Кіріспе

Il pastor fido ("Сенімді бағушы") (HWV 8) – Джордж Фридерик Гендельдің үш актілі опера-сериясы. Ол Джакомо Росси жазған либреттоға сазды, бұл либретто Джованни Баттиста Гуаринидің белгілі әрі кең таралған "Il pastor fido" пасторальдық поэмасы негізінде құрастырылған. Алғаш рет 1712 жылғы 22 қарашада Лондонның Хеймаркеттегі Король театрында қойылды.

Өнер тарихы

Ол 1712 жылы жазылған және сол жылдың 22 қарашасында композитордың басшылығымен алғаш рет орындалған. Опера көбінесе жаугершілікке ұшырады, мүмкін, Ринальдоның сәттілігінен кейін көңіл көшіп қалғандықтан: бір күнделік авторы сын тұрғысынан "сахна тек Аркадия елін бейнеледі; киімдер ескі, опера қысқа болды" деп жазған. Миртильо мен Сильвио рөлдерін бастапқыда кастрат Валериано Пелегрини мен Валентино Урбани орындаған. Овертюра алты бөлімнен тұрады және сол кезге қарағанда ұзақ: ол бастапқыда жеке оркестрлік сюита ретінде жазылған болуы мүмкін деп есептеледі. 1734 жылдың көктемінде Джованни Карестини Миртильо рөлін сомдаған қайта қойылым әлдеқайда сәтті болды, бірақ Гендель музыканы айтарлықтай өзгертті: бастапқы ариялардың тек жетісі ғана сақталды, ал қысқартылғандары Гендельдің кантаталарынан немесе ертерек операларынан алынған ариялармен алмастырылды. Бұл қойылым танымал болды және 13 рет көрсетілді. 1734 жылдың қысында Il pastor fido қайтадан қойылды: Карестини Миртильо рөлінде қалды, ал ағылшын теноры Джон Бирд Сильвио рөлін алды. Бұл қойылымдар үшін операға жаңадан жазылған пролог, Терпсихор қосылды. Пролог жеке ариялардан, хорлық бөлімдерден және би үшін оркестрлік музыкадан тұрады: Терпсихордың биін Мари Салле орындады, оның би тобы Ковент-Гарденнің директоры Джон Ричпен шарттық қарым-қатынаста болған. Барлық барокко опера-сериасындай, Il Pastor Fido көп жылдар бойы сахнада орындалмады, бірақ 1960 жылдардан бері барокко музыкасына қызығушылықтың артуы және тарихи негізделген музыкалық орындаушылықпен Il Pastor Fido, Гендельдің барлық опералары сияқты, бүгінде фестивальдар мен опера театрларында қойылымдарды табады. Басқа қойылымдардың ішінде, бұл туынды 2012 жылы Лондонның Гендель фестивалінде және 2019 жылы Гендель фестивалінде орындалды.

Қысқаша мазмұны

Оқиға: Аркадия, грек далаларында, аңызға толы ежелгі заманда. Диана, тазалық сақтайтын аңшылық құдайы, Аркадияға наразы болып, оның қаһары көктегі шежірелі жұптың үйленуі арқылы ғана басылатынын жариялады, олардың бірі – «адал бағушы» болады. Осы сипаттамаға сай келетін жұп – аңшы Сильвио, бірақ ол Дианаға адал болғандықтан махаббатқа мүдделі емес, тек аң аулауды ғана қалайды, сондай-ақ малшы Амарилли, алайда ол шежіресі белгісіз Миртиллоға ғашық.

1-ші акті

Шопан Миртильо Амарилиге деген үлкен махабатының кесірінен бақытсыз, себебі Амарили Діана қадірлісінің қалауымен аңшы Сильвиоға үйленуге мәжбүр. Амарили де ұсынылған некеге риза емес, себебі ол Миртильоға ғашық болған, бірақ оған сезімін білдірмеген, ал Миртильоның тегі белгісіз. Миртильо оның өзіне деген құштарлығын айтып шағымданып тұрғанын естиді де, оны сүйіспеншілікке шақырады, бірақ ол жалпы халықтың игілігі үшін Сильвиоға үйленуі керек болғандықтан бас тартады. Осыдан Миртильо соншалықты қайғыға батып, өмірден қол жұмаққа бел буады. Шопан қызы Эврилла да Миртильоға ғашық, оның өзін-өзі өлтіруіне кедері келтіріп, Амариллиді оған қайтаруға тырысады. Бірақ Эврилланың басты мақсаты – Миртильоның өзіне бұйруы. Аңшы Сильвио қыздарға қызығушылық танытпайды және үйленгісі келмейді, ол өзінің қамқоршысы Діана сияқты тазалық сақтауды қалайды. Тағы бір шопан қызы, Доринда, Сильвиоға ғашық болады, бірақ ол оның махаббатын қабылдамайды, осыдан Доринда қайғыға ұшырайды.

2-ші акті

Бірде Миртильо өзінің сүйікті Амарилли гүлін мадақтап, ән айтып, ұйықтап кетеді. Ол ұйықтап жатқанда, Эврила гүл шоғын алып кіреді, оның үстінде "Сені сүйетін және сені күтіп тұрған біреуден" деген жазба бар. Оянғаннан кейін, ол Амариллиден шығар деп ойлайды. Еврила Амариллиге Миртильоның басқа қыздан махаббат белгісі және махаббатқа шақыру алғанын айтады, бұл оны өте қызғанады. Осы уақыт ішінде Доринда Сильвиоға сүйіспеншілігін білдіріп, наразылық білдіруді жалғастырады, ал ол қызығушылығы жоқ екенін анықтайды. Еврила Миртильоға оның сүйіктісі келе жатқанын айтады және ол жақын маңдағы үңгірге барып, оны күтуі керек, ол солай етеді. Кейін Еврила Амарилланы алып келіп, оған Миртильоның басқа қызбен не істеп жатқанын сол үңгірдің ішінен көруге болатынын айтады және Амарилланы да оған алып кіреді. Енді екеуі үңгірде бірге болғандықтан, Эврила барып, заң органдарына оларды заңсыз жыныстық қатынас үшін тұтқындауды айтады, бұл үшін Аркадия заңы әйел серіктесіне өлім жазасын белгілейді, Амарилли өлтіріледі, содан кейін Эврила Миртиллоны өзіне алады.

3-ші акт

Диана ғибадатханасының сыртындағы киелі тоғайда, жүрек ауруынан зардап шеккен Доринда өзінің Сильвиосын басқа аңшылармен келе жатқанын естіп, оны көру үшін бұталардың арасына тығылады. Сильвио өсімдіктердің арасында қозғалыс байқап, оны елік деп ойлап, найзалайды, бірақ ол Доринда екенін білгенде қатты өкінеді, ол өлмеген, бірақ жараланған. Сильвио оған деген махаббатының күшін сезінеді және олар бірігуге ант етеді. Еврилланың әрекеті сәтті аяқталады. Амарилли ұяттық үшін өлім жазасына кесіледі. Миртильо оның орнына өлуге рұқсат беруді өтінеді, бірақ оған бас тартады. Амариллині атқылауға алып бара жатқанда, Диананың бас жұбасы құдайдан жаңа бұйрықпен кіреді. Миртильо – құдайдан тараған және пайғамбарлықта айтылған «адал бағушы». Адамдық құрбандықтар тоқтатылады, қос той жарияланады: Миртильо мен Амарилли, сондай-ақ Сильвио мен Доринда. Еврила кешірім сұрайды және оны алады, жерден қарғыс көтеріледі және барлығы қуанады.

Контекст және талдау

Неміс туған Гендель өзінің мансабының бастапқы кезеңін Италияда опералар мен басқа да шығармалар жазумен өткізгеннен кейін Лондонға қоныстанды, онда 1711 жылы ол өзінің «Ринальдо» операсымен алғаш рет итальян операсын Лондонда таныстырды. «Ринальдо» үлкен жетістікке ие болды, Лондонда итальян опера-сериасына деген құштарлықты оятып, бұл жанр жұлдызды виртуоз әншілерге арналған соло арияларға басымдық берді. «Ринальдо» – сиқырға толы, сонымен қатар әйел-құдайлар мен көріккілі декорациялармен ерекшеленетін опера болды. Одан кейін «Il Pastor Fido» атты қысқа және қарапайым опера жазылды, бірақ ол алғашқы қойылымдарында Лондон көрермендерінен ықылас көрмеді. 1734 жылы танымал кастрато Карестинидің қатысуымен жасалған маңызды қайта жөндеуге қол жеткізілді, ал сол жылдың соңындағы қайта қойылымда атақты француз балеринасы Мари Салле және оның труппасы Генделдің арнайы жазған музыкасымен би биледі. 18 ғасырдың музыкатанушысы Чарльз Берни «Il Pastor Fido» туралы былай деп жазды: «Жалпы алғанда, бұл опера оның басқа драмалық туындыларына қарағанда беріктігі мен жаңашылдығы жағынан төмен, бірақ онда өнерді шынайы бағалайтын әрбір сарапшыны таң қалдыратын гениальдық пен қабілеттердің көптеген дәлелдері бар, әсіресе ол опера жазылған кездегі драмалық музыканың деңгейін білетін адамды».