Кіріспе

Кванттық механиканың математикалық тұжырымдамасындағы теорема. 1931 жылы Юджин Вигнер дәлелдеген Вигнер теоремасы – кванттық механиканың математикалық тұжырымдамасының маңызды негізі. Теорема айналу, жылжу және CPT түрлендірулері сияқты физикалық симметриялардың Хилберт күй кеңістігінде қалай бейнеленетінін көрсетеді. Кванттық теориядағы физикалық күйлер Хилберт кеңістігіндегі фазалық факторға дейін нормаланған векторлармен, яғни вектордың жабатын кешенді сызығы немесе сәулесімен бейнеленеді. Бұдан бөлек, Борн ережесіне сәйкес, нормаланған вектордың нормаланған өзіндік вектормен ішкі көбейтіндісінің абсолюттік шамасы, немесе эквивалентті түрде векторлардың жабатын сызықтар арасындағы бұрыштың косинусының квадраты, ауысу ықтималдығына сәйкес келеді. Математикада проективті Хилберт кеңістігі деп аталатын сәуле кеңістігі – Хилберт кеңістігіндегі фазалық факторға дейін теңдес болатын барлық нормаланған векторлардың кеңістігі. Вигнер теоремасы бойынша, ішкі көбейтінділердің абсолюттік шамасын сақтайтын сәуле кеңістігінің кез келген түрленуі Хилберт кеңістігінің унитарлық немесе антиунитарлық түрленуімен бейнеленеді, бұл түрлену фазалық факторға дейін бірегей болады. Осының салдарынан, сәуле кеңістігіндегі симметрия тобының бейнеленуі проективті бейнеленуге, ал кейде тікелей Хилберт кеңістігіндегі бейнеленуге көтерілуі мүмкін.

Фазалық еркіндіктің пайдалылығы

Келесі техникалық теоремалар мен тағы да көптерін оңай түсінілетін дәлелдемелермен табуға болады. Фазаларды таңдау еркіндігі фазалық факторларды жеңілдету үшін қолданылуы мүмкін. Кейбір топтар үшін фазаны толығымен жоюға болады. Лоренц тобы және оның ішкі тобы SO(3) айналу тобы үшін, проективті бейнелеулерде фазалар 1=ω(g, h) = ± 1 болатындай етіп таңдалуы мүмкін. Олардың тиісінше SL(2,C) және Spin(3) жалпы жапқыш топтары үшін теоремаға сәйкес 1=ω(g, h) = 1 болуы мүмкін, яғни олар нақты бейнелеулер болып табылады. Фазаларды қайта анықтауды зерттеу топтық кохомологияны қамтиды. Жоғарыдағы ω-ның «шапақшалы» және «шапақшасыз» нұсқаларымен байланысты екі функция кохомолог деп аталады. Олар бірдей екінші кохомология класына жатады, яғни H^(2)(G) – G тобының екінші кохомология тобындағы бірдей элементпен бейнеленеді. Егер H^(2)(G) элементінде 1=ω=0 тривиалды функциясы болса, онда ол тривиалды деп есептеледі. Проективті бейнелеу g → T(g) әлсіз үздіксіз болса, екі маңызды теореманы айтуға болады. (Әлсіз) үздіксіздіктің тікелей салдары – сәйкестік компоненті унитарлық операторлармен бейнеленеді. Математикалық теорема | аты = Теорема (Баргман) | математикалық тұжырым = e-нің жеткілікті кішкентай аймағында, жартылай қарапайым Ли топтары (мысалы, SO(n), SO(3,1) және аффиндік сызықтық топтар, әсіресе Пуанкаре тобы) үшін ω(g1, g2) ≡ 1 таңдау мүмкін. Нақтырақ айтқанда, бұл жағдай G тобының Lie алгебрасы 'g'-ның екінші кохомология тобы тривиалды болғанда ғана орын алады. Ал, Саймон аралас күйлер кеңістігіне (из класындағы оң операторлар) қолданылады және симметрияның сәл өзгеше ұғымдарын пайдаланады.