Кіріспе

Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіндегі өзгерістер

Әлеуметтік қамсыздандыру реформасы – мемлекеттік көмек бағдарламаларының тиімділігі мен басқаруын жақсарту, сондай-ақ әлеуметтік көмек алушылар мен салық төлеушілер үшін теңдік пен әділдікті арттыру мақсатында әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне өзгерістер енгізуді ұсыну және қабылдау процесі болып табылады. Реформа бағдарламаларының мақсаттары әртүрлі: адамдарды өздерін-өздері қамтамасыз етуге қолдау көрсету, түрлі әлеуметтік бағдарламалардың тұрақтылығы мен қаржылық мүмкіндіктерін қамтамасыз ету және/немесе ресурстарды тең бөлуді ілгерілету. Әлеуметтік қамсыздандыру реформасы үнемі талқылау тақырыбы болып табылады, себебі үкіметтің әлеуметтік жәрдемақыны кепілдіру және өзін-өзі қамтамасыз етуді қолдау қажеттіліктерін теңестіру туралы түрлі пікірлер бар.

Шолу

1970 жылдан бастап әлемдік деңгейде әлеуметтік сақтандыру жүйелері күшейтілген бақылауға алынды. Соғыстан кейінгі "бейбітшілік кезеңіндегі бала туудың жоғары деңгейі" және одан кейінгі "туу көрсеткішінің төмендеуі" сияқты демографиялық өзгерістер, сондай-ақ 1970 жылғы мұнай дағдарысы сияқты экономикалық өзгерістер халықтың қартаюына, еңбек ресурстарының азаюына және әлеуметтік сақтандыру жүйелеріне тәуелділіктің артуына алып келді, бұл сөзсіз әлеуметтік сақтандыру реформасы мәселесін тудырды. АҚШ жүйелері жұмысқа тарту арқылы кедей, жалғыз ата-аналардың әлеуметтік жәрдемге деген қажеттілігін азайтуға бағытталды. Ұлыбритания 1990 жылдары Лейбористік үкімет ұсынған "Жаңа келісім" бағдарламасы арқылы жалпы жұмыссыздықты азайтуға басымдық берді. Нидерланды мүгедектік бағдарламаларды реформалауға, ал Латын Америкасы негізінен зейнетақы реформаларына назар аударды.

Әлеуметтік реформа саясаты

Классикалық либералдар, либертариандар және консерваторлар әдетте әлеуметтік жәрдемақы және басқа да салықпен қаржыландырылатын қызметтер жұмысқа деген ынтаны азайтады, тегінге отыру мәселесін ушықтырады және кедейлікті күшейтеді деп таластады. Ал социал-демократтар мен социалистер, керісінше, қоғамдық әлеуметтік қорғауды азайтатын және капиталистік экономикалық жүйені нығайтатын әлеуметтік жәрдемақы реформаларын сынап келеді.

Тарих

Көптеген тарихшылар Еуропа мен Америкадағы қазіргі әлеуметтік қамтамасызданудың бастауын 19-ғасырдың соңында Германияда қабылданған денсаулық сақтану заңдарымен байланыстырады. Германия канцлері Отто фон Бисмарк мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесін енгізіп, 1883 жылғы Денсаулық сақтану заңын бекітті, ол мемлекеттік бақылаудағы міндетті денсаулық сақтануды алғаш рет енгізді. Германия заңнамасы зейнетақы және мүгедектікке байланысты жарналы түрде төленетін жәрдемақыны қамтамасыз етті. Қатысу міндетті болды. АҚШ-та Ұлы депрессия президент Франклин Делано Рузвельттің "Асыраушы балалары бар отбасыларға көмек" бағдарламасын және Әлеуметтік қамсыздандыру заңы арқылы Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін енгізуге итермеледі, ол мұқтаж асыраушы тұлғаларға көмек көрсету үшін қоғамдық әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін құрды. Бұл жүйе кейіннен бізге таныс болған жүйеге дамыды.

Америка Құрама Штаттары

1964 жылы президент Линдон Б. Джонсон шамамен 20% болатын кедейлік деңгейінің тұрақты түрде жоғары болуына жауап ретінде «Кедейлікке қарсы күрес» деп аталатын заңдар жиынтығын ұсынды. Бұл бастама Әлеуметтік қамсыздандыру, азық-түлік купондары, Жұмыс корпусы және Head Start сияқты әлеуметтік бағдарламаларды қаржыландырды. «Кедейлікке қарсы күрес» Medicare және Medicaid сияқты жаңа федералдық бағдарламаларды қамтыды, олар зейнеткерлерге, төмен кіріс табатын азаматтарға және басқа да әлеуметтік жағдайы нашар топтарға денсаулық сақтануға қол жеткізуді қамтамасыз етті. Сонымен қатар, АҚШ үкіметі мектептерге тікелей көмек көрсетуді бастады, экологиялық қорғау шараларын қабылдады, қалаларды жаңарту жобаларын жүзеге асырды, азаматтық құқықтарды қорғауды күшейтті және өнер мен гуманитарлық ғылымдарды қолдауға қаржыны арттырды. Бұл ретте, үш жасқа дейінгі балалары бар аналардан басқа, барлық әлеуметтік жәрдемақы алушылар жұмыс істеуге міндетті болды. Алайда, 1972 жылы либералдық саясаткерлердің сыннан кейін бұл талап алынып тасталды, себебі жоспар жеткілікті қолдау көрсетпейді және жұмыс талаптары тым қатаң деп есептелді. Нәтижесінде, Никсон әкімшілігі әлеуметтік жәрдемақы бағдарламаларын кеңейтуді жалғастырды, бірақ «Отбасыға көмек көрсету жоспары» әлеуметтік жәрдемақы жүйесінің мәселелеріне қатысты пікірталастарды күшейтті және әлеуметтік жәрдемақыға қарсы пікірлерді қалыптастыруға ықпал етті. 1981 жылы президент Рональд Рейган «Тәуелді балалары бар отбасыларға көмек» бағдарламасына бөлінетін қаражатты қысқарды және штаттарға әлеуметтік жәрдемақы алушыларды жұмысқа тарту бағдарламаларына қатысуға міндеттеуге рұқсат берді. Чарльз Мюррейдің «Жерді жоғалту: Американдық әлеуметтік саясат, 1950–1980» (1984) атты кітабында әлеуметтік мемлекет кедейлерге, әсіресе жалғызбасты отбасыларға зиян келтіреді, оларды үкіметке тәуелді етеді және жұмыс істеуге ынтасыздық тудырады деп мәлімдеді. Мюррей ағымдағы әлеуметтік бағдарламаларды қысқа мерзімді жергілікті бағдарламалармен алмастыруды ұсынды. 1992 жылғы сайлау кампаниясында Билл Клинтон «Біз білетін әлеуметтік жәрдемақыны аяқтауға» уәде берді. «Жеке жауапкершілік және жұмыс мүмкіндіктері туралы заң» AFDC-нің кемшіліктеріне жауап ретінде жасалды. AFDC-ге қатысты алдану, тәуелділік және алушылардың теріс пайдалануы туралы алаңдаушылықтар «әлеуметтік жәрдемақы королевасы» туралы стереотипті қалыптастырды. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында некеден тыс туылған балалар мен жасөспірімдердің жүктілігіне қатысты қоғамдық алаңдаушылық AFDC-ге қатысты алаңдаушылықты күшейтті. Жұмыс талаптарына «алдымен жұмыс» тәсілі жұмыс іздеушілердің еңбек нарығына тез кіруіне басымдық берді, ал жұмыс бағдарламалары жұмысқа дайындыққа және мүмкіндігінше тез жұмысқа орналасуға бағытталды. Бұл 1997 жылы еңбек партиясы ұсынған «кедейлік себепті заң жүзінде жәрдемақы талап етуге ешкімнің құқығы жоқ» дегенді білдірді. Бұл бағдарламаның мақсаты жұмыс іздеуге белсенді түрде күш салуды талап ету арқылы жұмыспен қамту деңгейін арттыру болды. Сонымен қатар, Еңбек партиясы төмен кіріс табатын жұмысшылар үшін салық жеңілдіктері жүйесін енгізді.

2007 жылғы әлеуметтік реформа туралы заң

2007 жылғы әл-ауқат реформасы туралы заңда "жұмыспен қамту және қолдау төлемдері, жарна төлемдері және табысқа негізделген төлемдер" көзделген. 2007 жылғы әл-ауқат реформасы туралы заңның мақсаттары – жұмыспен қамту деңгейін 75%-дан 80%-ға дейін арттыру, 300 000 жалғыз ата-анаға жұмыс табуға көмектесу, 50 жастан асқан жұмысшылардың санын 1 миллионға ұлғайту және мүгедектік бойынша жәрдемақы алушылардың санын 2 миллионға азайту болды.

2009 жылғы әлеуметтік реформа туралы заң

Бұл әлеуметтік көмек реформасы әлеуметтік жүйеде жеке жауапкершілікті күшейтуді ұсынды. Реформа табысқа қолдауды жойды және жұмыс іздеушілерге жәрдемақыға қаражатты бағыттап, жұмысқа орналасуға ынталандырды. Сонымен қатар, балаларға күтім туралы заңнамаға түзетулер енгізу арқылы ата-аналардың жауапкершілігін арттыруға, сондай-ақ барлық балалардың екі ата-анасының бірлескен тіркеуін міндеттеуге бағытталды.

2012 жылғы әлеуметтік реформа туралы заң

Бұл әлеуметтік көмек реформасы Тұрғын үй жәрдемақысына өзгерістер енгізуді ұсынды, осы өзгерістер жәрдемақы алушыларға төленетін соманы олардың тұрғын үйінің мөлшеріне қарай азайтуға бағытталған. Бұл заң БАҚ-та "Жат бөлме салығы" деп аталды. Мұндай реформалардың басқалары сияқты, бұл заң да әлеуметтік көмекке тәуелділікті азайтуға септігін тигізеді деп күтілді.

Франция

1970 жылдардың ортасынан бастап әлеуметтік сақтандыру бағдарламасында тапшылық пайда бола бастады. Бұл тапшылық 1992 жылы әлеуметтік сақтандыру бюджетінің 27,75%-ына дейін өсті. Осыған байланысты, үкімет әлеуметтік бағдарламаға жұмсалатын қаражатты қысқартуға күшті күш салды. 1990 жылдардың соңына қарай тапшылық дерлік толығымен жойылды. Бағдарламаның жиі және үлкен тапшылықтары оған қарсы үлкен оппозиция тудырды. 2020 жылдың ақпан айында Франция конституциясының 49-бабын пайдалана отырып, зейнетақы жүйесін реформалау туралы жарлық қабылданды.

Бразилия

2015–2018 жылдардағы Бразилия экономикалық дағдарысы кезінде экономикалық және саяси жағдай тұрақтанбады. Кейіннен импичментке ұшырап, орнына Мишель Темер келген президент Дилма Русеф, өзінің бұрынғы президенті Луис Инасио Лула да Силва бастаған "Болса Фамилия" әлеуметтік көмек бағдарламасын кеңейтуге тырысты. Социал-демократ ретінде Русеф "Бразилия әлеуметтік интеграция мен мүмкіндіктерді ұлғайту арқылы өсуді жалғастыра береді" деп уәде берді. Мишель Темер билікке келген кезде, ауыр экономикалық төмендеумен күресу үшін, еңбек заңнамасын және әлеуметтік қамсыздандыру зейнетақы жүйесін өзгертуге бағытталған әлеуметтік реформалар ұсынды. Темердің жоспары зейнетақы төлемдерін шектеу және экономиканы жақсарту үшін зейнеткерлік жасты көтеруді қамтыды. Бұған қоса, оның реформасы компанияларға жұмыс күнін ұзартуға және жартылай штаттан жұмыс істейтін қызметкерлерді пайдалануға көбірек мүмкіндік берді. Бұл реформаға жауап ретінде Бразилияның барлық аймақтарында еңбек одақтары, шаруалар және мемлекеттік қызметкерлер наразылық акцияларын өткізді. Зейнетақы реформасын мақұлдауға арналған дауыс беру 2018 жылдың ақпан айына дейін тоқтатылды, ал қазір осы жылғы сайлау кампаниясының бір бөлігі ретінде одан әрі кейінге жылдырылды. Темердің сыншылары реформаның кейінге жылдырылу себебінің халықтың наразылығында екенін айтады.

Үндістан

Соңғы бес жылда Үндістан әл-ауқат жүйесін түбегейлі реформалауға қатысты маңызды қадамдар жасады, оның ішінде тікелей әлеуметтік төлемдер (ДБТ), «Аюшман Бхарат» бағдарламасы, «PM-Kisan» кіріс көмегі және 14-ші Қаржы Комиссиясының ұсыныстарын іске асыру. Дегенмен, осы өзгерістердің артында әл-ауқат мемлекетінің архитектурасына қатысты шешілмеген және қызу талқыланған маңызды мәселелер жатыр. Банктерді мемлекеттік меншікке беру – Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейінгі қаржы секторындағы ең маңызды жүйелік өзгеріс. Үндістанның Резервтік банкінің ресми тарихының екінші томына сәйкес, 1947 жылдан кейін банктерді ұлттықтандыру – кез келген үкімет қабылдаған ең маңызды экономикалық саяси шешім болды. 1967 жылдан кейін банктер ауыл шаруашылығына несие бермеді, сондай-ақ өнеркәсіпке де жеткілікті көлемде несие бермеді, бұл осы секторларды ауыр дағдарысқа ұшыратты. Ұзақ жылдар бойы Үндістан банктері, әсіресе ауыл шаруашылығы саласына ақша беруге құлшынбайды деген пікір қалыптасқан. Сонымен қатар, жеке банктер ірі өнеркәсіпшілердің бақылауында болғандықтан, көбінесе өздеріне несие беретін. Банк директорларының көптегені басқа да салаларда директорлық қызметтер атқарды, бұл мүдделердің қақтығысына алып келді. Саяси және экономикалық факторлардан басқа, банк саласына қатысты да мәселелер болды. Олардың арасында 1960 жылдардағы экономикалық дағдарыстың күшеюін тоқтату, банк секторындағы монополияны жою, ауыл шаруашылығы, шағын бизнес және экспортты қолдау үшін жеткілікті несие беру, банк секторының басқаруын кәсібилендіру, жаңа кәсіпкерлерді ынталандыру және Үндістанның ауылдық аймақтарын дамыту мақсаты тұрды. Бұл шаралар банк депозиттерінің және инвестициялардың айтарлықтай өсуіне әкелді, бұл өзгеріс шағын өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының табысына ұзақ мерзімді әсер етті. Сонымен қатар, бұл банктердің ауылдық Үндістандағы қолжетімділігін арттырды.

"Праadhan Mantri Jan Dhan Yojana" (PMJDY) бағдарламасы бойынша:

2014 жылы Премьер-министр Нарендра Моди осы қаржылық қосылу бағдарламасын қолға алды, бұл қадам оның маңызды бастамасы болды. Оның мақсаты – аймақта тікелей ақшалай төлемдерді іске асыруға қажетті инфрақұрылымды құруға негіз салу. "Жан-Дхан Йожана" бағдарламасы келесі екі жылда әрбір үйдегіге банк шоты, сақтандыру және шектік соманы алу мүмкіндігін ұсынады. Бұл бағдарлама үкіметке барлық азаматтарға универсалды негізгі кіріс беруге мүмкіндік береді, елдің тиімсіз бай экономикасын және бұрынғы әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесін өзгертеді. Дегенмен, қазірге дейін бұл жоба Үндістанның әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесін ұйымдастыруда көп пайда әкелген жоқ және ел әлі де оның артықшылықтарын күтуде.

Технология, табыс қолдау, азаматтар және бюрократия

Соңғы он жылдық бойы технология әлеуметтік реформа жобасының алды қатарында тұрды. 2014 жылы Ұлттық демократиялық альянс (ҰДА) билікке келгенде, ол Aadhar (ұлттық құжат) және DBT (тікелей әлеуметтік төлемдер) жүйелерін қабылдады (маңызды және қарқынды даму) және 2014 жылдың наурыз айында DBT арқылы қаражат беруге бар болғаны 28 схема қолданылса, 2019 жылдың мамыр айында бұл көрсеткіш 400-ден асты. 2019 жылдың қаңтар айында PM Kisan бағдарламасын енгізу арқылы Үндістан DBT архитектурасын пайдаланып, негізгі кіріс көмегі бағдарламасын іске асыруға алғашқы ұлттық қадам жасады. Дегенмен, DBT-ны күшейту үшін технологияға тым көп мән беру жүйедегі үш маңызды кемшілікті ашты: соңғы кезеңдегі қиындықтар, күшін жоюға болатын сенімді деректердің жетіспеуі және азаматтардың мүсіркеушілікке ұшырауы. Төлемдердегі шығындарды азайту және тиімділікті арттыру – DBT-ны кеңейтудің және кіріс көмегі бағдарламалары арқылы тікелей ақшалай төлемдерге көшудің басты себебі. 2017 жылғы Экономикалық шолуда жалпыға бірдей негізгі кіріс (ЖНҚ) жайлы пікір білдірілгенде, кіріс төлемдері бенефициарлардың шоттарына тікелей ақша аудару арқылы бюрократиялық деңгейлерді төмендетуге қабілетті екені айтылды. Бұл дискрецияны азайту және бақылауды жеңілдету арқылы сыбайлас жемқорлықты азайтады. Алайда, соңғы зерттеулер көрсеткендей, DBT архитектурасын дұрыс орнату оны азайтудың орнына едәуір бюрократиялық араласуды қажет етеді. Жергілікті бюрократтар есепшоттар ашудан бастап қаржылық сауаттылықты арттыруға және банк операцияларын жеңілдетуге дейін DBT үшін маңызды. Муралидхаран және тағы басқалар жақында NITI Aayog тапсырысымен үш Одақтың аумағында (Чандигарх, Дадра және Нагар-Хавели және Пудучерри) DBT арқылы қоғамдық тарату жүйесіне қол жеткізуді бақылау бойынша зерттеу жүргізді. Муралидхаран және тағы басқалар бенефициарлардың 20%-ы төлем алмағанын мойындады, ал ресми деректер бойынша, төлемдерді жүзеге асырудағы сәтсіздік деңгейі 1%-дан аз. Зерттеуде бұл айырмашылық бенефициарлардың транзакциялар туралы хабардарлығы мен білімінің жетіспеуіне, сондай-ақ алушыларға қол жетімді емес банк шоттарына аударылған сомалар сияқты әкімшілік мәселелерге байланысты деп түсіндірілді. Алайда, осы жаңа тәсілге қарамастан, Король үкіметі әлеуметтік сақтандыру және денсаулық сақтау шараларын кеңейтуді жалғастырды. 1951 және 1952 жылдар аралығында Канадада бірнеше маңызды әлеуметтік реформалар орын алды. Сол кездегі премьер-министр Луи Сен-Лоранның тұсында 1951 жылы Үндістан заңына түзету енгізілді, бұл үндістерге алғаш рет провинциялық әлеуметтік көмекке өтініш беруге мүмкіндік берді. Бұл үндістерге ақшалай жәрдемақы алуға мүмкіндік берді. Алайда, осы өзгерістер провинцияларға үндістердің өміріне қатысты көбірек билік берді. Бұл түзету бойынша провинциялар үнді балаларын өз қамқорлығына алуға рұқсат алды, бұл 1960 жылдары көптеген үнді балаларын үйлерінен күштеп алып, интернат мектептеріне немесе басқа отбасыларға орналастырудың бастауы болды. Премьер-министр Сен-Лоран сонымен қатар 70 жастан асқан канадалықтар үшін жалпыға бірдей қарттық зейнетақыны және 1951-1952 жылдар аралығында 65 пен 70 жас аралығындағы канадалықтар үшін қарттыққа қатысты әлеуметтік қамсыздандыруды сынақтан өткізуді қабылдады. 1956 жылы Сен-Лоран тұсында жұмыссыздыққа көмек туралы заң қабылданды. 1960 жылдардың басында елде қазіргі заманғы Канадалық әлеуметтік мемлекеттің үш маңызды заң жобасы қабылданды. 1964 жылы премьер-министр Лестер Б. Пирсонның тұсында Ұлттық тұрғын үй туралы заңға маңызды өзгерістер енгізілді, бұл тұрғын үй салуға арналған провинцияларға құрылыс шығындарының 90%-ына дейін федералды несие беруге мүмкіндік берді. Осы дамудан кейін 1965 жылы Канада зейнетақы жоспары мен Квебек зейнетақы жоспары ұлттық міндетті жарналық зейнетақы жоспары ретінде құрылды. 1966 жылы Канаданың көмек жоспары жұмыссыздыққа көмек туралы заңды басқа көмек жоспарларымен, мысалы, мүгедектерге және жалғыз басты ата-аналарға арналған көмек жоспарларымен біріктірді. Канадалық көмек жоспары сонымен қатар ұлттық денсаулық сақтау жүйесі сияқты әлеуметтік қызмет үшін федералдық шығындарды бөлу механизмін орнатты. Провинциялар өз құзыретінде жаңа ұлттық денсаулық сақтау жүйесін басқаруға жауапты болды. 1971 жылы Пьер Эллиотт Трудо үкіметінің кезінде жұмыссыздыққа байланысты төлемдердің қамту аясы кеңейтілді, нәтижесінде ол дерлік барлық адамдарды қамтыды. Осы кезде өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, 70 жастан асқан адамдар және ең төменгі апталық табыс деңгейіне жетпегендер ғана қамтудан тыс қалды. Басты мақсат – уақытша табыс үзілісін бастан өткерген барлық адамдарға жеткілікті кіріс көмегін көрсету болды. 1978 жылы алғаш рет салық жүйесі канадалықтарға балаға арналған салық жеңілдігін беру үшін пайдаланылды. 1970 жылдары Канадада экономикалық тұрақсыздық пен инфляцияның өсуі байқалды. Бұл Маккензи Кінг сияқты премьер-министрлер ұстанған бұрынғы кейнсиандық сенімдерді жобаған жаңа консервативтік саяси тәсілге әкелді. Осы онжылдық әлеуметтік бағдарламаларға үкімет шығындарын азайтуға уәде берген саясаткерлерді жақтады. Осы кезеңде жұмыссыздық жалақының өсуін және инфляцияны төмендету үшін стратегиялық құрал ретінде пайдаланылды. 1977 жылы орнатылған бағдарламаларды қаржыландыру және фискалдық шаралар туралы заң «бұрынғы федералды-провинциялық шығындарды бөлу келісімдерін, шартты гранттарды, жалпы ұлттық өнімнің өсуіне сәйкес провинциялық бағдарламаларға федералдық үлестің ұлғаюын қамтамасыз ететін формуламен алмастырды». Бұл онжылдық Канадалық әлеуметтік мемлекеттің құлдырауының бастауы болды деп айтуға болады. Осыған ұқсас шаралар, мысалы, әлеуметтік бағдарламаларды қысқарту және тоқтату салдарынан 1980 және 1990 жылдары азық-түлік банктері және төтенше жағдайлардағы баспана сияқты қайырымдылыққа негізделген мекемелердің саны артты. Бұл үкімет қаржыландырылатын мекемелердің жетіспеуіне, сондай-ақ жұмыссыздық пен тұрғын үй бағасының өсуіне байланысты болды. Бұл жалғыз басты ата-аналар мен тәуелділікке шалдыққан адамдарды қамтыды. Осы онжылдықтың үрдісіне сәйкес, федералдық үкімет жұмыссыздыққа байланысты төлемдерді алу үшін жұмыс істеген сағаттардың талаптарын 30%-ға арттырды. 1997 жылы Федералдық үкімет және Квебектен басқа барлық провинциялар Әлеуметтік одақ аясы туралы келісімге қол қойды. Бұл келісім неолибералдық тәсілмен денсаулық сақтау, әлеуметтік көмек және әлеуметтік қызмет салаларындағы қаражатты қайтадан арттыруға көмектесті. Премьер-министр Стивен Харпер өзінің әлеуметтік саясатын мемлекеттік қызметті азайтуға және отбасыларды қолдауға бағыттады. Осы мақсатқа жету үшін 2006 жылы Харпер жалпы балаларға арналған жәрдемақыны қабылдады. Бұл бағдарлама алты жасқа дейінгі баланы күтіп отырған үй шаруашылықтарына айына 100 доллар көмек берді. Бұл бағдарлама бұрын тоқтатылған Отбасылық жәрдемақыға ұқсас. 2022 жылы қазіргі Премьер-министр Джастин Трюдоның кезінде федералдық үкімет барлық провинциялармен және бір аумақпен Канаданың бүкіл аумағында мемлекеттік қаржыландырылатын балалар бағдарламасы туралы келісімге қол қойды. Трюдо канадалық отбасылар үшін күніне 10 доллардан бағдарлама ұсынуға уәде берді.

Нидерланды

2023 жылы Нидерланды зейнетақы жүйесін өзгертетін «Болашақ зейнетақы» заңы күшіне енді.