжбүр болды. Қайтару немесе кейінге жылдыру қарастырылмады, бірақ тіркелгендерге 2021 немесе 2022 жылғы жарысқа 40 пайыздық жеңілдік ұсынылды.

Grandma's was first run in 1977 with only 150 participants; the first race was won by Minnesotan and 1976 Olympic 10000m runner Garry Bjorklund. The newly opened Grandma's Restaurant was the only local business that would sponsor the then fledgling event, for the fee of $600. The race ends since then at a restaurant named Grandma's. Rosa Brochi, a real 1800s immigrant, became the legendary, generous “madam” of a brothel and inspiration for Grandma’s “overly doting” restaurant, thanks to the marketing of JFP & Associates, Jeno’s public relations firm. (Rosa’s “brothel” has since become a “boarding house”. The older folks in town say that 60 or 80 years ago, Grandma's was a brothel, and Grandma was the Madame. Grandma's Marathon is now run by almost 20,000 runners every year, has nearly a $2 million operating budget and is credited with bringing tens of millions of tourist dollars into the city of Duluth. The men's record time for Grandma's is 2:09:06, set in 2014 by Dominic Ondoro of Kenya. The previous record of 2:09:37, set in 1981 by Wayzata, Minnesota, native Dick Beardsley stood for 33 years before being broken. The women's record time is 2:24:28, set in 2018 by Kellyn Taylor. In 2005, Halina Karnatsevich was the first finisher with a time of 2:33:39 but she was later disqualified for failing her post race doping test. The race is a major event on the North Shore, filling hotels in many cities around Duluth. Thousands of runners and visitors fill the marathon, half and 5K races. After high numbers in the '90s and '00s, 2009 was the first time in 15 years that all of the 9,500 available spots were not filled, leading to a deficit in the race budget. Executive director Scott Keenan suggested that the economy was the main reason for the downturn in participants. Lifetime entries were offered in 1987 (for $100) and again in 1990 (for $125) to help increase the number of runners entering the race. The 35th edition of the marathon in 2011 had its first photo finish: eventual winner Christopher Kipyego mistook the electronic timing mat for the finish point and prematurely stopped, leading to an impromptu sprint finish against Teklu Deneke. Just two tenths of a second ended up separating the pair. The 37th running of the race in 2013 saw the first time that more people registered for the Bjorklund Half Marathon than Grandma's Marathon. There were 7,835 registered for the Bjorklund Half Marathon but only 7,338 people registered for Grandma's Marathon. The 40th annual race in 2016 set a record for the largest number of finishers at 7,522. 2016 also saw a record number of female finishers at 3,742, just short of the men's total at 3,780. The race was run every year for 44 years until the COVID 19 pandemic. Race officials monitored the spread of COVID 19 in the state, and as the count of infected grew in St. Louis County, concerns mounted. On March 25, Minnesota Gov. Tim Walz announced a "stay at home" executive order for all citizens of the state. Three days into the "stay at home" order, Grandma's Marathon officials announced that, for the first time, the marathon, the Garry Bjorklund Half Marathon and the William A. Irvin 5K would be canceled. No refunds or deferments were granted, but officials offered those who had already signed up a 40 percent discount on the 2021 or 2022 race.

Жарыс апталығы

1977 жылы бір жарыс ретінде басталган іс, қазір "Әже марафоны" ұйымының ұйымдастыруымен апта соңында өтетін жарыстар жиынтығына дейін өсті. Бейсенбі күні Дулут ойын-сауық орталығында денсаулық көрмесі басталады. Жарыстар жұма күні басталады, алдымен Бейфронт фестиваль паркінде балалар үшін Whipper Snapper жарыстары өтеді, содан кейін 1994 жылы тұңғыш рет өткізілген Уильям А. Ирвин 5К жарысы болады. Жарыс арнадағы тұғырға орналасқан Ұлы көлдердің кен тасымалдау кемесінің құрметіне аталған; қашықтық кеменің артқы бөлігінен басталып, канал аймағын айналып, кеменің алдыңғы бөлігінде аяқталады. Шамамен 2000 жүгіруші қатысады. Сенбі күні ертеңгі сағатта Гарри Бьорклунд жартылай марафоны басталады, 7000-нан астам жүгіруші 61-ші тас жол арқылы Дулутке қарай жол тартады. Жартылай марафон алғаш рет 1991 жылы өткізілді және қатысушылар саны бойынша марафоннан бірнеше жүз адам басып озды. Жарыс Талмадж өзенінің жанынан басталады. Жартылай марафон сағат 6:00-де басталады. Толық марафон ерлер арасындағы элита және суб-элита үшін сағат 7:40-та, ал әйелдер арасындағы элита, суб-элита және кәсіби спортшылар үшін сағат 7:45-те басталады. Жыл бойы "Әже марафоны" ұйымы Фитгердің 5К, Парк Пойнт 5 Майлы және "Әже" Миннесота Милі сияқты басқа да жарыстарды ұйымдастырады. 2023 жылы "Әже марафоны" АҚШ-тағы онға жуық ірі марафонның бірі болды.