Кіріспе
1974 жылғы Канада Жоғарғы Сотының «Канада (Атқарушы органы) Лавеллға қарсы» ісі, [1974] S. C. R. 1349, – Канада Жоғарғы Сотының 5-4 дауыспен қабылданған, маңызды шешімі. Бұл шешімде Үндістер туралы заңның 12(1)(b) бабы жауапкерлердің Канада Құқықтар Жарғысының 1(b) бабына сәйкес «заң алдындағы теңдік» құқығын бұзбайтыны айтылды. Лавелл мен Бедард есімді екі жауапкер аталған баптың Канада Құқықтар Жарғысы бойынша кемсітушілік екенін, себебі ол үнді әйелдерін үнді емес адамға үйленгені үшін мәртебесінен айырады, бірақ үнді еркектеріне мұндай шектеу қойылмайды деп шағымданып, талап айтқан. Жоғарғы соттың бұл шешімі қатты дау тудырды және кейіннен Канаданың Құқықтар мен бостандықтар Жарғысының 15-бабын әзірлеу процесіне әсер етті.
Canada (AG) v Lavell, [1974] S. C. R. 1349, was a landmark 5–4 Supreme Court of Canada decision holding that Section 12(1)(b) of the Indian Act did not violate the respondents' right to "equality before the law" under Section 1 (b) of the Canadian Bill of Rights. The two respondents, Lavell and Bédard, had alleged that the impugned section was discriminatory under the Canadian Bill of Rights by virtue of the fact that it deprived Indian women of their status for marrying a non Indian, but not Indian men. The Supreme Court's decision proved very controversial, later influencing the wording of Section 15 of the Canadian Charter of Rights and Freedoms during the drafting process.
Лавелл ханымның өмірбаяны
1970 жылдың 11 сәуірінде Виквимкунг алғашқы ұлтының мүшесі Лейвелл айым, Торонтодағы Райерсон политехникалық институтының журналистика студенті Дэвид Лейвеллге үйленді. Оған Үндістер ісі жөніндегі және Солтүстік даму департаментінен дереу хабарлама келіп түсті, онда оның Үнді болып тіркелмеген адамға үйленуіне байланысты заң бойынша енді Үнді емес екені көрсетілді. 1970 жылдың 7 желтоқсанында Үнділер тіркеушісі оның атын Үнділер туралы заңның 12(1)(b) тармағына сәйкес тізілімнен өшірді. Лейвелл айым тіркеушіге мәртебесін жоғалтуына қатысты шағым түсірді, бірақ нәтиже болмады. Лейвелл айымның тіркеушінің шешімін сот арқылы қайта қарау туралы өтініші бойынша, оның ісі Йорк округі сотының судьясы Б. В. Гроссбергке, Үнділер туралы заңның 9(3) тармағына сәйкес жіберілді. Лейвелл айым Үнділер туралы заңның 12(1)(b) тармағының заң алдындағы теңдік құқығын шектеуге байланысты күшін жойғанын айтты, бұл құқық Канаданың құқықтарының кодексімен кепілдендірілген. Атап айтқанда, Лейвелл айым Үнділер заңы үнді әйелдерін кемсітеді деп мәлімдеді, себебі тек олар ғана заң бойынша үнді мәртебесін жоғалтады, ал үнді еркектері заңдық салдарсыз қалағандарымен үйлене алады. Сондықтан, тіркеушінің шешімі қайта қаралуы керек деп мәлімдеді. Сот ісі барысында Канада Бас прокуратурасының өкілі сотқа Лейвелл мырзаның үйленбестен бұрын тоғыз жыл бойы ешқандай резервацияда тұрмағанын және отбасына тек "сирек" барып келгенін көрсететін дәлелдер ұсынды. Бұдан әрі, өкілдер заң бойынша Үнділер заңы үнді әйелдерін кемсітпейді деп мәлімдеді. Осы пікірді қорғау үшін өкіл Жоғарғы соттың «бірдей жағдайдағы доктринаны» тараптардың заң алдындағы теңдігін бағалаудың тиісті өлшемі ретінде қабылдамағанын атап өтті. Сондықтан, Бас прокуратураның өкілі Лейвелл айымды, арыз берушіні үйленген үнді еркектерімен емес, барлық үйленген канадалық әйелдермен салыстыру қажет, осылайша жынысына байланысты кемсітушілік болды ма, жоқ па, соны анықтауға болады.
Сот судьясы Б. В. Гроссбергтің персона дезингата (Йорк округінің соты) ретінде шығарылған үкімі
Гросберг хатшының шешімін растап, бекітті, Үндістан туралы заңның даулы бөлімі апелляция берушіні жынысына қарай кемсітпеді деп тапты. Судья Гросберг атап өткендей, Үндістан заңы барлық үйленген әйелдерге, үндістандықтарға да, емес те, бірдей қарады: Апелляция беруші өз еркімен үйленді, осы арқылы барлық басқа канадалық үйленген әйелдерге берілген мәртебе мен құқықтарға ие болды. Оның некесі оған басқа канадалық үйленген әйелдерге жүктелетін міндеттерді де жүктеді.
The appellant entered into a voluntary marriage which gave her the status and all the rights enjoyed by all other Canadian married females. Her marriage also imposed on her the same obligations imposed on all other Canadian married females
Judge Grossberg also dismissed the appellant's arguments regarding the different distinctions between male and female Indians, stating that he had difficulty fathoming how such alleged inequalities within different groups of Canadian society are necessarily offensive to the Canadian Bill of Rights. As a matter of fact, Judge Grossberg suggests that it is a laudable point in Canadian history that the appellant is no longer an Indian, since she now she enjoys the same rights and freedoms of all Canadians; a feat which he construes as consistent to the recommendations of the "Report of the Royal Commission on the Status of Women in Canada". Justice Thurlow also noted that should a male Indian marry a non Indian, not only will his legal status as an Indian remain unchanged, the Indian Act also provides that his wife may also be registered as an Indian. Being of the opinion that the Court could not apply the Indian Act in the case at bar without infringing the appellant's rights under the Canadian Bill of Rights, Justice Thurlow declared the impugned provision inoperative.
Судья Гросберг апелляция берушінің ерлер мен әйелдер арасындағы айырмашылықтарға қатысты ұсыныстарын да қабылдамады, мұндай теңсіздіктердің Канаданың құқық туралы билліне қалай қайшы келетінін түсінуге қиындық сезінетінін айтты. Шындығында, судья Гросберг апелляция берушінің енді үнді емес екенін Канада тарихында мақтауға лайық деп санайды, себебі ол енді барлық канадалықтардың бірдей құқықтары мен бостандықтарына ие; бұл "Канададағы әйелдердің мәртебесі жөніндегі Корольдік комиссияның есебі" ұсыныстарымен үйлеседі деп санайды. Сондай-ақ, судья Турлоу егер үнді еркесі үнді емес әйелге үйленсе, оның үнді ретіндегі заңдық мәртебесі өзгермейтінін, сонымен қатар Үндістан заңы оның әйелінің де үнді ретінде тіркелуіне мүмкіндік беретінін атап өтті. Соттың бұл істе апелляция берушінің Канаданың құқық туралы билліндегі құқықтарын бұзбай Үндістан заңын қолдануға болмайтыны туралы пікірде болғандықтан, судья Турлоу даулы ережені күшін жойды деп жариялады.
The appellant entered into a voluntary marriage which gave her the status and all the rights enjoyed by all other Canadian married females. Her marriage also imposed on her the same obligations imposed on all other Canadian married females
Judge Grossberg also dismissed the appellant's arguments regarding the different distinctions between male and female Indians, stating that he had difficulty fathoming how such alleged inequalities within different groups of Canadian society are necessarily offensive to the Canadian Bill of Rights. As a matter of fact, Judge Grossberg suggests that it is a laudable point in Canadian history that the appellant is no longer an Indian, since she now she enjoys the same rights and freedoms of all Canadians; a feat which he construes as consistent to the recommendations of the "Report of the Royal Commission on the Status of Women in Canada". Justice Thurlow also noted that should a male Indian marry a non Indian, not only will his legal status as an Indian remain unchanged, the Indian Act also provides that his wife may also be registered as an Indian. Being of the opinion that the Court could not apply the Indian Act in the case at bar without infringing the appellant's rights under the Canadian Bill of Rights, Justice Thurlow declared the impugned provision inoperative.
Г-жа Бедардың өмірбаяны
Ивон Бедард Брантфордтағы Алты Ұлттың үнді резерватында ирокез ұлтының мүшесі ретінде дүниеге келді. 1964 жылдың мамыр айында миссис Бедард үнді емес адаммен неке қиып, екі балаға әкелді. 1970 жылдың 23 маусымына дейін, олар ажырасып кеткенге дейін, миссис Бедард және оның күйеуі Резерваттан тыс жерде бірге тұрды. Миссис Бедард екі баласымен бірге резерватқа қайтып келді, анасы Кэрри Уильямс оған мұраға қалдырған үйге қоныстанды. Миссис Бедард үнді емес адаммен неке қиғандықтан, ол енді Реестрде үнді ретінде тіркелмеді. Ол резерваттағы үйге қоныстанған кезде, Алты Ұлттың Бас Кеңесі миссис Бедардқа алты ай ішінде мүлікті сатуға бұйрық берді, осы уақыт ішінде ол онда тұруға рұқсат алды. Кейіннен Кеңес тағы екі қаулы қабылдады, олар миссис Бедардқа тағы алты ай, содан кейін тағы екі ай, бірақ одан артық емес уақытқа дейін үйде тұруға рұқсат берді. Кеңес қаулыларына сәйкес әрекет ету үшін, миссис Бедард ақырында мүліктің иелігін ағасына (Бас Кеңестің тіркелген мүшесі) берді, оған 1971 жылдың 15 наурызында Үндістер ісі жөніндегі министр Үндістер заңына сәйкес мүлікті пайдалануға рұқсат куәлігін берді. Миссис Бедард пен оның балалары ағасының келісімімен үйді жалға алусыз пайдаланды. 1971 жылдың 15 қыркүйегінде Алты Ұлттың Бас Кеңесі 15-ші қаулыны қабылдады, ол Брантфорд аудандық бақылаушысынан миссис Бедардқа Резерваттан кету туралы хабарлама жіберуін сұрады. Миссис Бедард кейіннен Алты Ұлттың Бас Кеңесін сотқа шақырып, кеңеске қарсы талап арызын беруге үлкермей, үнді мәртебесінен айырылды. Миссис Бедард Бас Кеңестің оны Резерваттан шығару туралы өтінішті Аудандық Бақылаушыға беруге рұқсат берген қаулысы, сондай-ақ Аудандық Бақылаушының осы өтініш бойынша қабылдаған кез келген әрекеті, сонымен қатар оның есімін үнді емес адамға үйленгені үшін Бас Кеңестің тізімінен алып тастауы, жынысы мен нәсіліне қатысты кемсітушілік құрайды, атап айтқанда, оның "мүлікті пайдалану және заңмен белгіленген тәртіппен одан айырылмау" құқығына, Канаданың Құқықтар туралы заңының 1-тарауында кепілдік берілген. Сондықтан, оның пікірінше, Бас Кеңестің әрекеттері күшсіз. Іс бойынша жауапкер Бас Кеңес керісінше, әрбір айырмашылық міндетті түрде кемсітушілік болып табылмайды деп мәлімдеді. Канаданың Құқықтар туралы заңында қолданылатын кемсітушілік деп санау үшін тек оларды жасайтын топқа зиян келтіретін айырмашылықтар ғана жатады. Осы мақсатта, айыпталушыға "Заңның басқа бөлімдерінде еркек үндістерге қолданылмайтын кейбір артықшылықтар берілген", осылайша ол кездесетін кейбір кемшіліктерді өтеуге мүмкіндік береді.
Онтарионың Жоғарғы сотының шешімі
Сот Ослер өз шешімінің негіздерін келтіре отырып, 12(1)(b) тармағы Канаданың құқық туралы заңына сәйкес қолданылмайды деп шешті. Судья жауапкердің "үндістер туралы" заңдағы осындай "кері жағдайларды" үнді әйелдеріне артықшылық беретін басқа ережелермен "толықтыруға" болатыны туралы ұсынысын қабылдамады. Оның пікірінше, "Үндістер туралы" заңдағы айырмашылық, оның зиянды болуы міндетті емес болса да, кемсітушілік құрайды және бұл кемсітушілік плантіфке қатысты анық байқалады: үнді мәртебесінен айырылу және резерватта мүлікті тіркеу және иелену құқығын жоғалту – үнді әйелдерінің мүддесіне зиян келтіретін кемсітушілік болып табылады.
it is perfectly apparent that the loss of status as an Indian and the loss of the right to be registered and to occupy property upon a reserve is discrimination which is adverse to the interest of Indian women
Канаданың Жоғарғы Сотының шешімі
Лавелл ханымның және Бедард ханымның істері Канаданың Жоғарғы сотына шағымданып, бірге қарастырылды. 4–1–4 дауыспен Канаданың Жоғарғы соты шағымдарды қабылдады, Онтарио Жоғарғы соты мен Федералдық апелляциялық соттың тиісті үкімдерін күштен шығарды.