Кіріспе

Қоғамдық өнер, сондай-ақ әлеуметтік өнер, қоғаммен байланысты өнер, қоғамдық негіздегі өнер және сирек кездесетін диалогтық өнер деп те аталады, бұл қоғамдық ортада туындап, дамытылатын өнер практикасы. Ол әлеуметтік практика және әлеуметтік бетбұрыспен тығыз байланысты. Осы формадағы туындылар кез келген медиада болуы мүмкін және қоғаммен өзара әрекеттесу немесе диалог арқылы сипатталады. Кәсіби суретшілер әдетте өнермен айналыспайтын қоғамдармен ынтымақтасады. Бұл термин 1960 жылдардың соңында АҚШ, Канада, Нидерланды, Ұлыбритания, Ирландия және Австралияда осы практика кеңейген кезде анықталды. Скандинавияда «қоғамдық өнер» термині көбінесе заманауи өнер жобаларын білдіреді. Қоғамдық өнер – қоғамға бағытталған, халықтық бастамаға негізделген тәсіл, ол әсіресе экономикалық тұрғыдан қиын аймақтарда тиімді. Егер жергілікті қоғам мүшелері осы өнер практикасы арқылы алаңдаушылықтарын немесе мәселелерін білдіргісі келсе, кәсіби суретшілер немесе актерлер тартылуы мүмкін. Осы өнер практикасы қоғамда немесе ұлттық, халықаралық деңгейде оқиғаларды немесе өзгерістерді қозғауға қабілетті катализатор болып табылады. Ағылшын тілді елдерде қоғамдық өнер көбінесе қоғамдық өнер орталықтарының жұмысы ретінде қарастырылады, онда бейнелеу өнері (сурет өнері, бейне, жаңа медиа өнері), музыка және театр жиі қолданылады. Ұлыбританиядағы көптеген өнер ұйымдары қоғамдық негіздегі жұмыстарды жүзеге асырады, бұл әдетте жергілікті қоғамдардың кәсіби емес мүшелерінің қатысуын дамытуды қамтиды.

Қоғамдық өнер және қоғамдық өнер

"Қоғамдық өнер" термині, егер бірлескен қоғамдық көркемдік процеске қоса, алынған нәтиже қоғамдық өнер ретінде қарастырылып, қоғамдық кеңістікте орнатылса, сондай-ақ қоғамдық өнер жобаларына да қатысты болуы мүмкін. Қалалық жаңғырту жобаларымен байланысты экологиялық тұрақтылық тақырыптары қоғамдық өнерге қолданылатын танымал қоғамдық тәсілдердің бірі болып табылады.

Ынтымақтастық іс-әрекеттерінің түрлері

Қоғамдық қатысумен жасалатын өнер үлгілері әртүрлі болуы мүмкін, ортақ тәжірибелер жиынтығынан туындайтын үш түрлі ынтымақтастық тәсілдері бар. Суретшілер бағытты модельде суретшілер өздерінің туындылары арқылы әлеуметтік өзгерістерге ықпал ететін катализаторлар ретінде қарастырылады. Саяси диалогты қоздыратын және оны жалғастыратын монументалист осы модельдің өкілі болар еді. Екінші модельде суретшілер қоғамдық топтармен бірлесіп, арнайы өнер туындыларын жасауға көмектеседі, көбінесе осы туындыларды қоғамдық алауда көрсету үшін, хабардарлықты арттыру және үлкен қоғамда талқылауды ынталандыру мақсатында. Процеске бағытталған немесе диалогтық модельде суретшілер белгілі бір топтың нақты мәселелерін шешуге бағытталған өнер процесін жеңілдету үшін олармен жұмыс істей алады. Мәселелерді шешу, емдеу, топтық күш беру немесе стратегиялық жоспарлау мақсатында өнер процесін (мысалы, би немесе әлеуметтік цирк) қолдану, қоғамдық көрсетуге арналмаған өнер туындыларын да әкелуі мүмкін. Екінші және үшінші модельдерде өнер туындысын бірлесіп жасайтын адамдар өзін суретші деп санамауы мүмкін, бірақ олар әлеуметтік өзгерістерге ықпал ететін өнер жасау процесінің шеберлері болып саналады. Әлеуметтік әділеттілік пен ынтымақтастыққа, қоғамдыққа негізделген сипатына байланысты, әлеуметтік өзгерістерге арналған өнерді мәдени демократияның бір түрі деп қарастыруға болады. Көбінесе процестер (немесе осы процестердің нәтижесінде туған туындылар) қоғамдық диалогты құруға немесе дамытуға бағытталған. Канадада қоғамдық қатысумен жасалатын өнер саласында соңғы кезде әлеуметтік өзгерістерді іске асыру үшін өнерді пайдалану кеңінен тарады. Осы серіктестіктердің нәтижесінде осы бірлескен қауымдастықтар денсаулық сақтау, білім беру, сондай-ақ жергілікті халық, иммигранттар, ЛГБТ және жастар қауымдастықтарының мүмкіндіктерін кеңейту саласындағы жүйелік мәселелерді шеше алды. Бизнес дамыту қауымдастықтары суретшілермен/көркемдік ұйымдармен бірлесіп, әлеуметтік мәселелерді қарастыратын мәдени фестивальдар немесе іс-шаралар ұйымдастыратын осыған ұқсас әлеуметтік инновациялар да пайда болды. Саланың әртараптануымен және әртүрлі пәндердегі ұйымдардың тәжірибелерді қабылдауымен этика және қауіпсіздік мәселелері шеберлер үшін маңызды мәселеге айналды. Осының нәтижесінде, көркемөнер білімі саласында әлеуметтік өзгерістерге арналған өнер саласындағы жан-жақты оқыту мүмкіндіктері артып келеді.

Онлайн қоғамдастық өнері

Қоғамды әр түрлі көзқараспен қарастыруға болады, ол түрлі топтарды білдіруі мүмкін. Виртуалды немесе онлайн қоғамдастықтар да бар. Интернет өнерінің сан алуан формалары бар, бірақ көбінесе бір жоба үшін қауымдастық құрылады немесе өнер жобасының нәтижесі ретінде пайда болады.

Қоғамдық театр

Қоғамдық театр – қоғам үшін, қоғаммен және қоғамда жасалатын театр. Ол сыртқы көмексіз, тек қоғам мүшелерінің күшімен жасалған театр болуы мүмкін, немесе қоғам мүшелері мен кәсіби театр өнерпаздарының бірлескен еңбегі, немесе белгілі бір қоғамға арналған, толығымен кәсіби актерлер қойған спектакльдерді қамтиды. Қоғамдық театрлардың мөлшері шағын топтардан – жеке адамдар басқаратын, қарызға алынған ғимараттарда ойнайтын топтардан бастап, өздерінің жақсы жабдықталған ғимараттары бар үлкен, тұрақты театр ұйымдарына дейін өзгереді. Көптеген қоғамдық театрлар табысты, коммерциялық емес ұйымдар болып табылады, олардың көптеген белсенді мүшелері бар және көбінесе штаттық қызметкерлері жұмыс істейді. Қоғамдық театр көбінесе жаңадан құрастырылады және карнавал, цирк, шерулер сияқты танымал театр формаларынан, сондай-ақ коммерциялық театрдың өнер көрсету тәсілдерінен шабыт алады. Қоғамдық театр қоғамның әлеуметтік капиталын арттыруға септігін тигізеді, себебі ол қатысушылардың – өндірушілердің немесе көрермендердің дағдыларын, қоғамдық бірлігін және көркемдік талғамын дамытады.

Қоғамдастықпен байланысты би

Қоғамдық би – қоғам үшін, қоғаммен және қоғамдық мүддеде жасалған би. Оны құрудың бірнеше моделі бар, олардың басты назары қатысушылық өнер практикасы мен өзара ынтымақтастық құндылықтарына аударған. Қоғамдық би көбінесе техникалық шеберлікті дамытудан гөрі зерттеу, шығармашылық және қарым-қатынас орнатуға баса назар береді. Қоғамдық театр сияқты, қоғамдық би қоғамның әлеуметтік капиталын арттыруға септігін тигізеді, себебі ол қатысушылардың – өндірушілердің немесе көрермендердің – дағдыларын, қоғамдық бірлігін және эстетикалық талғамын жетілдіреді.

Қоғамдық өнердің пайдасы

Көптеген қоғамдастықтарда өнер мекемесінің әлдебір түрі болады, ол үкімет немесе басқа да мекемелер ұсына алмайтын іс-шаралар мен бағдарламаларға қол жеткізу арқылы өз қоғамдастығын дамытады. Осы қоғамдық өнер орталықтары немесе коммерциялық емес ұйымдар тұратын аймақтарындағы адамдардың эмоционалдық және физикалық денсаулығын жақсартуда маңызды рөл атқарады. Әрбір өнер қоғамдастығының коммерциялық емес ұйымының өзгеше бағдарламалары бар, олар қоғамдық бірлік құруға, хабардарлықты арттыруға, шығармашылықты дамытуға немесе жалпы мәселелерді шешуге бағытталған. Бұл бағдарламалардың шығармашылық және сергек атмосферасы адамдарға қорқусыз өзін-өзі білдіруге мүмкіндік береді, бұл терапиялық әдіс саналады. Өнер қауымы немесе коммерциялық емес ұйым орналасқан қалада тұратын адамдар көбінесе ұйымға өздері есептегеннен де көп ақша мен уақыт жұмсайды. Бұл жақсы жайт, себебі коммерциялық емес ұйымдар өнер мәдениетін қалыптастыру арқылы өз қоғамдастығын нығайтуға көмектеседі. Бұл, негізінен, коммерциялық емес ұйымдар адамдарға өнермен айналысуға және олардың шығармашылық қабілеттерін көрсетуге мүмкіндік береді дегенді білдіреді. Өнер мекемесінің немесе коммерциялық емес ұйымның болуы – адамдар үшін эмоцияларын босатудың бір жолы, сонымен қатар, көптеген кәсіпорындар өз қалаларында коммерциялық емес ұйымдардың болуынан экономикалық пайда көреді. Көптеген өнер мекемелері жас, ересек және олардың арасындағы барлық адамдар үшін сурет салу, бояу сияқты түрлі сабақтар мен қызметтер ұсынады. Ұйымның тұрақтылығы үшін жас ұрпақтың өнерге деген құштарлығын сақтау өте маңызды. Өнер институтында немесе коммерциялық емес ұйымда ұсынылатын бағдарламаның ең маңызды ерекшелігі – қатысушыға стрессіз және қызықты ортаны ұсыну. Өнер – стрес, алаңдауды азайтуға көмектесетін және жазылуға бағытталған керемет құрал. Кедей отбасылар мен балаларға көмектесуде табысты коммерциялық емес ұйымдардың бірі – Лос-Анджелестегі "Қысық көрген балаларға арналған тегін өнер" ұйымы. Бұл ұйым отбасыларды өнер арқылы біріктіруге, балалар мен отбасыларға қауіпсіз ортада өздерінің көркемдік қабілеттерін және сезімдерін білдіруге мүмкіндік беруге бағытталған. Бұл – өнердің қоғамда қандай өзгерістер әкеле алатынынің жарқын мысалы, себебі көптеген адамдар мен отбасылар үшін жазылу орны өте маңызды.