Кіріспе
Кашмир Шайвистік құдайлық егемендік туралы түсінік
Сватантрия (санскрит тілінен алынған sva – өзіндік және тантрам – тәуелділік – 'өзіндік тәуелділік' немесе 'еркін ерік') – Кашмир Шайвистік құдайлық егемендік туралы түсінік. Сватантрия – Жоғарғыдан (Парамашива) шығатын энергия, сананың ішіндегі қозғалыс толқыны (спанда), ол әлемнің негізі ретінде қызмет етеді, немесе басқа көзқарас бойынша бастапқы сөз (логос, паравак). Ол ешқандай сыртқы құралды пайдаланбайды, өйткені ол – жаратылыстың алғашқы кезеңі. Брахманның Ведантикалық түсінігіне қарама-қарсы, ол – тиімді күші жоқ, жай ғана саналы куә, оған иллюзиялық күш (немесе Брахманның майясы) әсер етеді. Кашмир Шайвистік көзқарасында жаратылыс жоғары сана (Шива) арқылы, оның қарсы тұра алмайтын ерік күші (Сватантрия) арқылы белсенді түрде жаратылады. Мысалы, Шиваның (Құдайдың), сананың (каитанияның), шығармашылық күштің (вимаршаның), мантралық тиімділіктің және Кундалинидің құдайлық егемендігі.
Svātantrya (from the Sanskrit sva meaning self and tantram meaning dependence – 'self dependency', or 'free will') is the Kashmiri Shaivite concept of divine sovereignty. Svātantrya is described as an energy that emanates from the Supreme (Paramaśiva), a wave of motion inside consciousness (spanda) that acts as the fundament of the world, or in another view, the original word (logos, pārāvak). It does not use any external instrument as it itself is the first stage of creation. In antithesis with the Vedantic concept of Brahman, which is a mere conscious witness without effective power, being inflicted by the illusory power (or maya of the Brahman), in the Kashmiri Shaivite viewpoint creation is actively willed into existence by the supreme consciousness (Śiva) by the means of his irresistible will force (Svātantrya). like, the divine sovereignty of Śiva (God), consciousness (caitanya), creative power (vimarśa), mantric efficiency and Kundalini.
Құдайдың бүкіләлемдік билігі
Құдайлық егемендікті қабылдауында сватантрия, әрекет етудің абсолютті күші немесе еркіндіктің абсолютті билігі ретінде сипатталады. Бұл билік – жоғарғы сананың (чайтанья) бейнелерді (вимарша) ұстауға бағытталған, айнадай қабілетінен туындайды. Бүкіл ғалам – осы бірегей құдай санасының ішінде жарқырап тұрған ғана бейне. Сватантрияның дәстүрлі атрибуттарының қатарында: ерік энергиясының толыққандылығы, өзін-өзі жеткіліктілік, дербестік, істеу және жою билігі – субъектінің мәні, жоғары шығармашылық, ол кез келген заңнан тыс және ғаламдағы барлық заңдардың бастауы болып табылады.
Жоғары шығармашылық энергия
Кашмир шаивизмінің жаратылыс теориясы әлемнің Шиваның құдіретті күшімен жаратылғанын бекітеді. Осылайша, әлемнің Шиваның Сватантриясынан тысқары ешқандай сыртқы себептері жоқ. Бұл күш абсолюттің бастапқы біртүтастығынан көптүрлілікті (мая) жасайды, сондықтан ол маяның ішінде де, одан тыс да бар. Ол – ғаламның тұқымы, дамытушы дыбыстардың матрицасы (mātrkā), ең жоғары жаратылыс күші.
Аң-сезімге қатысты
Ескерту: Осы тақырыпта арнайы мәтіндерде ерік, бостандық, сана, сөз және бақыт сияқты көрінетін түсініктердің белгілі бір деңгейде араласуы мен бірігуі байқалады. Бұл, қалыпты тілдің мистикалық сана күйлерін сипаттау мүмкіндігінің шектеулі болуына байланысты. Пракаша-вимарша теориясы әлемнің екі принципке негізделгенін көрсетеді: өзін-өзі жарқыратып тұратын саналы жарық (пракаша) және өзінің және жаратылыстың (вимарша) бейнесін ұстау қабілеті. Өзін бейнелеу – абсолютті бақытты (ананда) білу, сондықтан еркін ерік (сватантря), саналы бейнелеу (вимарша) және бақыт (ананда) – бір шындықты сипаттайтын үш ұғым. Бақыт (ананда) – сананың ішкі күйі, оның табиғи жағдайы. Осыған ұқсас, сватантрия да субъектінің негізгі қасиеті. Сватантря – жаратылыстың бастапқы кезеңі, дифференциацияланбаған энергия, немесе төменнен қарағанда, жаратылыстың барлық энергиясын біріктіретін күш. Сватантряның алғашқы жаратылысы – ерік энергиясы (ичча шакти). Содан кейін білім (джняна шакти) және іс-қимыл (крия шакти) энергиялары келеді, ал сана (чит шакти) және бақыт (ананда шакти) энергияларымен бірге олар жаратылыстың жоғары бестігін құрайды, яғни «таза жаратылыс». Санамен байланысты барлық нәрсе сватантриямен де байланысты. Кашмир шайвизмінде сөз төрт деңгейге бөлінеді: сыртқы (вайхари), ой (мадхьяма), нәзік (пашьянти) және жоғарғы (пара). Сватантря – паравак, яғни жаратушы логос / логос сперматикос. Толық рухани түсіну – бақытты (ананда) білу және энергияларды (шакти) мен мантраларды (немесе шива вьяпти деп аталатын) бақылау. Рухани тиімділіктің тамыры – сватантрия, абсолюттің іс-қимылдық, динамикалық жағы. Рухани жарыққа жеткен адам тәжірибені тұрақтандыруды үйренуі керек. Кашмир шайвизмінде тұрақтылық сватантрия энергиясын сіңіруге негізделгендігі айтылады. Осылайша, жаңа бастаған адам дуальді емес сананың тәжірибесіне ұмтылса, ал жетілгендер барлық энергияларды дуальді емес күйге сіңіруге назар аударады. Сватантря барлық энергияның бастауы болғандықтан, ол автоматты түрде рухани практиканың соңғы кезеңіне айналады – және бұл карма-йоганың ерекшелігін анықтайтын көзқарас. Барлық рухани жолдар (упаялар): Шиваның (шамбхавопая), Шактидің (сактопая) және адамның (анавапопая) жолдары сватантрияның қамқорлығында, өйткені ол Құдайдың рақымының жалғыз делдалы. Сватантряға жеткен адам формальды медитацияға мұқтаж емес – яғни, медитация жасау немесе күнделікті өмірде әрекет ету бірдей – барлық іс-әрекеттер енді Шивамен толық бірлік күйінен туындайды. Бұл Кашмир шайвизмінің рухани практикасының шыңы. Мұндай адам сананың осы күйін сақтау үшін энергия жұмсаудың қажеті жоқ, өйткені ол табиғи болып кеткен. Осы тұрғыдан алғанда, барлық нәрсе сананың түрлерінен тұрады, бұл кезеңде Шиваның санасымен сәйкестендірілген. Бұл энергия – Кундалинидің көтерілген нысаны. Практиканттың мантралары рухани күшке ие. Практиканттың жүрегі (хридая) барлық объектілерді қабылдайды. Кашмир шайвизмінде Шиваны соңғы рухани түсінуге мәжбүрлейтін ештеңе жоқ, ол тек шартсыз сватантрияға негізделген, немесе керісінше, шәкіртті Шивамен бірігуден бөлетін кедергі жоқ, өйткені ол сватантрияға ие, ол ешбір нәрсеге кедергі келтіре алмайтын соңғы күш. Осылайша, Кашмир шайвизмінде ештеңе жасаудың қажеті жоқ деген парадоксальды түсінік бар, өйткені ең жоғарғы түсіну күш-жігерсіз пайда болуы мүмкін, бірақ сонымен қатар, қандай күш-жігер жұмсаса да, Шиваны ешкімді (атманды) босатуға мәжбүрлей алмайсыз. Бұл еңбектен бас тартуға шақыру емес, ал кішіпейілділікке қатысты. Виджняна Бхаирава Тантрада жазылған медитация кезінде, адам өмірлік энергияны (прана) мистикалық күш орталығымен, басынан 12 саусақ енімен жоғары орналасқан двадшантамен біріктіруі керек.
Басқа атаулар
Svātantrya-ның бірнеше синонимдері бар: махешварая (махешварадан – жоғарғы Тәңір), ол Құдай (Деви), жас бойжеткен әйел құдай Ума (жастығы – пұтқа тоймаған әлемнен тысқары қалыптасудың символы) және ойнақы құдай Кумари ретінде бейнеленген. Басқа да қасиетті жазбаларда svātantrya Шиваның даңқы деп айтылады, себебі ол жаратылмаған жарық (пракаша) және ғаламдық қуаныш (ананда) – cidānanda Гананың «мұхитымен» бірдей.