Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сьеница (,) – Сербияның оңтүстік-батыс бөлігінде, кең Sjenica Pešter үстіртінде орналасқан қала және муниципалитет. 2022 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 24 083 адам, ал қаланың халқы 12 989 адамды құрайды. Аудандық көрсеткіші (1059 км²) бойынша Сьеница Сербиядағы 11-ші ірі муниципалитет. Бұл жерде босниялықтар, сербтер, албандар, монтенегриялықтар, түріктер, рома және басқа да этностық топтар бірге тұрады. 2014 жылғы жергілікті басқару бірліктерінің даму деңгейіне сәйкес, Сьеница муниципалитеті төртінші топқа жатады, ол 44 өте дамылмаған жергілікті басқару бірлігін қамтиды, олардың даму деңгейі елінің орташа көрсеткішінен 60%-дан төмен.
Sjenica (, ) is a town and municipality located in the southwestern part of Serbia, on the vast Sjenica Pešter plateau and geographically located in the central part of Sandžak. The population of the municipality, according to 2022 census, is 24,083, while the town has a population of 12,989. In terms of area (1,059 km2), Sjenica is 11th largest municipality in Serbia. A multi ethnic environment where Bosniaks, Serbs, Albanians, Montenegrins, Turks, Romani and others live in it. According to the level of development of local self government units for the year 2014, the municipality of Sjenica belongs to the fourth group consisting of 44 extremely underdeveloped local self government units whose level of development is below 60% of the national average.
Тарих
Сеница аймағы ежелгі дәуірден бері қоныстанған. Сеница даласының шетіндегі Зарудина төбесінде, Сеницаның жанында тарихи алдымен салынған бекіністің қалдықтары табылды. Сондай-ақ, Сеница маңында бірнеше жерде обалар (некропольдер) және ежелгі заманға қатысты заттар табылған. Осы және одан да кеңірек аймақта дардандар өмір сүрді, кейіннен оларды иллириялық Аутариат тайпасы оңтүстікке ығыстырды. Сеница алғаш рет 1253 жылы Дубровникке қарайтын жол бойындағы тоқтау орны ретінде айтылған, онда Дубровник саудагерлері кеден төлеп, сауда жасаған.
The Sjenica area was inhabited since prehistoric times. The remains of a prehistoric fortification were found on the edge of the Sjenica field, on the Zarudina hill, near Sjenica, and in several locations near Sjenica, necropolises were discovered and objects from the prehistoric period were found. In this, as well as in a wider area, lived the Dardanians, who were later driven to the south by the Illyrian tribe, Autariat. Sjenica was first mentioned in 1253 as a place on the road to Dubrovnik, where merchants from Dubrovnik stopped and paid customs.
15 ғасыр
Османдықтардың алғашқы онжылдықтарында (15 ғасыр) Сженица Санджак Боснияның бір бөлігі ретінде сол аттас вилаят және нахиджа болды, яғни Скопье босниялық санджак бейінің және Кражишник Иса бей Исхаковичтің ұлы Исхак бейдің хастарының бірі. Сол кезеңдегі (1455 жылдан бастап) Осман дефтерлері (халық санау кітаптары) Сженица аймағының бір бөлігі сол кездегі Бранкович округінің құрамында болғанын көрсетеді. Бірінші Балқан соғысынан кейін Сженица аймағы Сербия Корольдігінің құрамына енді. Сженица сол аттас округтің орталығы болды, онда 26 381 тұрғын, 12 муниципалитет, 80 ауыл, 44 шағын ауыл және бір қалалық аудан (Сженица) болды. 1917 жылы аймақ Аустрияның бақылауында болған кезде конференция өткізілді, онда өкілдер аймақты Босниямен біріктіру немесе автономиялық аймақ құру туралы резолюцияны әзірлеп, қол қойды. 1929 жылдан 1941 жылға дейін Сженица Югославия Корольдігінің Зета Бановинасының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Карл фон Кремплер басқаратын SS Polizei Selbstschutz полкінің Санджак бөлімшесі мұнда орналасқан, ол жергілікті мұсылман халқынан құралған, осы кезде көптеген сербтер қаза тапты. 1943 жылы Сженица партизандар мен неміс әскері арасындағы қызу шайқастардың ортасы болды.
In the first decades under the Ottomans (15th century), Sjenica was a vilayet and nahija of the same name as part of the Sandžak Bosna, that is, one of the hass of the Skopje Bosnian sandžak bey and Krajišnik Isa bey Ishaković, son of Ishak Bey. Ottoman defteri (census books) from that period (from 1455) say that part of the Sjenica area was part of the then Branković District. After the First Balkan War, the Sjenica region became part of the Kingdom of Serbia. Sjenica became the center of the county of the same name, which had 26,381 inhabitants and included 12 municipalities, 80 villages, 44 hamlets and one borough (Sjenica). In 1917 when the area was under Austrian control a conference was held, in which the representatives drafted and signed a resolution for the union of the area with Bosnia or the establishment of an autonomous region. From 1929 to 1941, Sjenica was part of the Zeta Banovina of the Kingdom of Yugoslavia. During World War II the SS Polizei Selbstschutz Regiment Sandschak under Karl von Krempler was stationed here consisted of local Muslim population, during a period when many Serbs lost their lives. In 1943 Sjenica was the battleground of intense fighting between Partisans and the German army.
География
Сженица теңіз деңгейінен 1026 метр биіктікте орналасқан, бұл оны Сербия мен Балқан аймағындағы ең биік қалалардың бірі етеді. Жылына орташа есеппен 134 күн температура нөл градустан төмен түседі, ал алғашқы аяз қыркүйек айының соңында, соңғы аяз мамыр айының басында болады. Көппен-Гейгер климат жіктелімі бойынша, мұнда ылғалды континенттік климат (Dfb) басым, суық және ылғалды емес қыстармен, жылы және ылғалды жаздармен, бірақ суық түндермен сипатталады. Қаланың өзі Увац өзенінің оң жағында жатыр және Грабовица өзенінің бойында, кең Sjenica алқабында, теңіз деңгейінен 1000-1030 метр биіктікте орналасқан. Аудандық тұрғыдан (1059 км²) Sjenica Сербиядағы ең ірі муниципалитеттердің бірі болып табылады. Sjenica аймағы бір жағынан Голия (1833 м), Ядовник (1733 м), Озрен (1693 м), Златар (1625 м), Гилева (1617 м), Жилиндар (1616 м), Явор (1519 м), Ниная (1362 м), Ярута (1428 м) және басқа тау сілемдерімен, екінші жағынан Sjenica, Пештер (Углян), Коштан және басқа да жазықтардың кең алқаптарымен шектеседі. Ол Биело Полье (Черногория), Приеполе, Тутин, Нови Пазар, Иванжица және Нова Варош муниципалитеттерімен көршілес. Sjenica-Пештер платосының аумағында ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығын дамытуға, сондай-ақ маңызды минералды ресурстарға (қоңыр көмірдің ірі кен орындары) ие болатын өте зор табиғи әлеует бар. Көрнекті табиғи мүмкіндіктер мен дамыған қысқы спорт дәстүрі Sjenica муниципалитетінің аумағын Сербия Республикасының және одан тыс жерлерде қысқы спортты, сондай-ақ жазғы демалыс және сая туризмін дамыту үшін ең үлкен әлеуетке ие етеді. Осыған байланысты, Sjenica көптеген шаңғы трассаларына және Ұлттық биатлон орталығы Жариға ие. Басқа әлеуеттердің ішінде Увац, Гутавица және Пальевина табиғат қорықтары, Sjenica көлі, үлкен Пештерское поле, Уша үңгірлер жүйесі, Тубича үңгірі, Баждарска үңгірі, Вапа өзенінің иректер, сондай-ақ көптеген археологиялық ескерткіштер мен орналасқан жерлер ерекшеленеді.
Sjenica is located at an altitude of 1,026 meters above sea level, making it one of the highest towns in Serbia and the Balkans. Temperatures fall below freezing on average 134 days per year, with the first freeze in late September and the last in early May. According to the Köppen Geiger climate classification, it has a humid continental climate (Dfb) with freezing and not so humid winters, and with warm and humid summers, but with cold nights. The town itself extends on the right side of the Uvac river and is located along the Grabovica river, in the spacious Sjenica basin, at an altitude of 1,000 1,030 m above sea level. In terms of area (1,059 km2), Sjenica is one of the largest municipalities in Serbia. The Sjenički region is located in the mountainous surroundings of Golija (1,833 m), Jadovnik (1,733 m), Ozren (1,693 m), Zlatar (1,625 m), Giljeva (1,617 m), Žilindar (1,616 m), Javor (1,519 m), Ninaja (1,362 m), Jaruta (1,428 m) and other mountain ranges, on the one hand, and the spacious valleys of Sjenica, Pešter (Ugljan), Koštan and other fields. It borders the municipalities of Bijelo Polje (Montenegro), Prijepolje, Tutin, Novi Pazar, Ivanjica and Nova Varoš. The area of the Sjenica Pešter Plateau abounds in extremely large natural potentials, suitable especially for the development of agriculture and animal husbandry, as well as significant mineral wealth (large deposits of brown lignite coal). Exceptional natural amenities and a developed tradition of winter sports make the area of the municipality of Sjenica one of the greatest potentials for the development of winter sports, as well as summer recreational and excursion tourism, in the territory of the Republic of Serbia and beyond. In this sense, Sjenica has a large number of ski slopes, as well as the National Biathlon Center Žari. Of the other potentials, the Uvac, Gutavica and Paljevine nature reserves, Sjenica lake, the large Peštersko polje, the Uša cave system, Tubića cave, Baždarska cave, meanders of the Vapa river, as well as numerous archaeological sites and localities stand out.
Демография
2022 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша Сеница муниципалитетінің халқы 24 083 адамды құрайды. Муниципалитет аумағындағы халық тығыздығы бір шаршы километрге 23,5 адамнан келеді.
According to the 2022 census, the municipality of Sjenica has a population of 24,083 inhabitants. The population density on the territory of the municipality is 23.5 inhabitants per square kilometer.
Этностық топтар
1991 жылы Сженица муниципалитетінің халқының 76,1% этникалық мұсылмандар, 22,6% сербтер мен монтенегриялықтар және 1,3% басқалар құрады. 1991 жылғы санақта өзін этникалық мұсылман деп жариялағандардың көпшілігі, кейбіреулері 2002 жылғы келесі санақта өзін босниялықтар деп жариялады, ал қалғандары этникалық мұсылман деп жариялай берді. Сженица тұрғындарының көпшілігі босниялықтар немесе мұсылмандар (77,79%), одан кейін сербтер (16,03%) және романдар (0,35%) құрайды. Муниципалитеттің этникалық құрамы (2022 жылғы санақ):
In 1991, the population of the municipality of Sjenica was 76.1% ethnic Muslims, 22.6% Serbs and Montenegrins, and 1.3% others. In the 1991 census, most of those who declared themselves as ethnic Muslims, some declared themselves as Bosniaks in the next census of 2002, while others still declared themselves as a Muslims by ethnicity. Most of the population in Sjenica are Bosniaks or Muslims by ethnicity (77.79%), followed by Serbs (16.03%) and Romani (0.35%). Ethnic composition of the municipality (2022 census):
Этникалық топ 2011 жылғы санақ 2022 жылғы санақ Халық саны%Халық саны%
Босниялықтар 19 498 73,88 17 665 73,35
Сербтер 5 264 19,95 3 861 16,03
Мұсылмандар 1 234 4,68 1 069 4,44
Албандар 29 0,11 26 0,11
Горандар 12 0,05 15 0,06
Югославиялықтар 10 0,04 12 0,05
Монтенегриялықтар 15 0,06 3 0,01
Романдар 9 0,35 10 0,04
Басқалар 237 0,90 1 431 5,94
Жалпы саны 26 392 24 083
Ethnic group Census 2011Census 2022Population%Population%Bosniaks19,49873.8817,66573.35Serbs5,26419.953,86116.03Muslims1,2344.681,0694.44Albanians290.11260.11Gorani120.05150.06Yugoslavs100.04120.05Montenegrins150.0630.01Romani930.3510.00Others2370.901,4315.94Total26,39224,083
Басқару
Сженица қалалық мәслихаты – жоғары заң шығару органы. Өкілдік орган ретінде, ол тек саяси функцияларды ғана атқарады, қалалық жарғыны, қаулыларды және басқа да қалалық ережелерді қабылдайды, бюджетті, қажет болған жағдайда бюджетті қайта қарауды және соңғы бюджеттік есепті, даму және басқа да жоспарлар мен бағдарламаларды бекітеді, қалалық әкімшілік басшысының және әкімшілік қызметтің жұмысын қадағалайды, мәслихат басшылығын (төраға, төрағаның орынбасары және мәслихат хатшысы) сайлайды, өзінің жұмысының регламентін қабылдайды, муниципалитеттің рәміздері туралы қаулы қабылдайды және заң мен муниципалитет жарғысында белгіленген басқа да міндеттерді орындайды. Қалалық мәслихаттың құрамына сайлау ережелеріне сәйкес төрт жылға сайланатын кеңесшілер кіреді. Өзінің аумақтық ұйымдасуына, жергілікті қауымдастықтар санына және тұрғындар санына сәйкес, Сженица қалалық мәслихатында 39 кеңесші бар.
The Sjenica Municipal Assembly is the highest legislative body. As a representative body, it has exclusively political functions, adopts the municipal statute, decisions and other municipal regulations, approves the budget, budget rebalancing (if necessary) and the final budget account, development and other plans and programs, supervises the work of the head of the Municipal Administration and the administrative service, elects the assembly leadership (president, deputy president and secretary of the assembly), adopts the rules of procedure on its work, the Decision on the symbols of the municipality and performs other tasks determined by the law and the statute of the municipality. The municipal assembly consists of councilors who are elected for a period of four years, in accordance with election regulations. In accordance with its territorial organization, the number of local communities and the number of inhabitants, the Sjenica Municipal Assembly has 39 councilors.
Білім
Сеница муниципалитетінің білім беру жүйесі мектепке дейінгі, бастауыш және орта білім беруді қамтиды. Муниципалитеттегі білім беру мекемелерінің желісіне бір мектепке дейінгі мекеме, сегіз бастауыш мектеп және екі орта мектеп кіреді. Соңғы жылдары шамамен 4000 оқушы бастауыш мектептерде оқиды, ал 1000-ға жуық оқушы орта мектепте және ауыл шаруашылығы техникалық мектебінде білім алады.
The educational system in the municipality of Sjenica covers pre school, elementary and secondary education. The network of educational institutions in the municipality consists of one preschool institution, eight elementary schools and two secondary schools. In recent years, approximately 4,000 students attend elementary schools on average, while just under 1,000 students attend high school and technical agricultural school.
Мектепке дейінгі тәрбие
Сженица муниципалитетіндегі мектепке дейінгі білім беру жүйесі "Маслачак" мемлекеттік мектепке дейінгі білім беру мекемесінен тұрады. Мекеменің негізін қалаушы – Сженица муниципалитеті. Мекеменің жалпы пайдалануға берілген ауданы 852 м² болатын бір ғимараты бар, оның ішінде бес (5) жұмыс бөлмесі және бір (1) зал бар. Тағы бір ғимарат салынып жатыр, оның жобаланған ауданы 1,826 м², онда 6 жұмыс бөлмесі және бірнеше зал болады.
The preschool education system in the municipality of Sjenica consists of one public preschool institution, "Maslačak". The founder of the institution is the municipality of Sjenica. The institution has one building with a total usable area of 852 m2, which includes five (5) work rooms and one (1) hall. Another facility is under construction, with a projected area of 1,826 m2, with 6 work rooms and several halls.
Екіншілік
Сженица муниципалитетінің орта білім беру жүйесі екі орта мектептен тұрады: "Ездимир Лович" гимназиясы және Техникалық-ауыл шаруашылығы мектебі. Сженицада орналасқан "Ездимир Лович" гимназиясы 1961 жылы Нови-Пазар гимназиясының жоғары сатысы ретінде жұмысын бастады, ал 1962 жылы дербес білім беру мекемесіне айналды. Сженицадағы техникалық-ауыл шаруашылығы мектебі 1922 жылы кәсіптік-техникалық мектеп ретінде құрылған. Бүгінде ол техникалық және ауыл шаруашылығы салаларындағы түрлі мамандықтар бойынша кадрлар даярлайды.
The secondary education system in the municipality of Sjenica consists of two secondary schools: the gymnasium "Jezdimir Lović", and Technical and Agricultural School. The "Jezdimir Lović" gymnasium, based in Sjenica, started its work in 1961 as an advanced department of the gymnasium from Novi Pazar, and in 1962 it became an independent educational institution. The technical agricultural school with headquarters in Sjenica was founded in 1922 as a vocational school. Today, it trains personnel for various occupations in the fields of technical and agricultural professions.