Жерсіз ойлардың енуі: Психоз және сананың бұзылуы

Кіріспе

Адамның санасына ойлар сырттан енгізілген деген жаңылыс сенім.

ICD-10 бойынша, ойлар енгізілуі – бұл өз ойларының өзіне тиесілі емес, бірақ басқа біреуге тән және санаға сырттан енгізілген деген алдану. Ойлар енгізілуімен азаптанушы адам ойдың қайдан келгенін міндетті түрде білмейді, бірақ өз ойлары мен сырттан енгізілген ойлардың арасын ажырата алады. Дегенмен, пациенттер барлық ойларын енгізілгендей сезінбейді, тек белгілі бір ойларды ғана, әдетте ұқсас мазмұнға немесе үлгіге ие ойларды сезінеді. Ойлар енгізілуі – психоздың жиі кездесетін белгісі және көптеген психикалық аурулар мен басқа да медициналық жағдайларда кездеседі.

Стандартты тәсіл

"Стандартты тәсіл" өзіндік әрекет ету сезімінің болмауымен сипатталады. Көптеген философтар өзіндік әрекет ету сезімін субъектінің өзінің іс-әрекеттерін бастайтынына немесе бақылайтынына қатысты хабардарлығы ретінде анықтайды. Стандартты көзқарас теориясына сәйкес, субъект ойдың бастамашысы екенін білмейді, бірақ ол ойдың өзінің санасында бар екенін мойындайды. Көптеген адамдар стандартты тәсіл ойды енгізудің артындағы егжей-тегжейлі патологияны және ерекшеліктерін түсіндірмейді деп мәлімдейді. Әдетте, сыншылар бұл түсіндірудің енгізілген ойларды қалыпты ойлардан (өздігінен туындаған ойлар) немесе субъектінің сыртындағы күштермен бақыланатын басқа ойлардан ажырататын себепті ұсына алмайтынын айтады. Осы айырмашылықтың нәтижесінде көптеген (мысалы, Зегер, Колива) себептік контекстік модельдің ойды енгізудің жеке моделі емес, стандартты тәсілдің салдары екенін көрсетеді. Олар патологиялық емес топтардың өз ойларында өзіндік әрекет етуге қатысты қателіктерді түсіну қабілетіне ие болатын жағдайларды жасауға тырысты. Қатысушыларға бір адамнан екінші адамға "ойларды жеткізуге" қабілетті машинаға қосылғандары туралы айтылды. Оларға мақсатты сөзді атап, оны ойлаған сайын компьютерлік тышқанды басу керек болды. Бірақ, олар тышқанды тек өзі ойлап тапқан жоқ деп ойлаған кезде ғана басуы керек еді. Бұл тәжірибе әрқашан жұмыс істемейтіні және басқа адамның ойларын сезінбеудің қалыпты екені атап өтілді. Қатысушылардың басым көпшілігі (72%) кем дегенде бір рет өзіндік әрекет етуге қатысты қателік жасады, яғни олар өзі бастан өткерген ойды басқа қатысушыға тиесілі деп есептеп, машина арқылы ойды өз саналарына жеткізді деп сенді. Бұл тек 5 минуттан кейін болды. Бұл қателіктер бейтарап бақылаумен салыстырғанда, мақсатты ой жағымсыз эмоцияларды ояту кезінде жиірек кездесті.

The "standard approach" is characterized by a lack of sense of agency. Most philosophers define a sense of agency as a subject's awareness that they are initiating or controlling one's own actions. According to standard approach theory, the subject does not have an awareness that they are the initiators of a thought, but they do recognize that they own the thought in that it exists within their own mind. Many have argued that the standard approach does not explain the details and the unusual pathology behind thought insertion. Typically, critiques argue that this account fails to provide a reason that distinguishes inserted thoughts from either ordinary thoughts that the subject did not deliberately try to conjure (unbidden thoughts) or other thoughts that are thought to be controlled by forces outside of the subject. Because of this distinction, many (e. g. Seeger, Coliva) argue that the causal contextual model is not a separate model of thought insertion, but rather a corollary of the standard approach. They attempted to create situations in which nonpathological populations would have the ability to make sense of agency misattributions in their thoughts. Participants were told that they were attached to a machine that could "transfer thoughts" from one person to another. They were then told a target word, and were to click a mouse every time they thought about the target word. However, they were only to click the mouse when they believed the target word they were thinking of was not generated by their own mind. It was stressed that the paradigm did not always work and that it was okay to not experience another person's thoughts. The vast majority (72%) of participants made at least one misattribution of agency, meaning they attributed a thought they experienced as belonging to the other participant and believed the machine had transferred the thought into their mind through the machine. This occurred after only 5 minutes. These misattributions were more frequent when the target thought was an arousing negative thought as compared to a neutral control.

Неврология

Ойларды енгізумен байланысты ми аймақтарын анықтау қиын болып шықты. Біріншіден, ойларды жиі басынан өткізетін адамдарды табу қиын. Екіншіден, осындай адамдардың миын ой енгізу кезінде зерттеу қиын. Сондықтан, бұл саладағы көптеген нәтижелер гипноз астындағы қалыпты жағдайлардағы адамдарға қатысты зерттеулерден алынған, мысалы, Walsh және әріптестерінің (2015) жүргізген эксперименті осыны көрсетеді.

Салыстырмалы модель (болашақтағы модель)

Салыстырмалы модель, сондай-ақ алдыңғы модель деп аталады, қате түсіндірілген ішкі сөйлеу теориясының кеңейтілген түрі. Бұл теория ішкі сөйлеуде қолданылатын модельге сүйенеді. Атап айтқанда, ой енгізудің салыстырмалы моделі қозғалысқа қатысты сенсорлық кері байланыстың өңделуін сипаттайды, бұл париетал-мишық желісі арқылы ерікті қозғалыстар кезінде алдын-ала тежеуге ұшырайды және бұл субъектінің ойлары оның санасына сырттан енгізілгендей сезінуіне себеп болады. Агенттік сезімінің жоғалуы, өзінен туындаған қозғалыстар үшін соматосенсорлық өңдеудің алдын-ала тежелуінің бұзылуынан туындайды деп ұсынылған. Фрит (2012) алдану мен галлюцинацияның модельдің болжамдық компонентінің жеткіліксіздігімен байланысты екенін айтады. Бұл модельді сынға тартқандар, қозғалыс моделінің ойларды түсіндіру үшін қолданылуы мүмкін деген негізсіз талап қояды. Бұл сыншылар, мұндай ойыс жасау мүмкін емес, себебі қозғалыстар мен ойлар бірдей жолмен өңделеді деген дәлел жоқ. Салыстырмалы модельге қолдау да толық емес. Уолш және әріптестерінің (2015) жүргізген тәжірибесі ой енгізудің алдыңғы моделінің теориясын қолдамады. Яғни, науқас өз ойларын жоғарыдан айту арқылы өзіне еркіндік сезімін қайтаруға тырысады, себебі ол өзін сөйлеп тұрғанын естіп, содан кейін ойды өзіне жатқызады.