Жойылып кеткен Маврикий попугайы

Кіріспе

Маврикийге тән жойылған попугай. Кең тұмсықты попугай немесе қарға попугай (Lophopsittacus mauritianus) – Psittaculidae тұқымдасына жататын, жойылған ірі попугай. Ол Маскарен аралдарының Маврикий аралында ғана кездесетін. Бұл түрді алғаш рет 1598 жылдан бастап голланд теңізшілерінің күнделіктерінде "үнді қарғасы" деп атаған. Қазірге дейін тек бірнеше қысқаша сипаттамалар мен үш сурет белгілі. Ол алғаш рет 1866 жылы субфоссильдік жамбас сүйегінен ғылыми тұрғыдан сипатталған, бірақ бұл ескі жазбалармен байланыстырылмаған, 1601 жылғы егжей-тегжейлі суреттің қайта табылуына дейін. Оның қандай түрлермен ең жақын туыс екені белгісіз, бірақ ол Psittaculini тайпасына, басқа Маскарен попугайларымен бірге жатқызылған. Ол Родригес попугайымен (Necropsittacus rodricanus) ұқсас болған және олар тығыз байланысты болуы мүмкін. Кең тұмсықты попугайдың басы денесіне пропорционалды түрде үлкен болған, ал басының алдыңғы бөлігінде айқын қауырсын шоғыры болған. Құстың өте үлкен тұмсығы болған, ол гиацинт арасының тұмсығымен шамалас, және оның көмегімен қатты дәнді жемістерді жара алатын. Оның сүйектері бұл түрдің жалпы және бас мөлшері бойынша кез келген тірі попугайдан гөрі жыныстық диморфизмнің жоғары деңгейін көрсеткенін көрсетеді. Нақты түсі белгісіз, бірақ заманауи сипаттамалар оның бірнеше түстерден тұрғанын көрсетеді, оның ішінде көк бас және, мүмкін, қызыл дене мен тұмсық. Оның ұшу қабілеті нашар болған, бірақ ұшпайтын емес деп есептеледі. Бұл түр 17 ғасырдың соңында орманды жою, жаңадан келген басқын түрлердің жыртқыштығы және, мүмкін, аң аулау салдарынан жойылды.

Таксономия

Кеңұрықты тотықтың ең алғашқы сипаттамаларын 1598 жылы Голландия адмиралы Якоб Корнелис ван Нек басқарған Индонезияға екінші голланд экспедициясы кезінде голланд саяхатшылары берген. Олар 1601 жылы жарияланған есептерде кездеседі, онда құстың алғашқы суреті, сондай-ақ додоның алғашқы суреті бар. Суреттің сипаттамасында былай делінген: "5* Бұл құс, біз оны үнділік қарға деп атадық, ол екі немесе үш түсті, парокеттерден екі есе үлкен". Маврикийге келген голланд теңізшілері кеңұрықты тотықшаларды тотықшалардан бөлек санап, оларды пайдалы сипаттамаларсыз "үнділік қарғалар" (аударғанда "үнділік қарғалар" немесе "үнділік қарғалар") деп атады, бұл олардың журналдарын зерттегенде шатастыруға әкелді. Голланд суретшісі Якоб Савери 1602 жылға дейін Амстердамдағы "In de Indische Rave" (голландиялық "үнділік қарға" деп аталатын) үйде тұрды, өйткені сол кезде голланд үйлерінде нөмірлер емес, жазулар болған. Ол және оның ағасы, суретші Ролант Савери бұл түрді суретке түсірмеген және ол Маврикийден тасымалданған сияқты емес, олар ол туралы оқыған немесе император Рудольф II сотындағы байланыстарынан естіген болуы мүмкін (Ролант императордың манажарында Маврикийдің басқа жойылған түрлерін суретке түсірді). Британдық натуралист Хью Эдвин Стрикленд "үнділік қарғаларды" 1848 жылы Buceros рогаткалар тұқымдасына жатқызды, өйткені ол 1601 жылғы иллюстрациядағы маңдайдағы проекцияны мүйіз деп түсіндірді. XVII ғасырда голландтар мен француздар Оңтүстік Америкадағы араларды "үнділік қарғалар" деп атады, ал осы атауды Голландия, француз және Шығыс Үндістандағы ағылшын тілдерінде сөйлейтін адамдар мүйізді қоянға қолданды. Британдық саяхатшы сэр Томас Герберт 1634 жылы кеңұрықты тотықты "Какату" (кокату) деп атап, "Параттар сияқты құстар, қатал және бағынбайтын" деп сипаттады, бірақ натуралистер оның бір құсты айтқанын түсінген жоқ. Тіпті сипаттамаларға сәйкес келетін тотықтың суффоссильдері табылғаннан кейін де, француз зоологы Эмиль Остале 1897 жылы "үнділік қарғасы" - бұл мүйізді құс екендігін дәлелдеді, оның қалдықтары ашылуын күтті. Маврикийлік орнитолог Франс Стауб 1993 жылы осы идеяны қолдады. Бұл аралда мүйізді қоян тұқымдасының қалдықтары табылған жоқ, ал Жаңа Каледониядан жойылған бір түрден басқа, мүйізді қоян тұқымдасы мұхит аралдарында табылмайды. Кеңұрықты тотықтың алғашқы белгілі қалдықтары - Маре-о-Сонг батпағынан табылған додо сүйектерінің алғашқы партиясымен бірге жиналған субфоссильді жамбас сүйегі. Британдық биолог Ричард Оуэн 1866 жылы жамбас сүйегін сипаттап, оны үлкен тотық түріне жататын деп анықтады, оған Psittacus mauritianus деген екілік атау берді. Бұл холотиптік үлгі қазір жоғалып кетті. "Кеңұрықты тотық" деген жалпы атауды алғаш рет Оуэн 1866 жылы лекциясында қолданды. 1868 жылы Голландия Шығыс Үндістан компаниясының кемесі Гелдерландтың 1601 жылғы журналы қайтадан табылғаннан кейін, неміс орнитологы Герман Шлегель ондағы белгісіз қаламмен және сиямен жасалған эскизді зерттеді. Голландиялық суретші Жоррис Юстенс Лэрлеге тиесілі суретте Оуэн суреттеген тотық бейнеленгенін түсінген Шлегел ескі журнал сипаттамаларымен байланыстырды. Оның сүйектері мен қыртысы Psittacus түрінен айтарлықтай өзгеше болғандықтан, британдық зоолог Альфред Ньютон оны 1875 жылы өзінің туысына жатқызды, оны Lophopsittacus деп атады. Лофос - бұл ежелгі грек тіліндегі "көк" сөзі, бұл жерде құстың алдыңғы қырқасына қатысты, ал пситтакос - тотық. Кейін Теодор Созиер көбірек қазбаларды тауып, оларды британдық орнитологтар Эдвард Ньютон мен Ханс Гадоу 1893 жылы сипаттады. Бұған дейін белгісіз элементтер, мысалы, кеуде сүйегі (көкше сүйегі), жамбас сүйегі, метатарс және бастапқыда сипатталғаннан үлкен төменгі жақ сүйегі кірді. 1973 жылы француз әуесқой табиғаттанушысы Луи Этьен Тиру 20-ғасырдың басында жинаған қалдықтарға сүйене отырып, британдық орнитолог Дэниел Т. Холиоак Маврикийдің шағын субфоссилді тотығын кеңұрықты тотықпен бірдей тұқымға жатқызды және оны Lophopsittacus bensoni деп атады. 2007 жылы субфоссилдерді салыстыру негізінде және кішкентай сұр тотықтың ескі сипаттамаларымен байланысты британдық палеонтолог Джулиан Хьюм оны Psittacula тұқымдасына жататын түр ретінде қайта жіктеді және оны Thirioux сұр тотығы деп атады. Юм сондай-ақ, Тириу тапқан, бастапқыда Родригес тотығы (Necropsittacus rodricanus) деп аталған бас сүйегін кеңұрықты тотықтың бас сүйегі деп қайта анықтады, бұл оның орнына осы түрдің екінші ғана белгілі бас сүйегі болды.

The earliest known descriptions of the broad billed parrot were provided by Dutch travellers during the Second Dutch Expedition to Indonesia, led by the Dutch Admiral Jacob Cornelis van Neck in 1598. They appear in reports published in 1601, which also contain the first illustration of the bird, along with the first of a dodo. The description for the illustration reads: "5* Is a bird which we called the Indian Crow, more than twice as big as the parroquets, of two or three colours". The Dutch sailors who visited Mauritius categorised the broad billed parrots separately from parrots, and referred to them as "Indische ravens" (translated as either "Indian ravens" or "Indian crows") without accompanying useful descriptions, which caused confusion when their journals were studied. The Dutch painter Jacob Savery lived in a house in Amsterdam called "In de Indische Rave" (Dutch for "in the Indian raven") until 1602, since Dutch houses had signboards instead of numbers at the time. While he and his brother, the painter Roelant Savery, did not paint this species and it does not appear to have been transported from Mauritius, they may have read about it or heard about it from the latter's contacts in the court of Emperor Rudolf II (Roelant painted other extinct Mauritian species in the emperor's menagerie). The British naturalist Hugh Edwin Strickland assigned the "Indian ravens" to the hornbill genus Buceros in 1848, because he interpreted the projection on the forehead in the 1601 illustration as a horn. The Dutch and the French also referred to South American macaws as "Indian ravens" during the 17th century, and the name was used for hornbills by Dutch, French, and English speakers in the East Indies. The British traveller Sir Thomas Herbert referred to the broad billed parrot as "Cacatoes" (cockatoo) in 1634, with the description "birds like Parrats, fierce and indomitable", but naturalists did not realise that he was referring to the same bird. Even after subfossils of a parrot matching the descriptions were found, the French zoologist Emile Oustalet argued in 1897 that the "Indian raven" was a hornbill whose remains awaited discovery. The Mauritian ornithologist France Staub was in favour of this idea as late as 1993. No remains of hornbills have ever been found on the island, and apart from an extinct species from New Caledonia, hornbills are not found on any oceanic islands. The first known physical remain of the broad billed parrot was a subfossil mandible collected along with the first batch of dodo bones found in the Mare aux Songes swamp. The British biologist Richard Owen described the mandible in 1866 and identified it as belonging to a large parrot species, to which he gave the binomial name Psittacus mauritianus. This holotype specimen is now lost. The common name "broad billed parrot" was first used by Owen in a 1866 lecture. In 1868, shortly after the 1601 journal of the Dutch East India Company ship Gelderland had been rediscovered, the German ornithologist Hermann Schlegel examined an unlabelled pen and ink sketch in it. Realising that the drawing, which is attributed to the Dutch artist Joris Joostensz Laerle, depicted the parrot described by Owen, Schlegel made the connection with the old journal descriptions. Because its bones and crest are significantly different from those of Psittacus species, the British zoologist Alfred Newton assigned it to its own genus in 1875, which he called Lophopsittacus. Lophos is the Ancient Greek word for crest, referring here to the bird's frontal crest, and psittakos means parrot. More fossils were later found by Theodore Sauzier, and described by the British ornithologists Edward Newton and Hans Gadow in 1893. These included previously unknown elements such as the sternum (breast bone), femur, metatarsus, and a lower jaw larger than the one that was originally described. In 1973, based on remains collected by the French amateur naturalist Louis Etienne Thirioux in the early 20th century, the British ornithologist Daniel T. Holyoak placed a small subfossil Mauritian parrot in the same genus as the broad billed parrot and named it Lophopsittacus bensoni. In 2007, on the basis of a comparison of subfossils, and correlated with old descriptions of small grey parrots, the British palaeontologist Julian Hume reclassified it as a species in the genus Psittacula and called it Thirioux's grey parrot. Hume also reidentified a skull found by Thirioux that was originally assigned to the Rodrigues parrot (Necropsittacus rodricanus) as belonging to the broad billed parrot instead, making it only the second skull known of this species.

Эволюция

Кең қаптамалы тотының таксономиялық жақындығы анықталмаған. Оның үлкен жақтары және басқа да остеологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, Ньютон мен Гадоу 1893 жылы оны Родригес тотымен тығыз байланысты деп ойлады, бірақ олардың екеуі де бір туысқа жататынын анықтай алмады, себебі шоқысы тек соңғысынан ғана белгілі болды. Британдық орнитолог Грэм С. Коулз 1987 жылы олардың бас сүйектері тым өзгеше болғандықтан, олар жақын туыстар бола алмайды деп тапты. Көптеген эндемикалық Маскарен құстары, соның ішінде додо, Оңтүстік Азиялық ата-бабалардан шыққан, ал британдық эколог Энтони С. Чеке мен Хьюм бұл жердегі барлық тотылар үшін де солай болуы мүмкін деп ұсынды. Плейстоцен кезінде теңіз деңгейі төмен болғандықтан, сол кездегі аралдардың кейбіреулерін түрлер мекендеуге мүмкіндік алды. Маскарендегі жойылып кеткен көптеген тоты түрлері жақсы белгілі болмаса да, субфоссильдік қалдықтар олардың үлкен бас және жақ, кішірейген кеуде сүйектері және күшті аяқ сүйектері сияқты белгілерінің болғанын көрсетеді. Хьюм олардың ортақ тегі Psittaculini тайпасының таралуында деп болжайды, бұл теорияны морфологиялық ерекшеліктерге және осы топтағы тотылардың Үнді мұхитындағы көптеген оқшау аралдарды мекендеуге қол жеткізгеніне негіздейді. Psittaculini аймаққа бірнеше рет енген болуы мүмкін, өйткені көптеген түрлер соншалықты маманданған болғандықтан, олар Маскарен теңізден көтерілгенге дейін ыстық нүкте аралдарында айтарлықтай дамыған болуы мүмкін.

Сипаттама

Кеңқанатты попугайдың бас сүйегінің жоғарыдан төменге қарай жалпақ болғандығы, басқа Маскарен попугайларынан ерекшелендірді, оның басы мен жауы пропорциясыз үлкен болған. Бас сүйегіндегі тік қырлар оның қауырсыннан тұратын маңдай қырқасының берік бекітілгенін көрсетеді, және бұл құс, какадулардан айырмашылығы, оны көтере де, түсіре де алмаған. Төменгі жақ сүйегінің екі жартысы қосылған жерінің (жақ симфизісінің) артқы жиегінің ені жауының салыстырмалы түрде кең болғанын көрсетеді. 1601 жылғы Гелдерланд эскизін 2003 жылы Хьюм зерттеді, ол сиямен боялған бөлігін қарындашпен салынған түпнұсқа эскизбен салыстырып, соңғысында бірнеше қосымша бөлшектер бар екенін анықтады. Қарындашпен салынған эскизде маңдай қырқасы тұмсықтың табанындағы басқа бөлігіне бекітілген дөңгелек қауырсындардан тұрады, сондай-ақ ұзын негізгі қауырсындары, үлкен екінші қауырсындары және сәл екіге бөлінген құйрығы бейнеленген, оның ортаңғы екі қауырсыны қалғандарынан ұзын. Голланд теңізшісі Рейер Корнелиздің 1602 жылғы баяндамасы дәстүрлі түрде кеңқанатты попугайлар арасындағы мөлшерлік айырмашылықты көрсететін заманауи дерек ретінде қарастырылып, аралдың жануарларының арасында "ірі және кішкентай үнді қарғаларын" атады. Түпнұсқа мәтіннің толық транскрипциясы 2003 жылы ғана жарияланды, және ағылшын тіліндегі аудармадағы үтірдің дұрыс емес қойылғаны анықталды; "ірі және кішкентай" деген сөздер "далалық тауықтарды", мүмкін қызыл рельсті және кішкентай Чекидің ағаш рельсін білдірген.

Мүмкін бояу

Кең қанатты тотының түсі туралы әртүрлі түсініктер бар. 1601 жылы жарияланған ван Нектың 1598 жылғы саяхаты туралы есепте, құстың "екі немесе үш түсі" бар екенін көрсететін сурет жарияланды. Құс туралы соңғы мәліметтер мен нақты түстер туралы жалғыз айтылған нәрсе – 1673–75 жылдары неміс дін қызметкері Иоганн Кристиан Хоффманның айтуынша:

Бірнеше түс туралы айтылғанына қарамастан, британдық табиғат зерттеушісі Уолтер Ротшильд сияқты авторлар Гелдерланд журналында құстың толығымен көк-сұр түсті деп сипаттағанын мәлімдеді, және Ротшильдтың 1907 жылғы «Жоқ болған құстар» кітабында осылай бейнеленді. 2003 жылы Хьюм журналына талдау жасағанда, онда тек додо туралы сипаттама табылды. Ол ерекше боялған бет маскасы жеке түсті білдіруі мүмкін екенін болжады. Хьюм 1987 жылы дене мөлшерінің айырмашылығымен қатар, әр жыныстың әртүрлі түстерге ие болуы мүмкін екенін айтты, бұл ескі сипаттамалардағы кейбір қайшылықтарды түсіндіруге болады. Басы көк түсті болған, ал 2007 жылы Хьюм мұражайының қызыл, ал қалған қауырсыны сұр немесе қара түсті болуы мүмкін екенін ұсынды, бұл Psittaculini тұқымдасының басқа өкілдерінде де кездеседі. 2015 жылы голланд әскери қызметкері Йоханнес Преториус Маврикийде болған уақыты (1666–1669 жылдар) туралы 1660 жылдардағы есебінің аудармасы жарияланды, онда ол құсты "өте әдемі түсті" деп сипаттады. Сондықтан Хьюм Хоффманның есебін қайта қарастырып, құстың денесі қызыл, басы көк, мұражайы қызыл болуы мүмкін екенін айтты; құс осылай бейнеленді. Жарыққа байланысты түсі өзгеретін, жылтыр немесе қызғылт қауырсындар одан да көп түсті болғандай әсер қалдыруы мүмкін. Австралиялық орнитолог Джозеф М. Форшоу 2017 жылы мұражайдың қызыл болғанымен (кем дегенде еркектерде) келісті, бірақ Хоффманның есебін жалпы алғанда, Маскарен тотысына ұқсас, көкшіл-сұр басы бар қызғылт қоңыр түс ретінде түсіндірді.

Диета

Кең қарынды попугайға морфологиялық жағынан ұқсас түрлер, мысалы, гиацинт арасы мен пальма какадуы, оның экологиясын түсінуге көмектеседі. Жерде тіршілік етуге бейімделген Анодорхинхус аралары өте қатты пальма жаңғақтарымен қоректенеді. Маврикийде кездесетін пальма және пальма тәрізді өсімдіктердің көптеген түрлері қатты тұқымдар береді, оларды кең қарынды попугай жеген болуы мүмкін, соның ішінде Latania loddigesii, Mimusops maxima, Sideroxylon grandiflorum, Diospyros egrettorium және Pandanus utilis. Кең қарынды попугай және додо, Родригес солитары сияқты басқа да құрып кеткен Маскарен аралдарының құстары тек төмен бойдағы тұқымдарға жете алатындықтан, Маскарен флорасының ішіндегі ең ірі тұқымдарды таратуда маңызды рөл атқарған болуы керек. Рентген суреттеріне сүйене отырып, Холиоак кең қарынды попугайдың төменгі жақ сүйегінің нашар құрылымдалғанын және оның қатты тұқымдар емес, жұмсақ жемістермен қоректенгенін болжады. Ол дәлел ретінде ішкі қабырғалардың арасының кең екенін, жоғарғы мүсігінің кең, ал тіс жалатының тар екенін, сондай-ақ сақталмаған жоғарғы мүсігінің нәзіктігін атап көрсетті. Алайда, британдық орнитолог Джордж А. Смит Холиоактың рентген суреттеріне сүйене отырып, «күшті жақ сүйегі бар» попугайлардың мысалы ретінде келтірген Cyanorhamphus, Melopsittacus, Neophema және Psephotus тұқымдастарының тіріде жақтарының әлсіз екенін және Холиоактың сипаттаған морфологиялық ерекшеліктерінің күштілікке дәлел еместігін көрсетті. 2007 жылы Хьюм кең қарынды попугайдың төменгі жақ сүйегінің морфологиясы ең ірі тірі попугай – гиацинт арасының төменгі жақ сүйегіне ұқсас екенін атап өтті, ол пальма жаңғақтарын оңай жарып алады. Сондықтан кең қарынды попугай да осылай тамақтанған болуы мүмкін. 1997 жылы бразилиялық орнитолог Карлос Ямашита макаулардың бұрын Оңтүстік Американың жойылған мегафаунасының жемістерді жеп, тұқымдарды таратуға тәуелді болғанын, ал кейін үй жануарларына жүктелгенін болжады. Ұқсас жағдай Австралияда да байқалады, онда пальма какадуы казуардың асқазаннан шыққан, қорытылмаған тұқымдармен қоректенеді. Ямашита сондай-ақ Маврикийде көптеп кездесетін Cylindraspis тасбақалары мен додолардың осы функцияны атқарғанын және макауға ұқсас мүсігі бар кең қарынды попугайдың тазартылған тұқымдар алу үшін оларға тәуелді болғанын айтты.

Species that are morphologically similar to the broad billed parrot, such as the hyacinth macaw and the palm cockatoo, may provide insight into its ecology. Anodorhynchus macaws, which are habitual ground dwellers, eat very hard palm nuts. Many types of palms and palm like plants on Mauritius produce hard seeds that the broad billed parrot may have eaten, including Latania loddigesii, Mimusops maxima, Sideroxylon grandiflorum, Diospyros egrettorium, and Pandanus utilis. The broad billed parrot and other extinct Mascarene birds, such as the dodo and the Rodrigues solitaire could only reach seeds at low heights, and were therefore probably important seed dispeersers, able to destroy the largest seeds among the Mascarene flora. On the basis of radiographs, Holyoak claimed that the mandible of the broad billed parrot was weakly constructed and suggested that it would have fed on soft fruits rather than hard seeds. As evidence, he pointed out that the internal trabeculae were widely spaced, that the upper bill was broad whereas the palatines were narrow, and the fact that no preserved upper rostrum had been discovered, which he attributed to its delicateness. The British ornithologist George A. Smith, however, pointed out that the four genera Holyoak used as examples of "strong jawed" parrots based on radiographs, Cyanorhamphus, Melopsittacus, Neophema and Psephotus, actually have weak jaws in life, and that the morphologies cited by Holyoak do not indicate strength. Hume pointed out in 2007 that the mandible morphology of the broad billed parrot is comparable to that of the largest living parrot, the hyacinth macaw, which cracks open palm nuts with ease. It is therefore probable that the broad billed parrot fed in the same manner. The Brazilian ornithologist Carlos Yamashita suggested in 1997 that macaws once depended on now extinct South American megafauna to eat fruits and excrete the seeds, and that they later relied on domesticated cattle to do this. Similarly, in Australasia the palm cockatoo feeds on undigested seeds from cassowary droppings. Yamashita also suggested that the abundant Cylindraspis tortoises and dodos performed the same function on Mauritius, and that the broad billed parrot, with its macaw like beak, depended on them to obtain cleaned seeds.

Құрып кету

Маврикийге орта ғасырларда араб кемелері, ал 1507 және 1513 жылдар аралығында португал кемелері келгенімен, олар аралда қоныстанбады. 1598 жылы Голландия империясы аралды иеленді және оны голландиялық штадхолдер Мауриц Нассаудың құрметіне атады. Содан бері ол Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының сауда кемелерін жабдықтау үшін пайдаланылды. 1598 жылдан бастап Маврикийге келген голланд теңізшілері үшін аралдың жануарлар дүниесі көбінесе тағамдық мағынада қызығушылық тудырды.