Кіріспе

Үндістанның ислам ғалымы (1826–1905)

Рашид Ахмад ибн Хидайят Ахмад Айюби Ансари Гангохи (1826 жылдың 11 тамызы – 1905) – үндістандық деобанди ислам ғалымы, деобанди фиқһының және хадис ғылымының көрнекті қайраткері, «Фатава и Рашидия» кітабының авторы. Мұхаммед Қасым Нанауауимен бірге ол Мамлюк Әли Нанауауидің шәкірті болды. Екеуі де Шах Абдул Ғани Мұжаддидиден хадис кітаптарын оқып, кейін Хажи Имдадулланың суфилік тәлімгерлеріне жатты. Оның «Сахих әл-Бухари» және «Жамиғ ат-Тирмизи» бойынша лекцияларын шәкірті Мұхаммед Яхья Кандхлауи жазды, кейін Мұхаммед Закария Кандхлауи редакциялап, жүйелеп, түсіндірмелер қосып, «Ләмиғ әл-Дарари ала Жәмиғ әл-Бухари» және «Әл-Кавакиб әл-Дурри шарх Жәмиғ әл-Тирмизи» деген атпен жариялады.

Атауы

Тазкиратур Рашид кітабында оның аты мен нәсабы былай берілген: Рашид Ахмад ибн Хидаят Ахмад ибн Кази Пир Бахш ибн Кази Гуллам Хасан ибн Кази Гуллам Али ибн Кази Али Акбар ибн Кази Мұхаммад Аслам әл-Ансари әл-Айюби. Нұзхат әл-Хауатир атты өмірбаяндық еңбегінде ол "әл-Ансари, әл-Ханафи, ар-Рампури, содан кейін әл-Гангохи" деген нисбаттармен аталады. Әл-Каукаб ад Дурридің кіріспесінде ол "Маулана Аби Масуд Рашид Ахмад әл-Ансари әл-Айюби әл-Канкави әл-Ханафи әл-Жишти ан-Нақшбанди әл-Кадири ас-Сухраварди" деп еске алынады. Оның нақты аты Рашид Ахмад, ал Әбу Масуд – оның куниясы еді. Оның тегі Мұхаммед пайғамбардың сахабы Әйюб Ансариге дейін жетеді. Ол Абдул Қуддус Гангохидің мазарына жақын Сараи махалласында дүниеге келген. 1297 жылы Қасым қайтыс болғаннан кейін Рашид Дарул-Улум Деобандтың сарпарасты (қамқоршысы) тағайындалды. 1314 жылдан бастап ол Дарул-Улумның серіктес медресесі Мазахир-Улум Сахаранпурдың да сарпарасты болды. 1314 жылы ол көзінен айырылып, соқыр болды. 1323 жылы Тахуджад намазы (таң намазынан бұрынғы намаз) оқылып жатқанда, оны аса улы жылан шақты. Соның салдарынан ол жұма күні, 8 Жұмада II 1323 жыл (1905 жыл) жұма намазына азан шақырылғаннан кейін қайтыс болды.

Мирза Ғұлам Ахмадпен байланысы

Гангхохи замандасы болғандықтан, өзін Имам Махди және мұсылмандардың Уәде етілген Мәсіх деп жариялаған Мирза Ғұлам Ахмадпен байланыс құрды. Ол оны және оның ізбасарларын (Ахмадилерді) "кәпірлер" деп жариялады, ал Ахмадты "алдаушы" (Дажжал) деп атады. Ахмадилердің айтуынша, ол Мирза Ғұлам Ахмадқа қарсы өткізген "мубахила" (дұға арқылы талас) салдарынан көзінен айырылып, жылан шағып қайтыс болды. Гангхохи өлімінен бұрын оған "Алланың қарғысы жалғандардың үстіне болсын" деп қарғыс айтқан екен. Деобандтықтар бұл оқиғаларды оның өміріндегі табиғи құбылыс деп санайды және оның өлімін шейіттік деп біледі, себебі ол жылан шаққанда ешқандай ауыртпалық сезінбеген.

Мұра

Оның өмірбаянына кіретін еңбектер: Ашраф Әли Танви мен Хабибур Рахман Усманидің "Яад Яраан", Ашиқ и Илахи Миратхидің "Васл әл Хабиб маа Васият Нама ва Касидат Мудхиха", Ашиқ и Илахи Миратхидің "Тәзкиратур Рашид".