Кіріспе

Ставелоттық Кристиан – IX ғасырдағы христиан монах. Кейде оны (мүмкін, қате) Кристиан Друтмар немесе Аквитаниялық Друтмар деп атайды. Кристиан – грамматика, Киелі кітапқа түсіндірмелер беру және эсхатология саласындағы белгілі ғалым болды. Ол Францияның оңтүстік-батысындағы Аквитанияда, біздің заманымыздың тоғызыншы ғасырының басында дүниеге келді және Корбидің бенедиктиндік монастырында монах болды. IX ғасырдың басында немесе ортасында ол Лиеждегі Ставелот-Малмеди аббаттығына монахтарға Киелі кітапты оқыту үшін жіберілді. Кристианның еңбектерінің арасында "Матай Ізгі хабарына түсініктеме" (Expositio in Matthaeum Evangelistam) бар, онда ол осы Ізгі хабардың бөліктерінің эсхатологиялық мағынасын (басқа нәрселермен қатар) талқылады. Бұл еңбектің жазылған мерзімі 864 жыл деп есептеледі, алайда кейбір ғалымдар бұл күмәнді және Кристиан одан ондаған жылдар бұрын өмір сүргенін айтады. Кристианның Матай Ізгі хабарына түсініктемесінің көптеген қолжазбалары сақталған, олардың кейбіреулері кейінгі жазушылар тарапынан өз көзқарастарына сәйкес түзетілген болуы мүмкін. Қазіргі ғалымдардың арасында ерекше қызығушылық тудыратын және көп пікірталас тудыратын мәселе – Кристианның трансбұтанизация доктринасына қатысты көзқарасы. Филип Шафф атап өткендей:

Қызығы, оның осы қызықты мәселе бойынша нақты сөздерін қазір толық анықтау мүмкін емес, өйткені Вимфелин де Шелештадт дайындаған алғашқы басылымның барлық даналары жойылған, ал Лиондағы Корделье әкелерінің қолжазбасындағы сындық үзінді лютерандық Секерийдің екінші басылымынан өзгеше оқылады. Секерий мәтінінде, қазір Лион басылымында және Миньеде басылған, 26:26 сөздері келтірілген: "Hoc est corpus meum. Id est, in sacramento" ("Бұл менің денем. Яғни, құрметті діни рәсімде"), ол құрметті діни рәмізбен (res sacramenti) немесе бейнеленген нәрседен ерекшеленеді. Мәттей 26:28: "Transferens spiritualiter corpus in panem, vinum in sanguinem" ("Рухани түрде денені нанға, шарапты қанға айналдыру"). Қолжазбадағы бірінші үзіндіде: "Id est, vere in sacramento subsistens" ("Яғни, шын мәнінде құрметті діни рәсімде сақталады") деп жазылған; ал екіншісінде "spiritualiter" сөзі алынып тасталған. Рим католиктері қазір басылым мәтінінің дұрыстығын және қолжазбаның өңделгенін мойындайды, бірақ Друтмардың Католик Еухаристия іліміне қарсы емес екенін мәлімдейді. Кристианның жазбалары еврей тарихын зерттеушілердің де қызығушылығын тудырды. Кристианның еңбегінде VIII ғасырдың соңында немесе IX ғасырдың басында хазарлардың яһуди дініне өткені туралы қызықты мәлімет бар:

Қазіргі уақытта аспан астында христиандар тұрмайтын бірде-бір ұлтты білмейміз. Өйткені [христиандар тіпті] Ғоғ және Мағұғ елінде де табылады, олар ғұн тайпасынан шыққан және Ғаззари (хазарлар) деп аталады, олар сүннеттелген және яһуди заңдарының барлығын сақтайды. Алайда, [хазарлар сияқты] жеті рудың бірінен шыққан болгарлар қазір [христиан дініне] шомылдырылу рәсімінен өтуде. Кристианға жатқызылатын басқа еңбектер: "Лукаға қысқаша түсініктеме" (Expositio Brevis in Lucam) және "Жохан Ізгі хабарына кішкене түсініктеме" (Expositiuncula in Ioannem Evangelistam).

Басылымдар

Хюйгенс, Р. Б. К., ред. Christianus dictus Stabulensis, Expositio super librum generationis (Turnhout: Brepols, 2008) (Corpus Christianorum Continuatio Mediaevalis, 224).