Кіріспе
Месопотамияның суару құдайы Энбилулу () – суарумен байланысты Месопотамия құдайы, сондай-ақ каналдар мен өзендермен де байланысты. Оның атының шығу тегі белгісіз, ал сарапшылар арасында оның Билулу және Нинбилулу сияқты аттас құдайлармен қалай байланысты болғаны туралы пікірталас бар. Бастапқыда дербес құдай болған ол, кейіннен Мардуктың есімі ретінде қарастырылып, осы рөлімен «Енума Элиш» эпосында еске алынады.
Enbilulu ( ) was a Mesopotamian god associated with irrigation, and by extension with both canals and rivers. The origin of his name is unknown, and there is no agreement among experts in which way he was related to the similarly named deities Bilulu and Ninbilulu. While originally an independent deity, he eventually came to be seen as a name of Marduk and is mentioned in this role in the Enūma Eliš.
Кейіпкер
Билулу терминінің мағынасы белгісіз, бірақ ол тағы екі құдайдың атында да кездеседі: ерте династиялық дереккөздерден белгілі Нинбилулу және Иннана мен Билулу мифінен белгілі Билулу. Алғашында бір ғана Билулу атты әйел құдай болған, кейіннен ол еркек Энбилулу мен әйел Нинбилулу болып екіге бөлінген деген болжам бар. Алайда, Уилфред Г. Ламберттің сөзінше, Энбилулу мен Билулуды теңестіру "қиындық тудырады", себебі "құдайдың ( ) мінезі Энбилулудың мінезінен жеткілікті түрде ерекшеленеді, сондықтан бұл мәселеде нақтылыққа қол жеткізу қиын". Тағы бір мүмкіндік – Нинбилулу мен Энбилулу бір құдай болған, оның жынысы ерте династиялық кезеңнен кейін әйелден еркекке ауысқан немесе ол әлдеқашан еркек деп есептелген. Месопотамиялық деректерде НИН белгісі міндетті түрде әйел құдайдың атын білдірмейді. Теория бойынша, бастапқы Билулу – дауылдың немесе жаңбырлы бұлттардың бейнесі болған. Дегенмен, Энбилулу сирек жаңбырмен байланысты айтылады. Франс Виггерманн болса, "билулу" сөзі қамысты білдіреді дейді. Энбилулу көбінесе суарумен, сондай-ақ арналар мен өзендердің суымен байланысты болған. Оны "көк пен жердің арналарын қадағалаушы" деп атауға болады. Ол "таза егісшілік құдайы" ретінде сипатталған және осы тұрғыдан Энкимдумен салыстырылған.
Дін
Антуан Кавиньё мен Манфред Креберниктің пікірінше, Енбилулумен бірдей құдай болуы мүмкін Нинбилулу, ерте династиялық Фара мен Әбу Салабих құдай тізімдерінде және Тигр, Евфрат және басқа да су көздерімен байланысты сол кезеңдегі займ әнінде кездеседі, бірақ оның табыну орталығы тізілмеген. Дэниел Швемер Энбилулу бастапқыда Эриду пантеонына жатқан деп санайды. Уилфред Г. Ламберт оны Вавилон қаласымен байланысты құдай деп есептейді. Есагил ғибадатхана кешенінде оған Енмешарамен бірге арналған орындық болған, ол du6.ki.sikil деп аталған – "қорған, таза орын". Б.з.д. бірінші мыңжылдықтың соңында Дерде жасалған деп есептелетін бір экзорцизм мәтінінде Энбилулу, Ураш, Эннуги және Нингирсу сияқты басқа да көптеген егіс құдайларымен бірге тізімделеді және олардан егістікті қорғауды сұрайды. Хетті жазушысы Ханиккуили, Мезопотамиялық Ану шар илан есімді адамның ұлы, көшірген Нарам Син туралы мәтіннің колофонында өзін Энбилулудың құлы деп атады.
Мифология
Мифте Энлиль мен Нинлил Энбилулудың ата-анасы - Энлиль мен Нинлил, ал оның ағалары - Нанна, Нергал және Ниназу. Басқа көздерде ол Еаның ұлы ретінде де қарастырылуы мүмкін. "Энки және Әлемдік тәртіп" мифінде Энбилулуға Эвфрат және Тигр өзендерін бақылау тапсырылады. Осы оқиғада олардың суының ағымын Энки басқарады, бірақ оларды реттеуші Энбилулу. Бір сиқыр сөзінде Энбилулу күндер, апталар мен айлардың ретін құруға жауапты деп айтылады, бұл рөл әдетте ай құдайы Синге (Нанна) тиесілі. Тілдік талдау көрсеткендей, ол орта вавилондық кезеңде жазылған, бірақ қазіргі кездегі жалғыз табылған тақташа кейінгі көшірме болуы мүмкін.
Энбилулу Мардуктың аты ретінде
Энума Элиште Энбилулу – Мардукқа берілген аттардың бірі. Уилфред Г. Ламберт Энбилулудың елу аттың ішіндегі бірі екенін, оны «басты» деп санауға болатынын атап өтті, өйткені ол бастапқыда толыққанды дербес құдайға тиесілі болған. Оның пікірінше, Асаллухи, Туту және Шазу осы санатқа жататын басқа да аттар. Энбилулудың Мардукқа қалай сіңірілгені белгісіз. Мардуктың алдымен Вавилонның Ададпен теңестірілгені, Хаммурапи мен Самсу илуна жылнамаларында дербес құдай ретінде айтылғаны, содан кейін Енбилулумен байланыстырылғаны жөнінде болжам бар. Алайда, Ададтың Вавилонда Энбилулу деп аталғанын көрсететін тікелей дәлел жоқ, ал Дэниел Швемер олардың арасындағы теңдеуді ұсынатын жалғыз дерек кешті кезеңге жататындығын және ол тек Энбилулудың Адад сияқты сипаттамасын түсіндіретінін айтады. Энума Элиш Энбилулуды суды бөлуге және осылайша жайылымдар мен егістіктерді сақтауға жауапты құдай ретінде сипаттайды. Энбилулу Эпадун деген атауы суару каналдарымен байланысты. Енбилулу Гугал және Енбилулу Хегал деген тағы екі атау молшылықпен байланысты. Энбилулу аттарының нұсқаларын тізімдеуден кейін Сирсир келеді. Мардук пен Энбилулудың сәйкестігі басқа дереккөздерден де белгілі, мысалы, Udug Hul сиқырлы жинағы, оның ең ерте мысалдары б.з.д. II мыңжылдығының соңынан белгілі. Құдайлар тізімі Ан = Ану ша амели оны Мардук ша патати, «каналдардың Мардугі» деп атайды. Ол сондай-ақ Эмесал сөздіктерінде Мардуктың шумерлік баламасы ретінде тізімделген. Бір әнұранда Энбилулу Мардуктың емес, Набудың аты ретінде кездеседі.