Кіріспе

Ұлыбританияда мемлекеттік жәрдемақы 2003 жылдың сәуір айында енгізілді. Жұмыс істейтін салық кредиті (WTC) – Ұлыбританияда жұмыс істейтін және кірісі аз адамдарға берілетін мемлекеттік жәрдемақы. Ол 2003 жылдың сәуірінде енгізілді және мүліктік жағдайға байланысты беріледі. Атауына қарамастан, салық кредитін адамның салық төлемімен байланысты салық жеңілдіктерімен шатастыруға болмайды, себебі ол жалақыны арттыру үшін қолданылады. Көптеген басқа жәрдемақылардан өзгеше, оны HM Revenue and Customs (HMRC) төлейді. WTC-ге жұмыс істейтін жеке тұлғалар, баласы жоқ жұбайлар және асырауында балалары бар жұмыс істейтін отбасылар үміткер бола алады. Сонымен қатар, егер сіз балаларға жауапкер болсаңыз, Балаға арналған салық кредитіне (CTC) құқылы болуыңыз мүмкін. WTC және CTC бірлесіп бағаланады, тіпті егер ересектер жұмыс істемесе немесе WTC алуға жеткілікті кірісі болмаса да, отбасылар CTC алуға жарамды болады. 2010 жылы коалициялық үкімет 2017 жылға қарай Жұмыс істейтін салық кредитінің әмбебап кредитпен біріктіріліп, ауыстырылатынын жариялады. Алайда, оның іске асырылуы бірнеше рет кешіктірілді және ең ертесі 2024 жылға дейін аяқталмайды. 2018 жылдан бері Жұмыс істейтін салық кредитіне жаңа өтініштер қабылданбайды, олар әмбебап кредит бойынша берілуі керек.

Тарих

WTC жұмыс істейтін отбасыларға арналған салық жеңілдігін (WFTC) алмастырды, ол 1999 жылдың сәуірінен 2003 жылдың наурызына дейін қолданылды. WFTC өзі 1986 жылдан бері жұмыс істейтін отбасыларға берілетін бұрынғы жеңілдік – Отбасылық несиеден (FC) ауысу жүйесі болды. WFTC мүліктік жағдайды бағалау және жаңару мерзімі (6 ай) тұрғысынан FC-мен ортақ еді, бірақ басқа елдердегі үлгілерге ұқсас, жылдық табыс туралы мәлімдеме арқылы бір жылға құқықты анықтауға көшті. Салық жеңілдіктері сондай-ақ мүліктік жағдайға байланысты әлеуметтік жәрдемақыдағы балаларға арналған төлемдерді, салық жүйесіндегі балаларға арналған салық жеңілдігін және мүгедектерге арналған салық жеңілдігін алмастырды. 2014 жылы WTC және CTC бірігіп жылына 30 миллиард фунт стерлинг үлестірді.

Сыйлықтар мен ескерілмегендер

WTC және CTC ағымдағы салық жылындағы уақытша төлем болып есептеледі, себебі олар өткен салық жылындағы жалпы отбасылық кіріске негізделген. Нақты кіріс белгілі болғанда, соңғы төлемдер келесі жылдары түзетілуі керек. Кірістің жылдан жылға үлкен өзгеруі қажетсіз болғандықтан, соңғы кірістің бір жылдан екінші жылға артуының алғашқы 2500 фунт стерлингі ескерілмейді. Тек осы сомадан артық өзгеристер ғана соңғы төлемді белгілеуде қарастырылады. Артық төлемдер келесі жылдардың уақытша төлемінің сомасын түзету арқылы қайтарылады. Салық кредиттері бастапқы жобаланғандай сенімді де, тиімді басқарылмады. Төлем талап етушілер жағдайдың өзгеруін дереу хабарлау қажеттігін әрқашан түсінбеді. Әкімшілік жүйенің осы өзгерістерді ескеруіне кеткен уақыт артық төлемдерді арттырады және оларды қайтарып алуға кеткен мерзімді қысқартады. Бұл артық төлемдердің көп болуына әкелді. Артық төлемдерді азайту мақсатында, 2006/07 жылдан бастап кірістен ескерілмейтін сома 2500 фунт стерлингтен 25000 фунт стерлингке дейін он есеге арттырылды.

Қабылдау деңгейі

Ұлыбританияда 7 миллионға жуық адам Жұмыс салығы бойынша төлем алуға немесе оған қоса Балалар салығы бойынша төлем алуға құқылы болды, бірақ шамамен 2 миллион адам оны алмайды. Ұлыбританиядағы салық жеңілдіктерін пайдалану деңгейі соңғы жылдары жоғарыламаған, тіпті 2004 және 2005 жылдар аралығында "кедейлік шегінен төмен" деп жіктелетін отбасыларда 100 000 баланың саны артқан.

Орындау қиындықтары

Жұмыс істейтін салық кредиті схемасын енгізу іске асыру кезінде туындаған мәселелермен және ірі көлемдегі артық төлемдермен қиындыққа ұшырады. Ұлттық статистика басқармасының бағалауынша, 2004 жылы салық кредиттері ретінде төленген 13,5 миллиард фунттың 1,9 миллиард фунты артық төлемдерден тұрды. Бұған қоса, компьютерлік ақаулар көптеген адамдардың төлемдерін алуда кешігуге әкеп соқты, нәтижесінде аз қамтылғандар елеулі қаржылық қиындықтарға тап болды, ал EDS Ішкі кірістер қызметін компьютерлік қызметтермен қамтамасыз ету шартынан айырылды. Бұл мәселелер саяси салдарға әкелді. Бас төлемші ретінде салық кредиттерін іске асыруға жауапты болған Доун Примароло парламенттен кешірім сұрады және оның ведомствосын "басқарудан шығарды ма" деген сұраққа жауап беруге мәжбүр болды. Премьер-министр Тони Блэр осы оқиға үшін парламенттен кешірім сұрады. Лейборист партиясы салық кредиттері жүйесі балалардың кедейлігімен күресуде тиімді екенін мәлімдеді, олардың үкіметінің анықтамасына сәйкес, 2007 жылға қарай 2 миллион бала абсолютті кедейліктен және шамамен 1 миллион бала салыстырмалы кедейліктен шығарылды. Алайда, кейінгі коалициялық үкімет кедейліктің жаңа анықтамасын енгізуге тырысты, осылайша "жұмыссыз отбасыларда тұратын немесе есірткіге тәуелді ата-аналары бар" балалар, олардың салық кредиттеріне қарамастан, кедейлікте қалды. Мұндай анықтамаға қарамастан, бұл үкімет қолданыстағы салық кредиттері жүйесі "2010 жылға дейін проблеманы жартылай азайту жөніндегі заңдық мақсатына жете алмады – бұл үшін салық төлеушілердің үлкен қаражаты жұмсалды" деп мәлімдеді.