Кіріспе

Гранд-Пре ұлттық тарихи орны – 1682 жылдан 1755 жылға дейін Новая Шотландияның Гранд-Пре аймағындағы акадиялықтардың қоныс орталығы болғанын және француз-үнді соғысы кезінде болған британдықтардың акадиялықтарды депортациялауын еске алу үшін құрылған парк. Гранд-Пре ауылы қазіргі Волфвилл мен Хортонвилл арасындағы тізбек бойымен төрт шақырымға созылған. Гранд-Пре – ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген және Канаданың екі Ұлттық тарихи орнының негізгі бөлігі болып табылады.

Қоныстану тарихы

Гранд-Пре (француз тілінде "үлкен шалғын" деген мағынаны білдіреді) Минас бассейнінің жағалауында орналасқан. Бұл аймақты алғаш рет 1680 жылы Пьер Мелансон ди Ла Вердуре, оның әйелі Маргарита Миус д'Энтремон және олардың бес кішкентай баласы қоныстанды. Олар жақын орналасқан Порт-Рояльден келген, ол француздық Акадия (француз тілінде Акадей) қонысының алғашқы астанасы болған. Пьер Мелансон және оған Гранд-Преде қосылған акадиандықтар Минас бассейнінің жағалауындағы толқындарды ұстап тұру үшін бөгеттер салды. Олар малдары үшін кең жайылымдар мен егістіктері үшін құнарлы жерлер жасады. Гранд-Пре Акадияның нан қамтамасы болып дамыды, көп ұзамай Порт-Рояльден өсіп, 18-ші ғасырдың ортасына қарай Фанди шығанағы мен Нова-Шотландияның (латынша "Жаңа Шотландия") жағалауындағы көптеген акадиандық қауымдастықтарының ең ірісіне айналды.

Колониалды соғыс

Королева Анна соғысы кезінде Гранд-Преге шабуыл жасалып, майор Бенджамин Черч бүкіл ауылды өртеп жіберді. Соғыстан кейін, 1713 жылы, Акадияның бір бөлігі Новая Шотландияға айналды, ал Порт-Рояль, қазір Аннаполис-Рояль деп аталады, оның астанасы болды. Келесі 40 жыл бойы акадтар британдық тәжге шартсыз адалдық серт беруден бас тартты. Кейбіреулері діндерін жоғалтудан қорқып, қол қоймады, ал кейбіреулері өздерінің туған одақтастарынан болатын салдардан қаушады, енді біреулері француздарға қарсы қару алуға құштар емес еді, ал тағы басқалары британдықтарға қарсы болды (қараңыз, Акадтардың әскери тарихы). Король Георгий соғысы кезінде француздар Акадияны қайтаруға көптеген әрекеттер жасады (1744 жылғы Аннаполис-Рояльді қоршау және 1745 жылды қараңыз). Британдықтардың Фанди шығанағы аймағындағы бақылауын нығайту әрекеттері нәтижесінде, олар жергілікті акадтар, микмактар және канадалықтармен Гранд-Пре шайқасында жеңіліске ұшырады. Ата Ле Лутр соғысы 1749 жылы колонияның жаңа астанасы болған Галифакстың құрылысымен басталды. Британдықтар Гранд-Преде Fort Vieux Logis бекінісін салған, оған микмак және акад жасақтары шабуыл жасады. Француз және үнді соғысы кезінде британдықтар акадтардың әскери қауіп тудыру мүмкіндігін жоюға және Луисбург пен микмактарға акадтар жеткізген маңызды жабдықтау жолдарын үзуге тырысты, осы үшін акадтарды Акадиядан депортациялады. Форт-Бозжур шайқасынан кейін британдықтар акадтарды көшіруді бастады. Фанди шығанағы жорығы (1755) кезінде подполковник Джон Уинслоу 1755 жылдың 19 тамызында әскерлерімен Гранд-Преге келді және шіркеуде штаб-пәтерін орнатты. Уинслоу сондай-ақ археологиялық зерттеулерде жақында табылған қоршауды салды. 5 қыркүйекте жергілікті ерлер мен ұлдарға шіркеуге кіруге бұйрық берілді. Уинслоу оларға жеке мүліктерінен басқа барлық заттары коронаға тиесілі екенін және олар мен олардың отбасылары кемелер келген кезде депортацияланатынын хабарлады. (Дәл сол уақытта көршілес Писигуит ауылындағы акадтар Форт-Эдвардта осыған ұқсас жарияламамен таныстырылды.) Кейбір акадтар депортациядан қашып, британдықтарға қарсы қарулы қарсылықты жалғастырды. Алайда, бірінші жыл аяқталғанға дейін Фанди шығанағы аймағынан 6000-нан астам акад депортацияланды. Акадтардың қайтып оралмауы үшін көптеген ауылдар толығымен өртеп тасталды. Акадтарды Кейп-Бретон және Принс-Эдвард аралынан (1758) депортациялауды қамтитын, акадтарды қуудың екінші толқынында мыңдаған адамдар депортацияланды. Англия мен Франция 1763 жылы бітімге келгенге дейін депортация жалғасты. Барлығы 12000 акад депортацияланды. Көптеген акадтар суға батып, аштықтан, түрмеде және қоршаған ортадан қайтыс болды.

Эванжелин

Генри Уодсворт Лонгфеллоудың "Евангелиния" поэмасы 1847 жылы Америка Құрама Штаттарында жарық көрген кезде, ағылшын тілді әлемге Депортация және le Grand Dérangement, яғни үлкен қоныс аудару туралы тарих жеткізілді. Шамамен бір ғасыр бойы ұмытылған Гранд-Пре, поэманың басты кейіпкері Евангелинияның туған жерін көруге ниеттенген американдық туристер үшін танымал орынға айналды. Бірақ, түпкілікті ауылдан тек құлалы жазықтар мен ескі жалбыздардың қатары ғана қалды. Осы жерде сэр Томас Броктың жасаған Генри У. Лонгфеллоудың бюсті орналасқан. 2018 жылы канадалық тарихшы және жазушы А. Дж. Б. Джонстон 1755 жылы Гранд-Преде болған оқиғаға негізделген "Шапка" атты жасөсперімдерге арналған романын жариялады. Романде Евангелиния туралы ешқандай сілтеме жоқ. Назар екі ойдан туған кейіпкерге – 14 жасар Мари мен 10 жасар Чарльзға аударылған.

Джон Фредерик Хербин

1907 жылы ақын, тарихшы және зергер Джон Фредерик Хербин, анасы акадиялық болған, Сент-Чарльз шіркеуі орналасқан деген сенімдегі жерді сатып алып, оны қорғау мақсатында қолдануды көздеді. Келесі жылы Новая Шотландия заң шығару жиналысы Гранд-Пре тарихи аумағының қоршыларын құру туралы заң қабылдады. Хербин шіркеудің зиратын белгілеу үшін тас крест орнатты, оны акадиялықтардың негіздерінен қалған тастардан тұрғызды.

Доминион Атлантик темір жолы

Гербин 1917 жылы мүлікті Доминиондық Атлантик темір жолына сатты, бірақ оның сақталуына акадиялықтардың қатысуы міндетті деген шарт қойды. Акадия тарихы Доминиондық Атлантик және Гранд Пре аймағында туризмнің маңызды бөлігіне айналған еді, ал Гранд Пре орналасқан жер темір жолдың басты желісінің қасында болды. Темір жол паркті дамытуға және акадиялықтардың тарихы мен әңгімелерін насихаттауға көп инвестиция жасады. Аумақта кең аумақты бақтар отырғызылды және кішкентай мұражай ашылды. 1920 жылы Доминиондық Атлантик канадалық мүсінші Луи Филипп Хеберттің жобалаған, ал оның қайтыс болғаннан кейін ұлы Анри аяқтаған Евангелинаның мүсінін орнатты. Темір жол компаниясы жердің бір бөлігін берді және Гранд-Преде ескерткіш шіркеу салу үшін қаржы жиналды. Құрылыс 1922 жылдың көктемінде басталды және қараша айында сыртқы жұмыстары аяқталды. Шіркеудің ішкі бөлігі 1930 жылы, депортацияның 175 жылдығында аяқталды және мұражай ретінде ашылды.

Канаданың саябақтары

Темір жол туризмі субсидияланған тас жол құрылысының арқасында төмендегендіктен, Доминион Атлантик паркті 1957 жылы Канаданың федералдық үкіметіне сатты. Канаданың парктері қызметі парктің басқаруын қолға алды. 1982 жылы ол Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.

Тарихи атаулар

"Гранд-Пре пейзажы" 2012 жылғы 30 маусымда ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, ал 2004 жылы Канаданың әлеуетті Дүниежүзілік мұра тізіміне қосылған болатын. Гранд-Пре аймағындағы кепкен батпақтар мен археологиялық орындар "алғашқы еуропалық қоныс салушылардың Солтүстік Американың Атлантикалық жағалауының жағдайларына бейімделуінің көрнекті мысалы" және "акадиялық өмір салты мен күштеп жер аударудың естелік ескерткіші" ретінде мойындалды. 1995 жылы бұл орын және оны қоршаған аймақ, Канаданың ең көне жерді игеру және пайдалану үлгілерінің бірін қамтитын еуропалық мәдени пейзажын құрметтеу үшін "Гранд-Пре ауылдық тарихи ауданы – Канаданың ұлттық тарихи орны" деп жарияланды. "Гранд-Пре мұрасын сақтау ауданы" 1999 жылы провинциялық Мұралық мүліктер заңына сәйкес белгіленді және Гранд-Пре кентінің және оның төңірегіндегі аумақты, сондай-ақ Канаданың Гранд-Пре ұлттық тарихи орнын қамтиды.