Кіріспе

Шиит ғалымы Абу Шуайб Мухаммад ибн Нусайр әл-Нұмайри (أبو شعيب محمد بن نصير النميري), 868 жылдан кейін қайтыс болды. Оның ізбасарлары оны он екінші имам Әли әл-Хади мен он бірінші имам Хасан әл-Аскаридің өкілі ([[Шиит исламындағы Баб)) деп есептейді және алавиттердің негізін қалады. Ибн Нусайр өз ізбасарларына әл-Аскари мен он екінші имам Һужжат Аллаһ әл-Маһдидің кішкентай жасырындығы кезеңіндегі өкілі (Баб) ретінде танымал болды. Имамдарға "есік" (баб) болуды таласқан қарсыласы – Абу Яқуб Исхақ, Исхақияның негізін қалаушы. Ибн Нусайр Әли ибн Хадиде "құдайлық сипат" бар екенін айтты. Ибн Нусайрдың ізбасарлары нүсейрилер (نصيري) деп белгілі, ал 1920 жылдан бері алавилер (علوي) деп аталады. Нусайр арабтың солтүстік руы Бану Нумайрдан шыққан, алайда оның парсы тегі болғаны, бірақ араб әл-Намир руымен байланысты болғаны да айтылады.

Шифралар

Әл-Аскари қайтыс болғаннан кейін шиит қауымы имамның мұрагері кім болатыны мәселесімен бетпе-бет келді, кейбіреулер Әл-Аскаридің Хұжат Алла әл-Махди деген ұлын қалдырғанын айтты, ол шииттермен Төрт орынбасар арқылы байланыс жасады. Ибн Нүсейр оныншы және он бірінші имамдармен жақын болғанын мәлімдеп, жасырын ұл туралы хабарды естіген соң, ол жасырын имамның өкілі екенін жариялауға тырысты. Оның бұл талабын басым көпшілік шииттер қабылдамады, ал Нүсейр кейіннен жасырын имамның ресми екінші орынбасары Әбу Жафар Мұхаммед ибн Усманмен мүжілдеді. Нүсейр мансабының басында да осыған ұқсас әрекеттер жасаған, әл-Хадинің құдай екенін және оны пайғамбар ретінде әл-Хади жібергенін айтқандықтан, шиит қауымы оны ресми түрде "қарғысқа лайық" деп жариялаған. Екінші "қарғыс" ол Әл-Аскаридің қақпасы (баб) екенін мәлімдеген кезде болды. Қалай болғанда да, Нүсейрдің он бірінші және оныншы имамдардың ең жақын адамы болуға талпынғаны айқын. Әл-Аскаридің өлімі және оның мұрагеріне қатысты болған дүмпу, Нүсейрдің шиит қауымынан ресми түрде қуылған ағымына әкеп соқты. Сондықтан, басым (он екілік) шииттерге Төрт орынбасар жетекшілік етті, ал нусейрилер (алавилер) жасырын өмірге көшті. Нүсейрдің шиит қауымынан мүжілдеуі және жасырын имамның ресми өкілдерімен болған қақтығысы, Аскаридің өлімінен туған шиеленістің көрінісі болды. Мұрагер болмаған жағдайда, екі жол ғана болды: Бабтар (имамдардың ниетін білетінін мәлімдеген жақын адамдар) және Уәкілдер (өкілдер). Нүсейр екі имамның да бабы екенін айтпады, керісінше ол әл-Хадидің бабы екенін, ал әл-Аскари тірі кезінде оның исмі екенін мәлімдеді. Мана, исм және баб доктринасы – нусейрилік доктрина. Әрине, Нүсейрдің мақсаты жасырын имаммен жақын байланыста екенін көрсету болды (бір түрлі "толқынға ілесуге" тырысқандай), бірақ бұл жоспары орындалмады. Бұл туралы еске алу маңызды, себебі егер Әл-Аскари ұлын қалдырмаса, онда шиит қауымының нағыз мұрагерлері имамдардың бабтары болар еді, ал тарихи жағынан күмәнді, құдайлық күштерге және ерекше ұзақ өмірге ие ұлы емес. Осы тұрғыдан қарағанда, шииттердің радикалды-орталыққа бөлінуінен бұрын, барлық шиит қауымы біртұтас болған деуге болады, бірақ Әл-Аскаридің өлімінен кейін (алдыңғы он имамның барлығы заңды болған), алауиттік ілім Нүсейрмен және оның ізбасарларымен бірге Сирия мен Түркияға жер аударылды, онда абдалдардың мекендейтіні болжанады.