Шағас Арие: Литвалық раввин және оның өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Арье Лейб бен Ашер Гинцбург (немесе Валерштейн) (шамамен 1695 – 23 маусым 1785), сондай-ақ Шаагас Арье деп белгілі, литвалық раввин және автор болған.

Өмір

Литвада 1695 жылы дүниеге келген ол раввиндік казуист болды. Бір кезде Гинзбург Пинскіде раввин қызметін атқарды, кейін Минскіде ешива құрды. Бірақ ол Гаон Йехиел Халпернмен қарым-қатынаста суық болды, оның жақтастары Гинзбургті қаладан қуғынға шығарды. Аңыз бойынша, Шаағас Арье Минск қаласынан өгіздер тартылған арбамен шығарылған. Қаладан кетер алдында ол: «Мінск әлі өртенбеді ме?» – деген сөзді айтқан. Содан бері Минск еврейлері болған өрттерді Шаағас Арье қарғысына байланысты деп есептеді. Оның ең танымал кітабы – «Шаағас Арье» (ивритше שאגת אריה, «Арыстанның аңырауы»), ол респонсалар жинағы. Алғаш рет 1755 жылы Франкфурт-на-Майнда жарық көрген бұл кітап әлі күнге дейін раввиндер тарапынан пікірталстарда жиі сілтеме ретінде қолданылады, сондай-ақ оның көптеген респонсалары да қолданылады. 1765 жылы ол Францияның Мец қаласында раввин болды, бірақ қауыммен ертерек туындаған дау оның жылына төрт уағыз айтудан басқа синагогқа кірмеуіне әкелді. Осыған қарамастан, ол 1785 жылдың 23 маусымында Мецте қайтыс болғанға дейін лауазымын сақтап қалды. Хасидтер Шаағас Арьені «заманның толыққанды талмид хахам (үлкен басшысы)» деп есептеді. Олар Бешт Шаағас Арьені іздеп тауып, оған «жаясын кигізіп қызмет еткен» деген аңызды сақтайды. Оның өліміне байланысты танымал аңызда оқу кезінде кітап сөресі оның үстіне құлап түскені айтылады. Оның шәкірттері бір сағаттан соң оны құтқарып алды. Ол оларға өзімен дауласқан авторлардың кітаптарымен жабылғанын айтты. Ол олардан бәрінен кешірім сұрады, олардың барлығы да мойынсұнды, бірақ біреуі – Мордехай Йоффе (Левуш деп белгілі) бас тартты. Сондықтан ол осы дүниеде ұзақ қалмайтынын біліп, иврит тілінде «Арйе шоаг ми лои ирох» деген тармақты айтты; яғни Арйе (арыстан, өзін білдіреді) (аңырау салады), бірақ ми (Мордехай Йоффе аббревиатурасы, сонымен қатар «кім» деген мағынаны да білдіреді) (қорқа қоймайды). Бұл аңыз француз еврей композиторы Шарль Валентин Алканның өліміне байланысты қалалық аңыздың бастауы болғаны болжанады, оның отбасы Мецтен шыққан.

Born in Lithuania, c. 1695, he was a Rabbinical casuist. At one time Ginsburg was rabbi in Pinsk, and then later founded a yeshivah in Minsk. Here however he engaged in hostile dispute with the Gaon Yechiel Halpern, whose supporters eventually drove Ginsburg from the city. Legend has it that the Shaagas Aryeh was run out of the city of Minsk on an oxen cart. Due to the insult, as he left the city he remarked "What, Minsk isn't burning yet?" For years, fires that broke out were attributed by the Jews of Minsk to the curse of the Shaagas Aryeh. His most famous book Shaagas Aryeh (Hebrew, שאגת אריה, for 'Roar of the Lion'), a collection of responsa, was first published in Frankfurt am Main in 1755 and is still frequently quoted in rabbinical debate, as are many of his responsa. In 1765 he became rabbi in Metz in France, but an early argument with his congregation led to him refusing to enter the synagogue except to give four sermons a year. Despite this he retained his post until he died in Metz on June 23, 1785. Hasidim considered the Shaagas Aryeh "the definitive talmid hakham (great leader) of the generation", They maintain a legend that the Besht sought out the Shaagas Aryeh and "served him by putting his shoes on for him". A famous legend related to his death relates that during his studies a bookcase fell on him. His students were able to rescue him after an hour or so and he related to them that he had been covered by the books of the authors with whom he had quarreled. He had asked forgiveness from all of them and they all complied save for one, Mordecai Yoffe (known as the Levush) who refused. He knew therefore that he was not long for this world, and pronounced the verse in Hebrew "Aryeh shoag mi loi yiroh"; i. e. that Aryeh (the lion, meaning himself) (roars), but mi (an acronym of Mordecai Yoffeh, but can also mean 'who') (is not afraid). It is speculated that this legend is the source of the urban myth surrounding the death of the French Jewish composer Charles Valentin Alkan, whose family originated from Metz.