Кіріспе
Гундоальд немесе Гундовальд – 584 немесе 585 жылдары Оңтүстік Галлия аймағында билік тілген Меровингтерден шыққан патша. Ол өзін Клотар I-нің заңсыз ұлы деп жариялап, император Мористің қаржылық көмегімен Оңтүстік Галлиядағы Пуатье және Тулуза сияқты маңызды қалаларды басып алды. Бұл қалалар Бургундия королі Гунтрамға, Клотар I-нің заңды ұлына тиесілі болған. Гунтрам оған қарсы жорық жасап, оны «диірменшінің ұлы» деп атап, «Балломер» деп есім қойды. Гундовальд Коммингке қашып құтылды, ал Гунтрамның әскері қамалға (қазіргі Сен-Бертран-де-Комминг) қоршау салды. Қоршау сәтті аяқталды, Гундовальдтың қолдауы тез сарқылып, ол қоршаудағылардың қолына түсіп, жазаланды. Гундовальд туралы жалғыз мәліметтерді Григорий Турский өзінің «Тарихтар» атты еңбегінің 6-шы және 7-ші кітаптарында келтіреді. Гундовальд кейде айтылғандай, Аквитания патшасы болған емес, себебі сол кезде мұндай жеке патшалық болған жоқ. Оның басты қолдаушылары Аустразияның беделді адамдары болса, Византия тарапынан қаржылық көмек көрсетілді, ол қолдаушыларды сатып алуға жұмсалды. Гундовальд Галлияның бір бөлігін басып алуға аттанғанға дейін Константинопольде болған болуы мүмкін. «Балломер» сөзінің қолданылуы – мағынасы белгісіз франк (мүмкін, қарапайым) сөзі, бұл әдебиетте герман тілінен алынған сөздің кездесетін алғашқы мысалдарының бірі.
Ерте өмір
Гундовальд Галлияда дүниеге келген. Григорий Турскийдің айтуынша, ол үлкен қамқорлықпен тәрбиеленген және франк патшаларының стиліне сәйкес шашын ұзын ұстаған. Бір күні анасы оны Хильдеберт I-ге ұсынды, Хильдебертке Хлотар I оны жек көретінін айтты. Хильдеберт I-нің өз ұлы болмағандықтан, Гундовальдты өзінің баласы ретінде қабылдады. Бұған жауап ретінде Хлотар I Гундовальдты өзіне көрсетуді талап етті. Хлотар I Гундовальдтың өзінің ұлы емес екенін мәлімдеді. Хлотар I қайтыс болғаннан кейін, Шариберт I Гундовальдты қабылдады. Бірақ, оны Зигеберт I қайта шақырды, ол оның заңдылығын тағы да жоққа шығарды және шашын қырқып тастады. Гундовальдты Кёльнге жіберді. Гундовальдты екі король қабылдамаса да, оның Хлотар I-нің нағыз ұлы екеніне сенуге жеткілікті себеп бар. Біріншіден, оған екі туысқан патша баласы сияқты қарады. Екіншіден, оның тәрбиесі де патша отбасының мүшесіне лайық болды. Григорий Турскийдің өзі Гундовальдты Хлотар I-нің баласы деп сенген болуы мүмкін, себебі ол өзінің баяндамасында Радегунда Пуатьелік пен Ингитруда Турлық Гундовальдтың заңдылығын куәландыра алатынын айтқан. Григорий бұл әйелдерді қасиетті деп есептеген және тарихтың жетінші кітабын жазғанда оларды жоғары бағалаған, сондықтан олардың Гундовальд туралы айтқан сөздеріне сенгені мүмкін. Кёльннен қашып шыққаннан кейін Гундовальд Италияға барды, онда оны Шығыс Рим генералы Нарсес қабылдады. Генерал оны Италиядағы франк провинцияларының – Лигурия, Венеция және Коттиан Альпі – губернаторы етіп тағайындауды ниеттенген болуы мүмкін. Осы лауазымға орналасса, Гундовальд жергілікті халықты ломбардтардың басқыншылығына қарсы күреске шақыруға тырысқан болар еді. Бірақ Нарсестің Гундовальдқа қатысты жоспарлары орындалмады, өйткені ол құрметтен айырылып, оның орнына Лонгин келді. Дегенмен Италияда болған кезінде Гундовальд үйленді және балалары болды, содан кейін Константинопольге көшті, ол Галлияға қайтып келгенше сонда тұрды.
Гундовальд ісі
Гундовальдтың Галлияға қайтып оралу себебі белгісіз. Гундовальд өзінің "Тарихтарда" Константинопольге сапар шеккен австразиялық саяхатшы Гунтрам Босо оны шақырғанын айтады. Бірақ Гунтрам Босо Бургундияның Гунтрамымен кездескенде мұны жоққа шығарды және герцог Муммолус оны қайта шақырды деп мәлімдеді. Дегенмен, Галлияға оралғаннан кейін, ол Марсельде епископ Теодормен күшін біріктірді, сосын герцог Муммолустың Авиньондағы қосылысына бет бұрды. Бірақ Гундовальдтың Гунтрам Босо епископ Теодорды Галлияға шет елден келген адамды әкелгені үшін тұтқындағаннан кейін Жерорта теңізіндегі аралға қашуға мәжбүр болды. Епископ Эпифаний де Гундовальдты қайта шақыру жоспарына қатысқан болуы мүмкін, өйткені ол Гундовальдпен бір уақытта Марсельге келді. Кейін Гундовальд тағы да Галлияға оралып, Муммолуспен Авиньонда қалды. Герцог және Дезидерий есімді тағы бір адаммен бірге Гундовальд жақын арада Лимож аймағына сапар шекті, онда ол Сент-Мартиннің қабірі жанында қалқанмен патша ретінде көтерілді. Григорийдің айтуынша, оны үшінші рет қабірдің айналасына айналдырғанда, ол құлап, тік тұруға күш салды. Осы оқиғалардан кейін Гундовальд көршілес қалалар арқылы саяхат жасады. Одан кейін ол Пуатьеге көшуді жоспарлады, бірақ оған қарсы әскер жиналып жатқанын естіген соң, ол шегінді. Гундовальд өзінің күдікті туысы Хильдеберт II-ге бұрынғы Сигиберт I-ге тиесілі аумақтарда адалдық ант беруді сұрады. Бұл Гундовальдтың оралуы мен көтерілісінің артында австразиялық фракция тұр деген пікірді нығайтады. Гундовальд Кильперик I және Бургундияның Гунтрамына тиесілі аумақтарда өзіне адалдық ант беруді талап етті. Ол Ангулемге көшіп, онда ант қабылдады және қаланың бас азаматтарына пара берді. Содан кейін Гундовальд Перигеге көшіп, епископты тиісті құрмет көрсетпегені үшін қуғынға салды. Одан кейін ол Тулузаға аттанды және епископ Магнулфқа елшілер жіберді, бірақ қала тұрғындары осы жалған талапкерге қарсы тұруға дайындалды. Бірақ олар Гундовальдтың әскерінің күшін көргенде қақпаларын ашып, оның әскерін кіргізді. Епископпен келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін, Магнулфты найзамен ұрып, тепті, арқанмен байлап, өз қаласынан қуды. Гундовальд Тулузадан көшіп, оны Тур және Пуатье тұрғындарынан құралған әскер қуып жетеді. Ол Бордоға барып, өзінің ісіне көмектесу үшін әулие Сергийдің саусақ сүйегін алуға тырысты. Бірақ оның тыраныштары нәтижесінде сүйек сынды. Көтеріліс салдарынан Дакс жаңа епископты алды және Кильпериктың кейбір жарлықтары жойылды. Гундовальд Гунтрамға екі елші жіберіп, Клотар I патшалығының оған тиесілі бөлігін талап етті. Гунтрам елшілерді, Гундовальдты II Хильдеберттің кеңесшілері патшалыққа шақырғанын мойындағанша, азаптады. Осыдан кейін Гунтрам Хильдеберт II-ге кеңесшілеріне сенбеуін ескертті, содан кейін оны мұрагер ретінде қабылдады.
Gundovald then moved on from Toulouse and was pursued by an army made up of the inhabitants of Tours and Poitevins. He decided to go Bordeaux, where he tried to take a finger bone of Saint Sergius to aid his cause. The bone was broken in the process. The revolt subsequently established a new Bishop of Dax and nullified some of Chilperic's decrees. Gundovald soon sent two messengers to Guntram demanding the portion of Chlothar I's realm that was rightfully his. Guntram stretched the messengers, until they admitted that Gundovald had been asked to accept kingship by Childebert II's leaders. As a result of this, Guntram warned Childebert II not to trust his advisers, before accepting him as his heir.
Коммингс қоршауы
Гунтрамның әскері жақындаған кезде Гундовальд Гаронна өзенінен өтіп, Пиреней тауларының етегіндегі Комминг немесе Конвенеге бет алды. Қаланың өзін 674 метрлік қабырға қорғаған, сондықтан Гундовальд осы жерде тұруға шешім қабылдады. Коммингке келген соң Гундовальд оны II Хильдеберт патшалығындағы барлық адамдар шақырған деп мәлімдеді және тұрғындарға қабырғаға азық-түлік пен жабдық әкелуге бұйрық берді. Сонымен қатар, ол оларға күшеу үшін күтіп тұруға кеңес берді. Гундовальд Конвенеліктерге де соғысуға шақырды, бірақ қала тұрғындары сыртқа шыққанда Гундовальд қақпаларды жабыстырып, олардың мүлкін тартып алуға бұйрық берді. Қоршау басталғанда Гунтрамның әскері қорғаушылардың рухын түсіруге тырысты. Адамдар Матаканға көтерілді, Гундовальдты қорлауға болатын жалғыз биік нүкте. Олар оның «Баломер» деген лақабына, сурет салу шеберлігіне және Хлотар I мен Сигиберт I-нің шашын қырқуына сілтеме жасады. Гундовальд қабырғаға шығып, шабуылдаушыларға жауап берді. Ал Гунтрамның әскері әкелген қоршау машиналарын тиімді болмады, сондықтан қоршауды басқарған Лёдгисель жаңаларын салуға бұйрық берді. Салынған қоршау машиналарын негізінен қабырғада тесік жасауға арналған тарау машиналары құрады. Гунтрамның әскері қабырғаға жақындағанда, олар тастармен, сондай-ақ жалыны бар шайыр және май бөшкелерімен бомбаланды. Дегенмен, барлық қорғаушылар Коммингстің тұра алатынына сенбеді. Гундовальдты қолдаған герцог Бладаст қаладан қашып кетуге тырысып, назарды аудару үшін шіркеу үйін өртеп жіберді. Гунтрамның әскері шығыс қабырғаға қарсы үлкен үйінді немесе пандус – аггерді де салып жатты. Осыны ескере отырып, қоршаушылар герцог Муммолусқа хабаршы жіберіп, Гунтрамды өзінің нағыз билеушісі деп мойындауын өтінді. Муммолус епископ Сагиттарий және Гундовальдтың басқа да қолдаушыларымен бірге соборға барды, онда олар Гундовальдты жауларына тапсыруға ант берді. Топ Гундовальдпен кездескенде, олар оған Гунтраммен бейбітшілікке келуге тырысу керектігін ұсынды. Григорийдің айтуынша, Гундовальд өзіне сатқындық жасалғанын білген. Дегенмен ол Коммингстен кетіп қалды. Қаладан тыс Улло, Гунтрамның адамы, Гундовальдты итеріп, оған найза тікті. Гундовальд аман қалды, бірақ Гунтрамның адамы Босо оған тас лақтырды. Тас Гундовальдтың басына тиіп, оны өлтірді. Ертесі күні қала қақпалары ашылып, Гунтрамның әскері қарапайым халықты қырды, ал барлық ғимараттар, соның ішінде шіркеулер өртке ұшырап, қирады. Алайда Гундовальд қайтыс болды және оның көтерілісі аяқталды.