Кіріспе

Чакдара (چکدرہ) – Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясының Төменгі Дир ауданындағы қала. Тимергарадан кейін Төменгі Дирдегі екінші ірі қала. Ол Малаканд бөлімінің кіреберісі болып табылады. Чакдара Малаканд бөлімінің орталығында, Төменгі Дир ауданының және Сват ауданының кіреберісіне жақын орналасқан. Сват тас жолы да осы аймақтан өтеді, Чакдара (Пул Чоуки) қиылысынан өтеді. Чакдара Пешавар қаласынан 130 км, Мингорадан 40 км және Тимергарадан 38 км қашықтықта жатыр.

Тарих

Чакдара соңғы 3500 жыл бойы маңызды орталық болып келді және Гандара қабір мәдениетінің қалдықтарымен, буддалық қазбалармен және индус Шахи бекіністерімен толы. Бұл Ауғанстаннан Нава және Каткала өткелдері/Звальм Пул (көпір) арқылы өткен ежелгі жол. Сват өзені де Чакдарадан өтеді. 1586 жылы моғолдар мұнда бекініс салған, ол 1895 жылы британдықтар тарапынан басып алынып, 1896 жылы қазіргі бекініс салынды. 1897 жылы Малаканд қоршауы кезінде британдықтар оны қорғауға мәжбүр болды.

Археологиялық орындар

Қазір Чакдара мұражайында жақын жерлерден табылған бірінші-жетінші ғасырлардағы буддалық мүсіндері мен индус шахиларына тиесілі заттар қойылған.

Дамкот төбесі

Чакдарадағы ең маңызды орын – Дамкот төбесі. Дамкот төбесінің үстіңгі бөлігі қазылып зерттелген, нәтижесінде қыш ыдыстар мен әшекей бұйымдары бар үйлер табылды. Бұл заттар қазір Саид Шәриф мұражайында көрсетілуде. Дамкот төбесінің етегінде, Саламида ерте заманғы зират орналасқан. Алғашқы қоныс салушылар күнделікті қолданыстағы ыдыстармен ораған, жартылай өртеліген денелерді жерлеген. Қабірлер үлкен тас плиталармен жабылды. 1962-1965 жылдары Ахмад Хасан Дани бірінші ғасырдағы будда ступасын және монастырды қазып шығарды. Төбе етегінде буддалық бейнелер сақталған. Хинду Шахи кезеңінде мұнда бекініс салынған, бірақ ол 11 ғасырда қиратылған. 19 ғасырда британдықтар бұл төбені басып алды. Дамкот төбесінен кейін, Чат-патта IV ғасырдың соңында салынған монастырь орналасқан. Осы монастырьдан табылған мүсіндер Чакдара мұражайында қойылған.

Андаан Дери

"Андандхери" немесе Андаан Дхери – Пәкістандағы буддалық археологиялық ескерткіш, Чакдарадан солтүстікке қарай шамамен 4 мильдей жерде орналасқан. Профессор Ахмад Хасан Дани 1966 жылы Гандара өнері мен сәулетінің тарихын анықтау мақсатында қазба жұмыстарын жүргізді. Бұл орын Учх ауылынан оңтүстікке қарай бір мильдей жерде жатыр. Жергілікті халық оны "Анданхери" деп атайды, яғни "дөңгелек топырақ үйіндісі" деген мағынаны білдіреді. Жылдар бойы тоналғаннан кейін де Данидің тобы 534 мүсінді "қалпына келтіре" алды. Андаан Дхери – маңызды буддалық орын. Ол Чакдара көпірінен солтүстікке қарай 7 шақырым жерде, Үш ауылының жанында, Гүл Абад атындағы ұлдарға арналған колледждің қарсы бетінде орналасқан. Буддалық саяхатшы Сюаньцзянның айтуынша, бұл орын Будда туралы аңызбен байланысты. Аңыз бойынша, Будда халықты ашаршылықтан құтқару үшін өзін аңғарда жатқан үлкен жыланға айналдырған. Аштықтан зардап шеккендер оның денесінен кесіп алып, тамақтанған. Тағы бір дерек бойынша, Гандара Тибет буддизмінің негізін қалаушы Падмасамбхаваның туған жері – мистикалық Дханкоша көлінің орналасқан жері деп есептеледі. Тибет буддизмінің Кагью бағыты осы көлді Андаан Дхери ступасымен теңейді. Дәстүрге сәйкес, ступаның ізінен бұлақ ағып, көл пайда болған. Археологтар ступаны тапқан, бірақ бұлақ немесе көл табылған жоқ.

Басқа жерлер

Ананнд Дхерай ступасынан бастап, қазір қираған Камалхан Ченнаның (көктем, ) индус шахи форты орналасқан. Осы форттан Нимограм буддалық монастыры мен ступасына жол салады. Онда буддизмнің үш негізгі қағидасын білдіретін үш маңызды ступа бар: Будда – мұғалім, Дхарма, Сангха (буддистік қауым). Чакдара көпірінің жанында Хинду шахи дәуірінің қираған қалдықтары және Хайбатграм, Топ Дара және Ландакай жерлеріндегі ступалар кездеседі.