Кіріспе

Папуа - Жаңа Гвинея заңдары Конституциядан, Парламент қабылдаған немесе тәуелсіздік алғанда шетелден алынған (оларға қоса берілген ережелермен бірге) және судьялар жасаған заңдардан құралады.

"Негізгі заң"

Конституция "негізгі заңды" – яғни, Папуа – Жаңа Гвинеяның ерекше жалпы құқығын – Конституциядан, Папуа – Жаңа Гвинеяның әртүрлі халықтарының "дәстүрінен" туындаған "әдет-ғұрыптық құқықтан" және Англияның жалпы құқығынан тұрады деп жариялайды, ол 16 қыркүйек 1975 жылы Папуа – Жаңа Гвинеяның тәуелсіздік алған күніндегідей болған. Яғни, Австралияның Жоғарғы Сотының, Императорлық Жеке Кеңестің Сот Комитетінің шешімдері Англияның жалпы құқығының бөлігі емес, тіпті Папуа – Жаңа Гвинеяның тәуелсіздік алғанға дейінгі соттарының өзінің шешімдері де Папуа – Жаңа Гвинея заңының құрамына кірмейді; бірақ Лордтар Палатасының, Англия Апелляциялық Сотының, Англия Корольдік Отырысының және басқа да ағылшын соттарының Папуа – Жаңа Гвинеяның тәуелсіздігіне дейінгі шешімдері кіреді. "Негізгі заңның" "әдет-ғұрыптық құқық" бөлігі Конституцияның бастапқы авторлары тарапынан елдің аймақтық дәстүрлерінен туындайтындай, Англияның жалпы құқығы (бүкіл ел үшін "жалпы" болған заң) 1189 жылға дейін жасалғандай, ағылшын заңдарында "ежелгі заманнан бері" деп саналғандай қарастырылған. Іс жүзінде, соттар дәстүрлі әдет-ғұрыпты қазіргі заманғы құқықтық жүйеде қолдануда үлкен қиындықтарға тап болды және дәстүрлі құқықтың дамуы, жергілікті меланезиялық әділдік және теңдік түсініктеріне сәйкес, 1975 жылы күтілгендей толыққанды болған жоқ. 2000 жылы Ұлттық Парламент 2000 жылғы "Негізгі Заң туралы" заңды қабылдады, ол соттардың дәстүрге және дәстүрлі құқықтың дамуына, негізгі заңның маңызды құрауы ретінде, көбірек назар аударуын міндеттейді. Бірақ, қазіргі уақытқа дейін бұл заң күтілген нәтижелерді бермеген сияқты.

Жарғылар

Заңнамалық құқықтың көп бөлігі шетелдік юрисдикциялардан алынған. Мысалы, Қылмыстық кодекс Квинслендтен алынған; сот тәртібінің ережелері Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының ережелері; отбасылық мәселелер туралы заң – 1857 жылғы өте ескі ағылшын заңы, ол 1964 жылғы федералдық ажырасу заңына дейін Австралия штаттарында қолданыста болған; компаниялар туралы заңның 146-тарауы негізінен 1948 жылғы ағылшын компаниялар туралы заңы болды; ол Жаңа Зеландиядан алынған 1997 жылғы компаниялар туралы заңмен алмастырылды.

Соттар

Сот жүйесі ауылдық судьялар соттарынан тұрады, олар атқарушы биліктің әкімшілік жауапкершілігінде қалатын жалғыз сот болып табылады, қалалық орталықтардағы аудандық соттарда стипендиялы судьялар төрағалық етеді, ал Жоғарғы Сот – жоғары сатыдағы сот, ал Жоғарғы Сот функционалды түрде Ұлттық Соттың апелляциялық бөлімшесі болып табылады: ол жеке құрылмаған, оның Бас судьясы сонымен қатар Ұлттық Соттың Бас судьясы болып табылады және оның құрамы Ұлттық Сот судьяларынан тұрады, олар апелляциялық трибунал ретінде отырады. Жоғарғы Сот – соңғы апелляциялық сот: тәуелсіздік алғанға дейін Жоғарғы Соттан Австралияның Жоғарғы Сотына (бірақ тікелей Тайлық Кеңесіне емес) шағымдануға болады; бұл тәуелсіздік кезінде жойылды. Жоғарғы Сот Конституция бойынша заңның конституциялықтығы туралы «сұраулар» деп аталатын консультативтік пікірлер беруге құзыретті. Ұлттық Сот сот ретіндегі функциясымен қатар, Парламентке сайлауға түспеген үміткерлердің «сайлау петицияларын» тыңдайтын даулы нәтижелерді қарау соты ретінде де жұмыс істейді; Омбудсмен комиссиясы жіберген қызмет барысындағы құқық бұзушылықтар туралы істерді қарауға арналған Лидерлік трибуналдары бір Ұлттық Сот судьясынан және екі аудандық сот судьясынан тұрады. Жоғарғы Соттың Папуа-Жаңа Гвинеяның ортақ құқығын, яғни «негізгі заңды» әзірлеуге ерекше жауапкершілігі бар, сонымен қатар елдің әртүрлі аймақтарындағы жергілікті әдет-ғұрып ережелерін қолданады, олар бүкіл елге ортақ деп есептелуі мүмкін. Бұл жауапкершілік 2000 жылғы «Негізгі заң туралы» заңда нақты түрде бекітілді, ол соттардың әдет-ғұрыпқа және негізгі заңның маңызды бөлігі ретінде әдет-ғұрып құқығының дамуына көбірек назар аударуын міндеттейді. Іс жүзінде соттар елдің көптеген дәстүрлі қоғамдарының әртүрлі әдет-ғұрыптарын қазіргі заманғы құқықтық жүйеде қолдануда үлкен қиындықтарға тап болды және 1975 жылы күтілгендей, жергілікті меланезиялық әділдік және теңдік ұғымдарына сәйкес әдет-ғұрып құқығының дамуы толыққанды болған жоқ; «Негізгі заң туралы» заңның әлі де маңызды әсері болмаған сияқты. Әділеттік процесі ағылшын ортақ құқығының конвенцияларына сәйкес келеді және инквизиторлық емес, жарысқа толы болып табылады; Германия заңдары 1914 жылы Австралия Аумақты басып алғаннан кейін бұрынғы Германиялық Жаңа Гвинеяда Англо-Австралия заңдарымен толығымен алмастырылды және қазіргі Папуа-Жаңа Гвинеяда оның ізі жоқ. Папуа-Жаңа Гвинеяның Бас судьясы – Құрметті сер Гиббс Салика, КБЕ. Дәстүрлі құқықты енгізуге жасалған әрекеттерге қарамастан, «Ұлттық соттардың» билігі шалғайдағы ауылдарда аз сезіледі. Қылмыс құрбандары өз істерін ұлттық соттарда қарауды таңдай алады, бірақ бұл барлық қатысушыларды ең жақын қалаға тасымалдауды білдіреді. Сонымен қатар, ұлттық соттар құрбанға тікелей өтемақы төлемейтін жазаларды кеседі. Меланезиялық әдет-ғұрып қылмысты заңға қарсы қылмыс ретінде емес, құрбанға, оның отбасына және қауымдастығына қарсы қылмыс ретінде қарастырады. Зардап шеккен отбасы ақшалай немесе заттай өтемақы талап етеді. Шалғайдағы аудандарда ауылдық соттар – ресми әділеттің негізгі көзі. Ауылдық соттар отаршылдық жүйелерден пайда болды және соңғы рет 1989 жылғы Ауылдық соттар туралы заң арқылы қайта анықталды. Провинциялық үкіметтер арқылы бес түрдегі лауазымды тұлға тағайындалуы мүмкін, ал жоғары лауазымды тұлғаларға ауылдық соттар мен жер дауы туралы мәселелер жөніндегі хатшылық арқылы ұлттық деңгейде жариялау қажет. Ауылдық сот туралы заң соттың құзыретін белгілейді, бірақ қауымдастықта тәртіпті бұзатын кез келген оқиғаларға қатысты жалпы құзыретке ие. Іс жүзінде ауылдық соттың қолжетімділігі, әсіресе шалғай аймақтарда, оқшауланған қауымдастықтарға әділет беру үшін өздерінің құзыретінен асып түсуге үлкен қысым жасайды. Жалақысы бар жұмысшылардың азы болуына байланысты, алыс аймақтарда үлкен айыппұлдар төленбеуі мүмкін. Бұл жүйе әдетте өте тиімді; көптеген адамдар өмірінің белгілі бір кезеңінде қалада жұмыс істейді, содан кейін үнемдейді. Айыппұл бұзушыға және оның отбасына салынады, олар бірлесіп айыппұлды төлейді. Жәбірленушінің отбасы айыппұл алғаннан кейін, оларға өтемақы төленгеніне қанағаттанғандай сезінеді, бұл кейіннен жанжал тудыру қаупін азайтады. Айыппұл төленгеннен кейін, бұзушының отбасы оның жақсы мінез-құлқына көз жеткізеді және оған айыппұлды қайтару үшін ақырын жұмыс істеуге мәжбүрлейді. Комитет мүшесіне оның уақыты үшін ақы төленеді, әдетте іс қозғаған адам төлейді. Ерекше жағдайда, шешімін қолдауға және оны орындауға полиция болмағандықтан, Комитет мүшесіне өз шешімін бекіту үшін үлкен білім мен дипломатиялық қабілеттер қажет. Жақсы Комитет мүшелері әсерлі тұлғалар және жергілікті қауымдастық туралы құнды ақпарат көзі болып табылады.